Ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες έχουν αποκομίσει τουλάχιστον 3,8 δισ. δολάρια από τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου τα τελευταία τρία χρόνια, την ώρα που οι χώρες της G7 επιχειρούσαν να περιορίσουν τα πετρελαϊκά έσοδα του Κρεμλίνου.
Η εταιρεία με τα μεγαλύτερα έσοδα από τη συγκεκριμένη δραστηριότητα ήταν η Dynacom Tankers, που ίδρυσε ο Γιώργος Προκοπίου (φωτογραφία). Σύμφωνα με υπολογισμούς των Financial Times, η Dynacom εισέπραξε τουλάχιστον 915 εκατ. δολάρια από τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου, ποσό που αντιστοιχεί σχεδόν στο ένα τέταρτο των συνολικών εσόδων των Ελλήνων πλοιοκτητών από τον Ιούλιο του 2023.
Στη δεύτερη θέση βρέθηκε η Olympic Shipping and Management του Ομίλου Ωνάση, με έσοδα τουλάχιστον 404 εκατ. δολάρια, ενώ οι Stealth Maritime και Polembros Shipping, δύο ναυτιλιακές εταιρείες με έδρα την Αθήνα, αποκόμισαν περισσότερα από 200 εκατ. δολάρια η καθεμία.
Στο επίκεντρο Αθήνας και Κιέβου
Ο ρόλος των Ελλήνων πλοιοκτητών στη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου αποτέλεσε σημείο τριβής μεταξύ της Αθήνας και του Κιέβου. Αρκετές ελληνικές εταιρείες δεξαμενόπλοιων, μεταξύ των οποίων και η Dynacom, είχαν χαρακτηριστεί το 2023 από την ουκρανική αρχή κυρώσεων ως «διεθνείς χορηγοί πολέμου», ωστόσο αργότερα αφαιρέθηκαν από τη σχετική λίστα έπειτα από πιέσεις της ελληνικής κυβέρνησης.
Η μεταφορά ρωσικού πετρελαίου επιτρέπεται, εφόσον συμμορφώνεται με το πλαφόν τιμής που έχει επιβάλει η G7. Ωστόσο, τους τελευταίους μήνες εντείνονται οι πιέσεις για αυστηροποίηση των κυρώσεων, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρωπαϊκή Ένωση επιδιώκουν να περιορίσουν τη διαπραγματευτική ισχύ της Μόσχας ενόψει μιας ενδεχόμενης ειρηνευτικής συμφωνίας με την Ουκρανία.
Οι δυτικές κυβερνήσεις εξετάζουν πρόσθετους περιορισμούς στα ενεργειακά έσοδα της Ρωσίας, εξέλιξη που θα μπορούσε να βάλει τέλος στη συγκεκριμένη δραστηριότητα των ελληνικών ναυτιλιακών. Η στάση τους ενισχύεται από το γεγονός ότι οι τιμές του πετρελαίου έχουν κινηθεί συνολικά πτωτικά την τελευταία τριετία και δεν αυξήθηκαν όσο αρχικά είχε εκτιμηθεί κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης με το Ιράν.
Η μεθοδολογία της έρευνας των Financial Times
Την ίδια ώρα, η Μόσχα αντιμετωπίζει δυσκολίες στον εγχώριο εφοδιασμό καυσίμων, καθώς η Ουκρανία συνεχίζει να πλήττει με drones μεγάλου βεληνεκούς τις ρωσικές εγκαταστάσεις διύλισης.
Η ανάλυση των Financial Times βασίστηκε σε εκτιμήσεις ναύλων για βασικές διαδρομές μεταφοράς ρωσικού πετρελαίου, τις οποίες συγκέντρωσε η εταιρεία τιμολόγησης Argus Media από τον Ιούνιο του 2023. Στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία διαχείρισης πλοίων του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού και δεδομένα κινήσεων δεξαμενόπλοιων της εταιρείας Kpler.
Οι υπολογισμοί αφορούν μόνο τις βασικές διαδρομές για τις οποίες η Argus διαθέτει στοιχεία τιμολόγησης. Ως εκ τούτου, η εκτίμηση αφορά 389 εκατ. βαρέλια που μεταφέρθηκαν από ελληνικές εταιρείες δεξαμενόπλοιων. Επιπλέον 153 εκατ. βαρέλια εξαιρέθηκαν από τους υπολογισμούς, καθώς δεν υπήρχαν διαθέσιμα στοιχεία τιμών.
Από τις 20 εταιρείες με τα υψηλότερα έσοδα από τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου από τον Ιούνιο του 2023, οι οκτώ είναι ελληνικές. Οι υπόλοιπες είναι είτε ρωσικές κρατικά υποστηριζόμενες ναυτιλιακές, όπως οι Sovcomflot και Rosnefteflot, είτε θυγατρικές και εταιρείες-βιτρίνες που συνδέονται με αυτές, με μοναδική εξαίρεση τη Prominent με έδρα το Χονγκ Κονγκ.
Οι Έλληνες πλοιοκτήτες είναι γνωστοί ως από τους πλέον πρόθυμους να αναλάβουν κινδύνους στη ναυτιλιακή βιομηχανία. Η Dynacom συγκαταλέγεται μεταξύ των πλέον δραστήριων ναυτιλιακών εταιρειών στα Στενά του Ορμούζ από το ξέσπασμα της σύγκρουσης στον Κόλπο στις 28 Φεβρουαρίου.
Σχεδόν το 15% των εξαγωγών ρωσικού πετρελαίου μεταφέρθηκε από ελληνικές εταιρείες τον Μάιο, σύμφωνα με ανάλυση στοιχείων των εταιρειών ναυτιλιακής και ενεργειακής ανάλυσης Windward και Vortexa.
«Υπάρχουν χρήματα που μπορούν να κερδηθούν εκεί και κανείς άλλος δεν είναι διατεθειμένος να πάει για να τα κερδίσει», δήλωσε η αναλύτρια ναυτιλιακών πληροφοριών Μισέλ Βίζε Μπόκμαν, αναφερόμενη στα ελληνικά πλοία που μεταφέρουν ρωσικά φορτία.
Οι traders καταβάλλουν περίπου 30% έως 40% υψηλότερους ναύλους για δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν ρωσικό αργό, σε σύγκριση με το πετρέλαιο χωρών που δεν αποτελούν στόχο των δυτικών κυρώσεων, σύμφωνα με ναυλομεσίτες που έχουν γνώση της συγκεκριμένης αγοράς.
Το ανώτατο όριο τιμής (price cap) της G7 στο ρωσικό πετρέλαιο τέθηκε σε ισχύ τον Δεκέμβριο του 2022, με στόχο να περιορίσει τα έσοδα της Μόσχας, διατηρώντας παράλληλα τη ροή πετρελαίου στις διεθνείς αγορές ώστε να μην πληγεί η παγκόσμια οικονομία.
Από τότε, οι δυτικοί διαχειριστές πλοίων επιτρέπεται να παρέχουν μεταφορικές ή άλλες υπηρεσίες για ρωσικό πετρέλαιο, αλλά μόνο εφόσον αυτό πωλείται σε τιμή ίση ή χαμηλότερη από το ανώτατο όριο που έχει θέσει η G7.
Σήμερα το όριο αυτό ανέρχεται στα 44,10 δολάρια ανά βαρέλι. Ωστόσο, σύμφωνα με πρώην αξιωματούχους που ασχολήθηκαν με τις κυρώσεις και νομικούς, η επιβολή του πλαφόν υπήρξε στην καλύτερη περίπτωση αποσπασματική.
Οι πλοιοκτήτες υποχρεούνται να αποδεικνύουν ότι το φορτίο που μεταφέρουν τιμολογείται κάτω από το ανώτατο όριο, προσκομίζοντας έντυπη δήλωση συμμόρφωσης (attestation).
Οι ναυτιλιακές εταιρείες βασίζονται συχνά στις διαβεβαιώσεις είτε του ναυλωτή του πλοίου είτε του Ρώσου προμηθευτή, δήλωσε ο Στέφανος Ρουλάκης, δικηγόρος ελληνικών ναυτιλιακών εταιρειών. Όπως πρόσθεσε, κατά κανόνα οι ναυτιλιακές εταιρείες δεν συμμετέχουν στη διαμόρφωση της τιμής των φορτίων που μεταφέρουν.
«Θεωρητικά, αυτό λειτουργεί», δήλωσε ο κ. Ρουλάκης. «Στην πράξη όμως έχουμε δει ότι οι αρχές αναμένουν από τους πλοιοκτήτες να αξιολογούν εάν η αναμενόμενη τιμή βρίσκεται κάτω από το πλαφόν και εάν κάποιο πρόσωπο ή οντότητα που τελεί υπό κυρώσεις εμπλέκεται στην αλυσίδα εφοδιασμού.»
Σε κεκλεισμένων των θυρών συναντήσεις, οι κυβερνήσεις της Ελλάδας και της Κύπρου αντιτάχθηκαν συστηματικά στο ανώτατο όριο τιμής, σύμφωνα με διπλωμάτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ελληνικές ναυτιλιακές αποσύρθηκαν
Παρ' όλα αυτά, ορισμένες ελληνικές εταιρείες δεξαμενόπλοιων αποσύρθηκαν από τη συγκεκριμένη δραστηριότητα.
Οι TMS Tankers και Thenamaris περιόρισαν σε μεγάλο βαθμό τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου στα τέλη του 2023, αφού οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν την επιβολή κυρώσεων σε ναυτιλιακούς διαχειριστές από την Τουρκία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, οι οποίοι φέρονταν να μετέφεραν ρωσικά φορτία σε τιμές υψηλότερες από το πλαφόν.
Σύμφωνα με υπολογισμούς των Financial Times, η Thenamaris αποκόμισε τουλάχιστον 30 εκατ. δολάρια σε έσοδα από τη μεταφορά ρωσικών φορτίων, ενώ η TMS Tankers εισέπραξε τουλάχιστον 150 εκατ. δολάρια μεταξύ Ιουλίου 2023 και της διακοπής της δραστηριότητάς της αργότερα την ίδια χρονιά.
Αρκετές ακόμη ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες απομακρύνθηκαν επίσης από τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου μετά τις αμερικανικές κυρώσεις που επιβλήθηκαν στις Rosneft και Lukoil τον Οκτώβριο του 2025, σύμφωνα με νομικούς και αναλυτές.
Η Dynacom δήλωσε ότι όλες οι προσεγγίσεις της σε ρωσικά λιμάνια πραγματοποιήθηκαν «σε πλήρη συμμόρφωση με όλα τα ισχύοντα νομικά και κυρωτικά πλαίσια» και ότι το καθεστώς του ανώτατου ορίου τιμής συνέβαλε τόσο στη μείωση των ρωσικών εσόδων όσο και στον «περιορισμό των πιέσεων στο παγκόσμιο ενεργειακό κόστος».
«Οι λογαριασμοί ηλεκτρικής ενέργειας, το κόστος των καυσίμων και οι περαιτέρω πληθωριστικές πιέσεις έχουν περιοριστεί χάρη στη συμβολή της ελληνικής ναυτιλίας», πρόσθεσε.
Η Olympic Shipping δήλωσε ότι συμμορφώνεται «με τις κυρώσεις της ΕΕ, του Ηνωμένου Βασιλείου και των ΗΠΑ, αλλά αποτελεί πάγια πολιτική μας να μη σχολιάζουμε μεμονωμένες εμπορικές συναλλαγές».
Η Stealth ανέφερε ότι όλα τα φορτία που μετέφερε συμμορφώνονταν με τα αντίστοιχα καθεστώτα κυρώσεων και είχαν ελεγχθεί από νομικούς συμβούλους στις ΗΠΑ και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Ένα από τα δεξαμενόπλοιά της, το οποίο μετέφερε φορτίο ρωσικής αμμωνίας, αποτέλεσε στόχο ύποπτης ουκρανικής επίθεσης πέρυσι, γεγονός που οδήγησε την εταιρεία να εκφράσει ανησυχίες για την ασφάλεια των ναυτικών της.
Η TMS δήλωσε ότι «πάγια πολιτική της εταιρείας είναι να μη σχολιάζει εμπορικά ζητήματα», προσθέτοντας ωστόσο ότι «δεσμεύεται για την αυστηρή τήρηση όλων των ισχυουσών κυρώσεων».
Οι Polembros και Thenamaris δεν ανταποκρίθηκαν σε αίτημα για σχολιασμό.
«Το ρωσικό πετρέλαιο εξακολουθεί να αποφέρει δισεκατομμύρια στο Κρεμλίνο επειδή οι κυβερνήσεις απέτυχαν να κλείσουν τα προφανή κενά του συστήματος», δήλωσε η Σβιτλάνα Ρομάνκο, διευθύντρια της ουκρανικής εκστρατείας Razom We Stand, η οποία επιδιώκει τον τερματισμό του εμπορίου ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου.
«Η ελληνική κυβέρνηση έχει επανειλημμένα επιλέξει να θέσει τα συμφέροντα της ναυτιλιακής της βιομηχανίας πάνω από την επιβολή αυστηρότερων κυρώσεων και την προώθηση της ειρήνης.»