Λίγες ώρες μετά τη συνάντησή του με τον Ιρακινό πρωθυπουργό Αλί αλ Ζαΐντι στον Λευκό Οίκο, κατά την οποία προανήγγειλε «τεράστιες» πετρελαϊκές συμφωνίες τις επόμενες εβδομάδες, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έστειλε σαφές μήνυμα στήριξης στα σχέδια δημιουργίας νέων ενεργειακών διαδρόμων για το ιρακινό πετρέλαιο, όπως μεταδίδει το Reuters.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η μεταφορά ιρακινού αργού προς τη Μεσόγειο μέσω της Συρίας, μια προοπτική που, σύμφωνα με τουρκικές αναλύσεις, προκαλεί ανησυχία στην Άγκυρα, καθώς θα μπορούσε να αποδυναμώσει τον ρόλο της ως βασικού ενεργειακού κόμβου μεταξύ Μέσης Ανατολής και Ευρώπης.
Σύμφωνα με την Türkiye Today, η επιβεβαίωση από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ της αμερικανικής στήριξης σε έργα αγωγών που θα καταλήγουν στο συριακό λιμάνι Μπανίγιας αναδιαμορφώνει τις ισορροπίες στην ενεργειακή γεωπολιτική της Ανατολικής Μεσογείου.
Η Ουάσιγκτον επιδιώκει τη δημιουργία εναλλακτικής οδού εξαγωγής πετρελαίου που θα παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ, μειώνοντας την εξάρτηση του Ιράκ από τη συγκεκριμένη θαλάσσια δίοδο.
Στις συζητήσεις συμμετέχουν ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Συρία και το Ιράκ Τομ Μπαράκ, καθώς και μεγάλες ενεργειακές εταιρείες όπως οι Chevron, TotalEnergies, TI Capital και UCC Holding του Κατάρ.
Γιατί ανησυχεί η Τουρκία
Κατά την τουρκική ανάλυση, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν το ιρακινό πετρέλαιο θα φτάσει στη Μεσόγειο, αλλά μέσω ποιας χώρας θα φτάσει εκεί. Η Άγκυρα θεωρεί ότι η στρατηγική της αξία βασίζεται στο ότι λειτουργεί ως βασικός διάδρομος μεταφοράς ενέργειας προς την Ευρώπη μέσω του αγωγού Κιρκούκ-Τζεϊχάν και άλλων ενεργειακών υποδομών.
Η δημιουργία ενός νέου διαδρόμου μέσω Συρίας θα μπορούσε να μειώσει τη σημασία του τουρκικού δικτύου και να δημιουργήσει ένα παράλληλο ενεργειακό κέντρο στην ανατολική Μεσόγειο, εκτός του ελέγχου της Άγκυρας.
Όπως επισημαίνεται στο δημοσίευμα, ακόμη και αν η νέα διαδρομή λειτουργήσει με μικρότερη δυναμικότητα από τα αρχικά σχέδια, θα αρκούσε για να περιορίσει το μονοπώλιο που απολάμβανε μέχρι σήμερα το Τζεϊχάν στις εξαγωγές ιρακινού πετρελαίου προς τη Μεσόγειο.
Τα σχέδια των ΗΠΑ και του Ιράκ
Στο επίκεντρο βρίσκεται ο σχεδιαζόμενος αγωγός Βασόρα-Χαντίθα, ο οποίος θα μεταφέρει πετρέλαιο από τα κοιτάσματα του νότιου Ιράκ προς τη δυτική περιοχή της χώρας.
Το έργο έχει εκτιμώμενο κόστος 4,6 δισ. δολάρια και σχεδιαζόμενη δυναμικότητα 2,25 εκατ. βαρελιών ημερησίως. Περίπου 1,5 δισ. δολάρια έχουν διατεθεί για το 2026, με στόχο την ολοκλήρωσή του το 2028.
Αυτός ο αγωγός δεν αποτελεί οδό εξαγωγής. Αντίθετα, θα μετατρέψει τη Χαντίθα σε κόμβο διανομής από τον οποίο το αργό πετρέλαιο του νότιου Ιράκ θα μπορούσε να κατευθυνθεί προς τη Συρία, την Ιορδανία ή την Τουρκία
Παράλληλα εξετάζεται είτε η αναβίωση του ιστορικού αγωγού Κιρκούκ-Μπανίγιας, που παραμένει ανενεργός από το 2003, είτε η κατασκευή νέας σύνδεσης προς τις συριακές ακτές. Οι υπό συζήτηση δυνατότητες μεταφοράς κυμαίνονται από 700.000 έως 1,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
Η αφαίρεση της Συρίας από τον κατάλογο των κρατών που χρηματοδοτούν την τρομοκρατία άνοιξε επίσης την πόρτα για αμερικανικές εταιρείες.
Το γεγονός ότι ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έγινε ο πρώτος Ευρωπαίος ηγέτης που επισκέφθηκε τη Δαμασκό μετά την πτώση του Άσαντ, μαζί με το σχόλιο του Διευθύνοντος Συμβούλου της TotalEnergies, Πατρίκ Πουγιάν, στη Δαμασκό ότι «αν θέλετε να μεταφέρετε ιρακινό πετρέλαιο χωρίς να βασίζεστε στο Ορμούζ, η Συρία γίνεται μια βασική χώρα διέλευσης», είναι και τα δύο ενδείξεις που αποτυπώνουν τη δυναμική που αποκτά η χώρα στον νέο ενεργειακό χάρτη της περιοχής.
Η μάχη για τον έλεγχο των ενεργειακών διαδρόμων
Παρά τη στήριξη των ΗΠΑ, το έργο αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις. Οι διαδρομές διέρχονται από περιοχές του δυτικού Ιράκ και της ανατολικής Συρίας όπου εξακολουθούν να δραστηριοποιούνται πυρήνες του ISIS, ενώ απαιτούνται επενδύσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ανακατασκευή των υποδομών.
Παράλληλα, η Περιφερειακή Κυβέρνηση του Κουρδιστάν (KRG) αντιμετωπίζει με επιφυλάξεις το σχέδιο Χαντίθα-Μπανίγιας, εκτιμώντας ότι ενισχύει τη Βαγδάτη και περιορίζει τη δική της διαπραγματευτική επιρροή.
Την ίδια στιγμή, οι επενδυτές ζητούν διαβεβαιώσεις ότι η κυβέρνηση της Δαμασκού θα μπορέσει να διατηρήσει μακροπρόθεσμα τον έλεγχο των περιοχών από τις οποίες θα διέρχεται ο αγωγός, σύμφωνα με το τουρκικό δημοσίευμα.
Ωστόσο, η τουρκική πλευρά εκτιμά ότι η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης αλλά η ίδια η κατεύθυνση του έργου. Με την αμερικανική πολιτική στήριξη, τη συμμετοχή μεγάλων ενεργειακών ομίλων και τη χρηματοδότηση που έχει ήδη εγκριθεί για τμήματα του σχεδίου, η διαδρομή μέσω Συρίας θεωρείται πλέον κάτι περισσότερο από ένα θεωρητικό σενάριο.
Για την Άγκυρα, η ενδεχόμενη διοχέτευση σημαντικών ποσοτήτων ιρακινού πετρελαίου προς τη Μεσόγειο μέσω Συρίας θα μπορούσε να πλήξει όχι μόνο τον αγωγό Κιρκούκ-Τζεϊχάν, αλλά και τη μακροχρόνια φιλοδοξία της να εξελιχθεί στον κυρίαρχο ενεργειακό κόμβο της Ανατολικής Μεσογείου.
Πηγή: Türkiye Today, Reuters