Ένα νέο κύμα ανατιμήσεων στα βασικά αγροτικά εμπορεύματα απειλεί να προκαλέσει το ισχυρό φαινόμενο El Niño, το οποίο ενισχύεται και δημιουργεί φόβους για σοβαρές διαταραχές στην παγκόσμια παραγωγή τροφίμων, σύμφωνα με τους Financial Times.
Η μετεωρολογική ανωμαλία, η οποία χαρακτηρίζεται από ακραίες βροχοπτώσεις σε ορισμένες περιοχές και έντονη ξηρασία σε άλλες, έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει τις αγορές καφέ και κακάο, καθώς οι επενδυτές προεξοφλούν ζημιές στις καλλιέργειες από τη Βραζιλία έως τη Δυτική Αφρική και τη Νοτιοανατολική Ασία.
Οι τιμές του καφέ Arabica έχουν αυξηθεί περίπου 30% από τις αρχές Ιουνίου, φτάνοντας τα 3,12 δολάρια ανά λίβρα, ενώ η άνοδος περιλάμβανε τη μεγαλύτερη ημερήσια κερδοσκοπική κίνηση των τελευταίων 47 ετών.
Οι αγορές αρχίζουν πλέον να ενσωματώνουν ένα νέο «ασφάλιστρο κινδύνου El Niño», καθώς οι επενδυτές φοβούνται ότι οι ακραίες καιρικές συνθήκες μπορεί να περιορίσουν την προσφορά σε μια περίοδο που τα αποθέματα πολλών βασικών προϊόντων παραμένουν πιεσμένα.
Ο καφές στο επίκεντρο της νέας κρίσης
Ο καφές θεωρείται ένα από τα προϊόντα που κινδυνεύουν περισσότερο από την επέλαση του El Niño. Η παραγωγή της ποικιλίας Robusta, η οποία χρησιμοποιείται ευρέως στον στιγμιαίο καφέ και στα χαρμάνια espresso, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το Βιετνάμ, την Ινδονησία και την Ινδία – χώρες που συνήθως αντιμετωπίζουν θερμότερες και ξηρότερες συνθήκες κατά τη διάρκεια ισχυρών επεισοδίων El Niño.
Η παρατεταμένη ξηρασία μπορεί να μειώσει τα αποθέματα νερού που χρησιμοποιούνται για την άρδευση των φυτειών καφέ στο Βιετνάμ, πλήττοντας την ανθοφορία και απειλώντας τη συγκομιδή της περιόδου 2027-2028.
«Ο κίνδυνος είναι τα αποθέματα νερού να αδειάσουν πλήρως κατά τη διάρκεια της ξηρής περιόδου και να μην υπάρχει αρκετό νερό για την επόμενη σοδειά», δήλωσε ο Carlos Mera, επικεφαλής αγορών αγροτικών εμπορευμάτων στη Rabobank.
Στη Βραζιλία, τον μεγαλύτερο παραγωγό Arabica στον κόσμο, το βασικό πρόβλημα είναι η άνοδος της θερμοκρασίας. Παρότι ο θερμότερος χειμώνας μειώνει τον κίνδυνο παγετού, οι υπερβολικά υψηλές θερμοκρασίες σε συνδυασμό με άνισες βροχοπτώσεις μπορούν να προκαλέσουν στρες στα δέντρα και να περιορίσουν τις αποδόσεις.
Οι αγορές παρακολουθούν πλέον στενά την περίοδο ανθοφορίας μεταξύ Σεπτεμβρίου και Νοεμβρίου, η οποία θα καθορίσει τις προοπτικές της επόμενης σοδειάς.
Από το κακάο έως το ρύζι – το ντόμινο των ανατιμήσεων
Η απειλή δεν περιορίζεται στον καφέ. Το κακάο έχει ήδη καταγράψει μεγάλες μεταβολές, καθώς τα συμβόλαια στη Νέα Υόρκη αυξήθηκαν πάνω από 63% από τα μέσα Ιουνίου, φτάνοντας σε υψηλό οκτώ μηνών στα 6.455 δολάρια ανά τόνο.
Η αγορά κακάο παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτη, καθώς περίπου 88% της παγκόσμιας παραγωγής προέρχεται από τη Δυτική Αφρική, τον Ισημερινό και τη Νοτιοανατολική Ασία, περιοχές που συνήθως επηρεάζονται αρνητικά από το El Niño.
Οι προηγούμενες ισχυρές εμφανίσεις του φαινομένου είχαν σημαντικές επιπτώσεις: η παγκόσμια παραγωγή κακάο μειώθηκε κατά 12% το 1982-83, κατά 9% το 1991-92 και κατά 6% το 2015-16. Στην περίοδο 2023-24, η παραγωγή υποχώρησε κατά 13%, ενώ η μέση εποχική τιμή αυξήθηκε κατά 122%.
Παράλληλα, οι αναλυτές προειδοποιούν για κινδύνους σε βασικά τρόφιμα όπως το ρύζι και το σιτάρι. Ο επικεφαλής οικονομολόγος του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO), Máximo Torero, υπογράμμισε ότι ο συνδυασμός El Niño και μειωμένης χρήσης λιπασμάτων σε μεγάλες παραγωγούς χώρες όπως η Αυστραλία και η Ινδία δημιουργεί «επικίνδυνο συνδυασμό».
Νέα απειλή για τον πληθωρισμό
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει υπολογίσει ότι τα ισχυρά επεισόδια El Niño αυξάνουν κατά μέσο όρο τις παγκόσμιες τιμές των αγροτικών εμπορευμάτων κατά περίπου 9%.
Οι οικονομολόγοι της Jefferies προειδοποίησαν ότι, δεδομένων των ήδη αυξημένων πιέσεων στις τιμές εμπορευμάτων λόγω του πολέμου ΗΠΑ-Ιράν, η επίδραση μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερη.
Η αμερικανική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας (NOAA) εκτιμά ότι υπάρχει 97% πιθανότητα το φαινόμενο να παραμείνει ενεργό μέχρι την άνοιξη του 2027, ενώ η πιθανότητα να εξελιχθεί σε «πολύ ισχυρό» μεταξύ Οκτωβρίου και Δεκεμβρίου ανέρχεται στο 81%.
Κίνδυνος επισιτιστικής κρίσης
Το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα του ΟΗΕ προειδοποιεί ότι το El Niño θα μπορούσε να οδηγήσει τουλάχιστον 49 εκατομμύρια περισσότερους ανθρώπους σε κατάσταση οξείας επισιτιστικής ανασφάλειας έως το τέλος του 2027.
«Το El Niño αποτελεί τεράστια απειλή για την επισιτιστική ασφάλεια εκατομμυρίων ανθρώπων που ήδη είναι ευάλωτοι», δήλωσε ο Carl Skau, αναπληρωτής εκτελεστικός διευθυντής του οργανισμού.
Η πρώτη άμεση επίπτωση έχει ήδη καταγραφεί στο Περού, όπου ανεστάλη η αλιεία αντσούγιας λόγω της ασυνήθιστα υψηλής θερμοκρασίας των υδάτων στον Ειρηνικό. Οι τιμές ιχθυάλευρων έχουν υπερδιπλασιαστεί σε σχέση με πέρυσι, ενώ οι τιμές ιχθυελαίων έχουν υπερτριπλασιαστεί από τον Ιούλιο του 2025.
Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι οι επιπτώσεις του El Niño μπορεί να ενισχυθούν από την κλιματική αλλαγή, καθώς το φαινόμενο εξελίσσεται πλέον σε έναν πλανήτη με υψηλότερες θερμοκρασίες, μεγαλύτερη εξάτμιση και εντονότερο θερμικό στρες στις καλλιέργειες.
Το μεγαλύτερο ρίσκο, σύμφωνα με τους ειδικούς, είναι ότι οι μειωμένες σοδειές θα οδηγήσουν κυβερνήσεις σε περιορισμούς εξαγωγών, μεταφέροντας τις ελλείψεις από τοπικό επίπεδο στις διεθνείς αγορές – όπως συνέβη στην κρίση του ρυζιού το 2023.