Η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) αναμένεται σύντομα να απομακρύνει πυρηνικό υλικό που είναι αποθηκευμένο σε μυστική εγκατάσταση στη Συρία, μετά την επίτευξη συνεννοήσεων από την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ με τη Συρία και το Ισραήλ, σύμφωνα με Ισραηλινούς και Αμερικανούς αξιωματούχους.
Η υπόθεση αφορά μια ευαίσθητη εγκατάσταση που παρακολουθεί στενά το Ισραήλ και αποτέλεσε αντικείμενο πολύμηνων παρασκηνιακών επαφών μεταξύ Ουάσινγκτον, Ιερουσαλήμ και Δαμασκού, όπως μεταδίδει το Axios.
Η μυστική εγκατάσταση
Η κυβέρνηση του Μπασάρ αλ Άσαντ είχε αναπτύξει μυστικό πυρηνικό πρόγραμμα με επίκεντρο τον αντιδραστήρα Αλ-Κιμπάρ. Το Ισραήλ βομβάρδισε τον αντιδραστήρα το 2007, με αποτέλεσμα το μεγαλύτερο μέρος του συριακού πυρηνικού προγράμματος να καταστραφεί.
Ωστόσο, παρέμειναν αρκετές εγκαταστάσεις έρευνας, ανάπτυξης και αποθήκευσης, οι οποίες στη συνέχεια παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό ανενεργές.
Μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, η ΔΟΑΕ υπέγραψε συμφωνία με τη νέα συριακή κυβέρνηση, η οποία της επέτρεψε να επισκεφθεί τον αντιδραστήρα Αλ-Κιμπάρ και άλλες εγκαταστάσεις που συνδέονται με την παλαιότερη πυρηνική δραστηριότητα της Συρίας.
Ο Τσαρλς Λίστερ, ερευνητής στο Ινστιτούτο Μέσης Ανατολής, δήλωσε ότι η νέα συριακή κυβέρνηση επιδιώκει να διευθετήσει ευαίσθητα ζητήματα που κληρονόμησε από το καθεστώς Άσαντ, μεταξύ άλλων τα αρχεία για τα πυρηνικά και τα χημικά όπλα, τα οποία θα μπορούσαν να πλήξουν τις προσπάθειές της να αποκαταστήσει τη διεθνή θέση της χώρας.
Το «Site 99»
Μία από τις εγκαταστάσεις που παρακολουθεί στενά το Ισραήλ τα τελευταία δύο χρόνια είναι γνωστή ως «Site 99».
Σύμφωνα με δύο Ισραηλινούς αξιωματούχους, το καθεστώς Άσαντ είχε αποθηκεύσει εκεί πυρηνικό υλικό που αποτελούσε μέρος του προγράμματος του αντιδραστήρα Αλ-Κιμπάρ.
Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι το υλικό περιλαμβάνει yellowcake, μια σκόνη που προέρχεται από μετάλλευμα ουρανίου και μπορεί στη συνέχεια να υποστεί περαιτέρω επεξεργασία και να εμπλουτιστεί στο πλαίσιο του κύκλου πυρηνικού καυσίμου.
Στην εγκατάσταση είχαν επίσης αποθηκευτεί άλλα κατάλοιπα και «υπολείμματα» από την εγκατάσταση Αλ-Κιμπάρ.
Το υλικό δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πυρηνικού όπλου, μπορεί όμως να χρησιμοποιηθεί σε μια «βρώμικη βόμβα», δηλαδή σε συμβατικό εκρηκτικό μηχανισμό που διασπείρει ραδιενεργό υλικό και μολύνει μια περιοχή, χωρίς να προκαλεί πυρηνική έκρηξη.
Οι Ισραηλινοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι οι Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις βομβάρδισαν τις εισόδους της εγκατάστασης λίγο μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ, προκειμένου να αποτρέψουν την πρόσβαση σε αυτήν.
Μήνες διαπραγματεύσεων
Για περισσότερο από έναν χρόνο, το Ισραήλ και οι ΗΠΑ συζητούσαν τον καλύτερο τρόπο αντιμετώπισης της κατάστασης στο «Site 99», σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο.
Ανώτεροι αξιωματούχοι του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Λευκού Οίκου και οι ομόλογοί τους στο γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού συνεργάζονταν στενά για το ζήτημα.
Το Ισραήλ κατέστησε σαφές στην κυβέρνηση Τραμπ ότι δεν θα ανεχόταν την παραμονή πυρηνικού υλικού στην εγκατάσταση, σύμφωνα με Ισραηλινό αξιωματούχο.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι δήλωσαν μάλιστα ότι το Ισραήλ απείλησε να βομβαρδίσει εκ νέου την εγκατάσταση, εάν το πυρηνικό υλικό δεν απομακρυνόταν ή εάν υπήρχαν ενδείξεις ότι η Συρία επιχειρούσε να αποκτήσει πρόσβαση σε αυτό.
Αμερικανός αξιωματούχος, ωστόσο, δήλωσε ότι, παρά την ανησυχία του Ισραήλ, δεν υπήρξε ποτέ πραγματικά κίνδυνος άμεσου βομβαρδισμού της εγκατάστασης.
Τελικά, σύμφωνα με τον ίδιο αξιωματούχο, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ συμφώνησαν ότι η καλύτερη προσέγγιση ήταν να εξασφαλιστεί η συναίνεση της συριακής κυβέρνησης για την απομάκρυνση του υλικού.
Όταν η κυβέρνηση Τραμπ έθεσε το ζήτημα στη συριακή κυβέρνηση, Σύροι αξιωματούχοι δήλωσαν ότι δεν γνώριζαν πως υπήρχε πυρηνικό υλικό στην εγκατάσταση. «Πολύ λίγοι άνθρωποι στις ΗΠΑ, στο Ισραήλ και στη Συρία γνώριζαν γι' αυτό», δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ έχουν δημιουργήσει μια παραγωγική σχέση με τη μετά-Άσαντ κυβέρνηση της Συρίας.
«Όταν συνεργαζόμαστε με τους Σύρους για διάφορα ζητήματα, είναι καλοί εταίροι», δήλωσε.
Οι υποψίες για τη Συρία και την Τουρκία
Πριν από αρκετές εβδομάδες, Ισραηλινοί που παρακολουθούν την εγκατάσταση εντόπισαν κινήσεις στην περιοχή, οι οποίες τους οδήγησαν στην υποψία ότι η νέα συριακή κυβέρνηση υπαναχωρούσε από τις συνεννοήσεις και επιχειρούσε να αποκτήσει πρόσβαση στο πυρηνικό υλικό, σύμφωνα με Ισραηλινούς και Αμερικανούς αξιωματούχους.
Οι Ισραηλινοί ανησύχησαν ακόμη και για το ενδεχόμενο η Τουρκία να βοηθούσε τη συριακή κυβέρνηση να αποκτήσει πρόσβαση στο υλικό.
«Οι Ισραηλινοί ελέγχουν πάντα τα πάντα για να βεβαιωθούν ότι φαίνονται σωστά και είναι καλό που το κάνουν», δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος.
Η κυβέρνηση Τραμπ ζήτησε από το Ισραήλ να μην προχωρήσει σε καμία ενέργεια και έφερε τη ΔΟΑΕ στο επίκεντρο της υπόθεσης.
Το αποτέλεσμα ήταν μια συμφωνία που υπεγράφη πριν από τρεις εβδομάδες μεταξύ της ΔΟΑΕ και της συριακής κυβέρνησης για την απομάκρυνση του πυρηνικού υλικού από την εγκατάσταση.
Ο Λευκός Οίκος, η ΔΟΑΕ και το γραφείο του Ισραηλινού πρωθυπουργού αρνήθηκαν να σχολιάσουν.
Η επιχείρηση δεν έχει ολοκληρωθεί
Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι η επιχείρηση στο «Site 99» βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Το υλικό δεν έχει ακόμη απομακρυνθεί από την εγκατάσταση.
«Πιστεύουμε ότι όλοι είναι ικανοποιημένοι με το αποτέλεσμα. Ελπίζουμε ότι θα μπορέσουμε να ξεκινήσουμε σύντομα τη διαδικασία απομάκρυνσης και να την ολοκληρώσουμε πριν από το τέλος του έτους», δήλωσε ο Αμερικανός αξιωματούχος.