Πέντε χρόνια μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία, το Αφγανιστάν βγαίνει σταδιακά από τη διεθνή απομόνωση, καθώς όλο και περισσότερες χώρες ανοίγουν ή ενισχύουν διαύλους επικοινωνίας με την Καμπούλ.
Η διπλωματική κινητικότητα ενισχύεται παρά τις συστηματικές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με μεγάλες περιφερειακές και διεθνείς δυνάμεις να εμφανίζονται πρόθυμες να συνεργαστούν στενότερα με το καθεστώς των ισλαμιστών.
Πολλές ανθρωπιστικές οργανώσεις φοβούνται ότι η διεύρυνση των επαφών με τους Ταλιμπάν μπορεί να υπονομεύσει τις διεθνείς πιέσεις για βελτίωση της κατάστασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Μόλις τον Μάρτιο, ο ΟΗΕ δήλωνε ότι το Αφγανιστάν έχει γίνει «νεκροταφείο των ανθρωπίνων δικαιωμάτων», περιγράφοντας μια σειρά διαταγμάτων και νόμων που απαγορεύουν στις γυναίκες την πρόσβαση στα πανεπιστήμια και στις περισσότερες θέσεις εργασίας, στερούν από τα έφηβα κορίτσια την εκπαίδευση και επιβάλλουν αυστηρούς ενδυματολογικούς κώδικες. Την ίδια ώρα, μειονότητες διώκονται, ενώ ακτιβιστές και δημοσιογράφοι αντιμετωπίζουν καταστολή.
Η Ρωσία ενισχύει τους δεσμούς με την Καμπούλ
Η Ρωσία, η οποία αναγνώρισε την κυβέρνηση των Ταλιμπάν στην Καμπούλ πριν από λίγο περισσότερο από έναν χρόνο, υπέγραψε τον περασμένο μήνα συμφωνία στρατιωτικής συνεργασίας.
Η Άννα Μπορτσέφσκαγια, ανώτερη ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Ουάσινγκτον, με επίκεντρο την πολιτική της Ρωσίας απέναντι στη Μέση Ανατολή, δήλωσε ότι η Μόσχα έχει πολλούς λόγους να αναγνωρίσει το καθεστώς των Ταλιμπάν και να επιδιώξει στενότερες σχέσεις.
«Ένας πιθανός στόχος είναι απλώς να έχει συμμάχους… Το Αφγανιστάν είναι πολύ σημαντικό για τη Ρωσία γεωγραφικά και η Ρωσία θέλει επιρροή σε αυτό το μέρος του κόσμου. Υπήρχε ένα άνοιγμα και μπόρεσαν να το εκμεταλλευτούν», δήλωσε η Μπορτσέφσκαγια.
Τον Ιούνιο, η Ευρωπαϊκή Ένωση πραγματοποίησε συνομιλίες με αξιωματούχους των Ταλιμπάν στις Βρυξέλλες σχετικά με την επιστροφή αιτούντων άσυλο των οποίων οι αιτήσεις απορρίφθηκαν στο Αφγανιστάν.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποβάθμισε τη σημασία των συζητήσεων, της πρώτης τέτοιας επίσημης συνάντησης από το 2021, χαρακτηρίζοντάς τες «τεχνικές» και επικεντρωμένες στις επιστροφές. Εκπρόσωπος των Ταλιμπάν, ωστόσο, τις χαρακτήρισε ιστορική επίσκεψη και βήμα προς την κανονικοποίηση των προξενικών σχέσεων με τις χώρες της ΕΕ.
Παράλληλα, διάφορες ευρωπαϊκές χώρες έχουν ξεκινήσει επίσης επαφές με την Καμπούλ.
Η Βρετανία έχει δηλώσει ότι ακολουθεί πολιτική «περιορισμένης και ρεαλιστικής» συνεργασίας με αξιωματούχους των Ταλιμπάν, κυρίως μέσω της Αποστολής του Ηνωμένου Βασιλείου στο Αφγανιστάν, που εδρεύει στη βρετανική πρεσβεία στο Κατάρ.
Στη Γερμανία και σε τουλάχιστον τέσσερις ακόμη δυτικοευρωπαϊκές πρωτεύουσες, τα βασικά προξενεία ελέγχονται πλέον από τους Ταλιμπάν, και όχι από εκπροσώπους της πρώην αφγανικής κυβέρνησης.
Από την Κεντρική Ασία έως την Κίνα και την Ινδία
Φέτος, αξιωματούχοι από το Τατζικιστάν, το Τουρκμενιστάν, το Κιργιστάν, το Ουζμπεκιστάν και το Καζακστάν επισκέφθηκαν την Καμπούλ ή άλλες πόλεις του Αφγανιστάν, αναζητώντας εμπορικές οδούς και συμφωνίες για αγωγούς που θα επέτρεπαν στις περίκλειστες χώρες τους πρόσβαση σε λιμάνια ή σε τρίτες χώρες.
Παράλληλα, η Ινδία, το Κατάρ, η Κίνα και το Ιράν υποδέχθηκαν πρόσφατα αξιωματούχους των Ταλιμπάν ή άνοιξαν νέους διαύλους επικοινωνίας.
«Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι έχει υπάρξει μια εξέλιξη. Το Ισλαμικό Εμιράτο βρίσκεται πλέον σε μια σίγουρη θέση. Έχουν συνειδητοποιήσει ότι είναι απαραίτητοι για τις χώρες της περιοχής αυτή τη στιγμή και ακόμη και με την Ευρώπη και τις ΗΠΑ έχουν εντοπίσει πώς να συνεργαστούν», δήλωσε ο Σιβάμ Σεκουαβάτ του Ιδρύματος Έρευνας Observer στο Δελχί.
«Οι Ταλιμπάν βλέπουν οποιαδήποτε επαφή ως διπλωματική νίκη και έχουν καταφέρει να την εκμεταλλευτούν ως ένδειξη νομιμοποίησης του καθεστώτος», πρόσθεσε.
Η αυστηρή πολιτική απομόνωσης που επιβλήθηκε μετά την κατάληψη της εξουσίας το 2021, με στόχο την αποτροπή της άτυπης ή «de facto» αναγνώρισης, δείχνει πλέον να ξεπερνιέται.
Πληθαίνουν, άλλωστε, οι δυτικοί σχολιαστές που προτείνουν στις χώρες τους να αναγνωρίσουν το καθεστώς, ενώ άλλοι τάσσονται υπέρ μιας «παρασκηνιακής» εμπλοκής.
Ανάγκη για εμπλοκή, αλλά και για πρόοδο
Η Φερέστα Αμπάσι, ερευνήτρια για το Αφγανιστάν στο Παρατηρητήριο Ανθρώπινων Δικαιωμάτων (Human Rights Watch - HRW), δήλωσε:
«Δεν είμαστε κατά οποιασδήποτε εμπλοκής… Υπάρχει ανάγκη για εμπλοκή, έστω και μόνο για τις υπηρεσίες βοήθειας, για τον μετριασμό της συνεχιζόμενης ανθρωπιστικής κρίσης, αλλά ανησυχούμε για τον τελικό στόχο των επαφών και των συζητήσεων που λαμβάνουν χώρα. Θα πρέπει να υπάρξει ένα συνεπές και συνεκτικό μήνυμα από τη διεθνή κοινότητα προς τους Ταλιμπάν ότι δεν θα έχουν κανέναν φίλο αν δεν επιδείξουν πραγματική πρόοδο όσον αφορά τα δικαιώματα των γυναικών και την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων… και αυτό δεν συμβαίνει».
Οι νέες επαφές πηγάζουν από έναν συνδυασμό ανησυχιών για την περιφερειακή ασφάλεια, πιέσεων στη Δύση για μείωση της παράνομης μετανάστευσης και μιας γενικής παραδοχής ότι οι Ταλιμπάν είναι απίθανο να εκδιωχθούν από την εξουσία στο άμεσο μέλλον.
Το Ισλαμικό Εμιράτο του Αφγανιστάν «επιδιώκει σχέσεις με όλες τις χώρες», δήλωσε ο εκπρόσωπος των Ταλιμπάν, Ζαμπιχουλάχ Μουτζαχίντ, αν και «οι χώρες της περιοχής και τα γειτονικά μας κράτη έχουν μια πιο ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι οικονομικοί μας δεσμοί και τα συμφέροντά μας είναι στενά συνδεδεμένα».
Αξιωματούχοι των Ταλιμπάν έχουν επίσης επιδιώξει διασυνοριακά έργα υποδομών για να ενισχύσουν την εύθραυστη οικονομία και τη διπλωματία της χώρας.
Οι φυσικοί πόροι αποτελούν ένα ακόμη δέλεαρ για τις υπερπόντιες δυνάμεις. Η Καμπούλ έχει επεκτείνει τον μεταλλευτικό τομέα, προσελκύοντας εταιρείες από την Κίνα και άλλες χώρες.