Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ προετοιμάζονται να ασκήσουν πρωτοφανή οικονομική πίεση στο Ιράν, έναν ισχυρισμό που οι επικριτές αντιμετώπισαν με σκεπτικισμό, δεδομένου ότι η χώρα υπόκειται ήδη σε ναυτικό αποκλεισμό και χιλιάδες κυρώσεις.
Παρότι η κυβέρνηση Τραμπ δεν έχει δηλώσει τι σχεδιάζει να κάνει, εξακολουθούν να υπάρχουν σημεία πίεσης τα οποία θα μπορούσε να στοχεύσει το υπουργείο Οικονομικών του Μπέσεντ. Η βασική πρόκληση είναι ότι η στόχευση των εναπομεινάντων επιλογών ενέχει τον κίνδυνο να προκαλέσει αρνητικές επιπτώσεις στην αμερικανική οικονομία.
«Εκτός εάν ο πρόεδρος αποφασίσει να δώσει προτεραιότητα στην αντιμετώπιση της ιρανικής απειλής έναντι όλων των άλλων ζητημάτων, και κυρίως της Κίνας, είναι απίθανο οποιαδήποτε απόφαση λάβουν να αλλάξει ουσιαστικά την κατάσταση με το Ιράν», δήλωσε ο αναλυτής της Bloomberg Economics Κρις Κένεντι.
Ακολουθεί μια ματιά σε ορισμένες από τις επιλογές που καταγράφει το Bloomberg. Δεν πρόκειται σε καμία περίπτωση για εξαντλητικό κατάλογο και παραμένει ασαφές ποιες, εάν κάποιες, από αυτές θα επιδιώξει η κυβέρνηση. Οι αξιωματούχοι θα μπορούσαν να συνδυάσουν αρκετά από αυτά τα μέτρα ή να επιλέξουν μια εντελώς διαφορετική προσέγγιση.
Δεσμοί με την Κίνα
Η Κίνα αγοράζει περισσότερο από το 90% των εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν. Η επιβολή κυρώσεων σε οντότητες που διευκολύνουν αυτές τις αγορές θα μείωνε άμεσα τα πετρελαϊκά έσοδα της Τεχεράνης.
Η Ουάσινγκτον έχει ήδη επιβάλει κυρώσεις σε ορισμένα κινεζικά διυλιστήρια και εταιρείες από τότε που οι ΗΠΑ ξεκίνησαν τον πόλεμο κατά του Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου. Ωστόσο, μέχρι στιγμής οι ΗΠΑ έχουν αποφύγει να στοχεύσουν τις μεγάλες κινεζικές τράπεζες που χρηματοδοτούν το εμπόριο.
Ο κίνδυνος είναι ότι η στόχευση κινεζικών εταιρειών ή χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων θα μπορούσε να επιδεινώσει τις εντάσεις με το Πεκίνο ενόψει μιας προγραμματισμένης συνάντησης μεταξύ του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και του Κινέζου ηγέτη Σι Τζινπίνγκ.
Υπάρχει επίσης οικονομική παράμετρος, καθώς ο περιορισμός των ιρανικών ποσοτήτων πετρελαίου θα αφαιρούσε από την παγκόσμια αγορά αργό που πωλείται με έκπτωση και θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω άνοδο των ήδη αυξημένων τιμών πετρελαίου.
Τον Μάιο, η Κίνα έδωσε εντολή στις εγχώριες εταιρείες να μην συμμορφώνονται με τις αμερικανικές κυρώσεις σε πέντε διυλιστήρια, ενώ οι μεγαλύτερες τράπεζές της βρέθηκαν αντιμέτωπες με το δίλημμα μεταξύ της οδηγίας του Πεκίνου και του κινδύνου απώλειας της πρόσβασής τους στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Ανταλλακτήρια συναλλάγματος
Υπάρχει ένας αριθμός ανταλλακτηρίων συναλλάγματος σε χώρες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα που βοηθούν το Ιράν να επαναπατρίζει κεφάλαια. Μόλις το Ιράν πραγματοποιήσει τις πωλήσεις πετρελαίου του, εξακολουθεί να χρειάζεται ανταλλακτήρια και μεσάζοντες για να μετατρέψει τις πληρωμές —οι οποίες συχνά γίνονται σε κινεζικά γιουάν— σε νομίσματα που η Τεχεράνη μπορεί πράγματι να χρησιμοποιήσει.
Το υπουργείο Οικονομικών έχει ήδη καταδείξει ότι θεωρεί αυτό το σημείο ευπάθειας, επιβάλλοντας κυρώσεις σε ορισμένα ιρανικά ανταλλακτήρια, στο πλαίσιο της εκστρατείας «Economic Fury» του Μπέσεντ, με την κατηγορία ότι βοήθησαν στο ξέπλυμα δισεκατομμυρίων δολαρίων σε ξένο νόμισμα.
Μια τέτοια κίνηση θα εμπόδιζε το Ιράν να έχει πρόσβαση σε πολλά από τα κεφάλαιά του, όμως το Ιράν έχει περάσει χρόνια δημιουργώντας εναλλακτικά κανάλια για τη μεταφορά χρημάτων εκτός του επίσημου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Η διακοπή της λειτουργίας μεμονωμένων ανταλλακτηρίων πιθανότατα θα ωθούσε τις συναλλαγές προς νέους μεσάζοντες, νομίσματα ή ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, αντί να τις σταματήσει εντελώς.
Εμπορικοί εταίροι του Ιράν
Οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να απειλήσουν με δευτερογενείς κυρώσεις οποιαδήποτε οντότητα πραγματοποιεί ακόμη και περιορισμένες επιχειρηματικές συναλλαγές με το Ιράν, παρόμοια με την προσέγγιση που υιοθέτησε ο Τραμπ απέναντι στη Βόρεια Κορέα το 2017. Αυτό θα μπορούσε να αναγκάσει ξένες εταιρείες και τράπεζες να επιλέξουν μεταξύ της επιχειρηματικής δραστηριότητας με το Ιράν και της διατήρησης της πρόσβασής τους στο αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα, επεκτείνοντας δυνητικά την επιρροή της Ουάσινγκτον πολύ πέρα από τις οντότητες που εμπλέκονται άμεσα στο πετρελαϊκό εμπόριο της Τεχεράνης.
Μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να ασκήσει πρόσθετη πίεση στη Ρωσία και την Κίνα, αλλά και σε εταιρείες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα χωρών που συνορεύουν με το Ιράν —συμπεριλαμβανομένων εταίρων των ΗΠΑ, όπως η Τουρκία— που διατηρούν σημαντικούς εμπορικούς δεσμούς με την Τεχεράνη.
Ο Τραμπ έχει ήδη διατυπώσει μια εκδοχή αυτής της προσέγγισης, απειλώντας με δασμούς 25% τις χώρες που πραγματοποιούν επιχειρηματικές συναλλαγές με το Ιράν. Μέχρι στιγμής, δεν έχει προχωρήσει στην εφαρμογή της απειλής.
Περιουσιακά στοιχεία στο εξωτερικό
Οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να προχωρήσουν πέρα από το πάγωμα των περιουσιακών στοιχείων της ιρανικής κυβέρνησης και να επιχειρήσουν να κατάσχουν περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται ήδη υπό αμερικανική δικαιοδοσία, αξιοποιώντας ως προηγούμενο ένα μέτρο που έλαβε η κυβέρνηση Μπους μετά την εισβολή στο Ιράκ το 2003.
Ωστόσο, το απόθεμα των ιρανικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται πράγματι εντός της εμβέλειας των ΗΠΑ μπορεί να είναι περιορισμένο. Και η κατάσχεσή τους θα ήταν νομικά και διπλωματικά πιο περίπλοκη από το απλό πάγωμά τους. Μεγάλο μέρος του πλούτου του Ιράν στο εξωτερικό διατηρείται σε τρίτες χώρες και η Ουάσινγκτον θα χρειαζόταν τη συνεργασία ξένων κυβερνήσεων για να τον κατασχέσει.
Σκιώδης στόλος
Ενώ ένας αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός έχει μειώσει την κίνηση προς τα ιρανικά λιμάνια, οι ΗΠΑ ενδέχεται να εξετάσουν μια πιο ολοκληρωμένη προσπάθεια. Αυτή θα μπορούσε να στοχεύσει όχι μόνο μεμονωμένα πλοία, αλλά και τις εταιρείες, τους τερματικούς σταθμούς και άλλες υποδομές που καθιστούν δυνατές αυτές τις μεταφορές. Οι ΗΠΑ έχουν ήδη επιβάλει κυρώσεις σε πλοία και ορισμένες οντότητες που εμπλέκονται σε αυτόν τον λεγόμενο σκιώδη στόλο.