Στη μάχη της Ευρώπης κατά των δασικών πυρκαγιών, τα βλέμματα στρέφονται όλο και περισσότερο στο διάστημα, όχι μόνο για την πρόγνωση των καιρικών συνθηκών, αλλά και για την αξιοποίηση των νέων δυνατοτήτων των δορυφόρων στην αντιμετώπιση και, ενδεχομένως, την πρόληψη των πυρκαγιών.
Σύμφωνα με το Politico, οι δορυφόροι και τα δεδομένα που συλλέγουν από το διάστημα χρησιμοποιούνται ολοένα περισσότερο για την παροχή ακριβέστερων πληροφοριών στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και τις πυροσβεστικές υπηρεσίες. Μπορούν να συμβάλουν στην καταγραφή των καταστροφών, αλλά και στον έγκαιρο εντοπισμό πυρκαγιών.
Η τεχνολογία αυτή είναι ιδιαίτερα χρήσιμη σε ένα ακόμη θερμό καλοκαίρι στην Ευρώπη, με πυρκαγιές να πλήττουν τη Γαλλία, την Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Περίπου 600.000 εκτάρια έχουν καεί στις χώρες της ΕΕ από την αρχή του έτους. Μόλις το περασμένο Σαββατοκύριακο, το Βέλγιο βρέθηκε αντιμέτωπο με μία από τις μεγαλύτερες πυρκαγιές στην ιστορία του, στο φυσικό καταφύγιο High Fens.
Η αυξανόμενη χρήση των δορυφόρων για τη διαχείριση φυσικών καταστροφών αναδεικνύει παράλληλα την ανάγκη της Ευρώπης να ενισχύσει τη θέση της σε έναν ακόμη στρατηγικό τεχνολογικό τομέα. Μετά την Starlink του Έλον Μασκ, που έδειξε πώς οι δορυφορικές υπηρεσίες μπορούν να αλλάξουν από τις τηλεπικοινωνίες έως τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, η διαστημική τεχνολογία για τη διαχείριση καταστροφών αποτελεί έναν ακόμη τομέα στον οποίο η Ευρώπη μπορεί να ανταγωνιστεί.
Η Ελλάδα στην πρώτη γραμμή
Η Ελλάδα, μια χώρα που αντιμετωπίζει ολοένα μεγαλύτερες πυρκαγιές σχεδόν κάθε καλοκαίρι, ήταν η πρώτη που ανέλαβε δράση.
Στις αρχές Μαΐου, ένας πύραυλος της SpaceX μετέφερε στο διάστημα τέσσερις μικρούς δορυφόρους, σχεδιασμένους ειδικά για τον εντοπισμό και την παρακολούθηση των δασικών πυρκαγιών στη χώρα σχεδόν σε πραγματικό χρόνο.
Ήταν ένα κρίσιμο βήμα για την ανάπτυξη του «Hellenic Fire System», το οποίο η ελληνική κυβέρνηση χαρακτήρισε το πρώτο εθνικό δορυφορικό σύστημα του είδους του.
Το σύστημα δημιουργήθηκε μέσω ευρωπαϊκής συνεργασίας, με τη συμμετοχή της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος (ESA), της ελληνικής διαστημικής υπηρεσίας, της γερμανικής πλατφόρμας πυροπληροφόρησης OroraTech και της φινλανδικής εταιρείας δορυφορικών ραντάρ ICEYE.
«Με την ενσωμάτωση διαστημικών δυνατοτήτων στα συστήματα αντιμετώπισης έκτακτων αναγκών, εξοπλίζουμε τις πυροσβεστικές υπηρεσίες με τα εργαλεία που χρειάζονται για να αντιδρούν ταχύτερα», δήλωσε κατά την παρουσίαση τον Μάιο ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου.
Οι δορυφόροι που εκτοξεύθηκαν πριν από το καλοκαίρι διαθέτουν δύο υπέρυθρες κάμερες, οι οποίες καταγράφουν τη θερμική ενέργεια που εκπέμπουν οι πυρκαγιές. Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να εντοπίζουν εστίες και να εκτιμούν την έντασή τους.
Σύμφωνα με την ESA, το σύστημα έχει σχεδιαστεί για να «υποστηρίζει τον έγκαιρο εντοπισμό νέων εστιών και τη συνεχή παρακολούθηση της συμπεριφοράς των πυρκαγιών».
Τα δεδομένα των δορυφόρων
Η δυνατότητα των δορυφόρων να συλλέγουν τεράστιες ποσότητες δεδομένων και εικόνων σε πραγματικό χρόνο μπορεί να αξιοποιηθεί και για άλλα ακραία καιρικά φαινόμενα.
Η φινλανδική ICEYE προσφέρει υπηρεσίες παρακολούθησης σε κυβερνήσεις και επιχειρήσεις για τη διαχείριση φυσικών καταστροφών, όπως πλημμύρες και πυρκαγιές, αλλά και ανθρωπογενών καταστροφών, όπως η παράνομη αποψίλωση δασών.
Η εταιρεία άντλησε 1 δισ. ευρώ σε νέα χρηματοδότηση φέτος και έγινε η πρώτη εταιρεία που έλαβε στήριξη από το Scaleup Europe Fund, ένα νέο ταμείο που υποστηρίζεται από την Κομισιόν και έχει στόχο να βοηθήσει εταιρείες να αναπτυχθούν ταχύτατα.
«Αν θέλουμε να είμαστε αποτελεσματικοί στη διαχείριση του περιβάλλοντος γύρω μας, τόσο σε επίπεδο ανάπτυξης όσο και πρόληψης ή διαχείρισης φυσικών καταστροφών, αυτού του είδους τα διαστημικά συστήματα είναι εξαιρετικά αποτελεσματικά», δήλωσε στο POLITICO ο διευθύνων σύμβουλος της ICEYE, Ραφάλ Μόντζεφσκι.
Όπως ανέφερε, η εταιρεία έχει επικεντρωθεί μέχρι σήμερα κυρίως στη «διαχείριση» των πυρκαγιών, αλλά πλέον προσπαθεί να περάσει στην πρόβλεψή τους ή τουλάχιστον στον ακόμη πιο έγκαιρο εντοπισμό τους. Αντίστοιχες υπηρεσίες προσφέρονται και για πλημμύρες και ζημιές από ισχυρούς ανέμους που προκαλούνται από τυφώνες.
Συντονισμός σε επίπεδο ΕΕ
Η αποτελεσματικότητα αυτών των τεχνολογιών θα μπορούσε να αυξηθεί εάν οι Βρυξέλλες λειτουργούσαν ως κεντρικός «αγοραστής» των σχετικών υπηρεσιών.
«Η χρήση διαστημικών δυνατοτήτων γίνεται πολύ πιο αποτελεσματικά σε επίπεδο ΕΕ, μέσω της Κομισιόν, παρά σε εθνικό επίπεδο, σε 27 διαφορετικές χώρες», δήλωσε ο Μόντζεφσκι.
Η Κομισιόν έχει ήδη σημαντικό ρόλο στην υποστήριξη κυβερνήσεων και υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης για την καταγραφή και τον εντοπισμό πυρκαγιών.
Το European Forest Fire Information System, το οποίο υπάγεται στην υπηρεσία έρευνας της Επιτροπής, καταγράφει τόσο τις ενεργές πυρκαγιές όσο και τις καμένες εκτάσεις, αξιοποιώντας δεδομένα από το MODIS της NASA και τον ευρωπαϊκό δορυφόρο παρατήρησης της Γης Sentinel-3.
Σήμερα, τα δεδομένα και οι εικόνες φτάνουν κάθε 10 λεπτά. Ωστόσο, η εκτόξευση ενός νέου δορυφόρου της τρίτης γενιάς Meteosat την επόμενη Πέμπτη αναμένεται να μειώσει σημαντικά τον χρόνο αυτό, με εικόνες που θα φτάνουν κάθε 2,5 λεπτά, βελτιώνοντας τον εντοπισμό αλλά και την πρόβλεψη πιθανών δασικών πυρκαγιών.