Σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι βρίσκεται η Τουρκία, καθώς οι απειλές των ΗΠΑ για οικονομική απομόνωση του Ιράν απειλούν να διακόψουν τις σχέσεις της Άγκυρας με έναν από τους βασικότερους προμηθευτές φυσικού αερίου, όπως επισημαίνει το Bloomberg.
Η γείτονα, στενός σύμμαχος των ΗΠΑ και τρίτος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος του Ιράν, καλείται να διαχειριστεί το ενδεχόμενο διακοπής των εισαγωγών από την Τεχεράνη, κάτι που δεν έκανε ούτε όταν βρέθηκε στο στόχαστρο τεσσάρων ιρανικών πυραύλων τις πρώτες εβδομάδες του πολέμου.
Η Τουρκία προμηθεύτηκε πέρυσι περίπου το 13% των εισαγωγών φυσικού αερίου της από το Ιράν, ποσότητα που αντιστοιχεί σε 7,7 δισ. κυβικά μέτρα, σύμφωνα με στοιχεία της τουρκικής ρυθμιστικής αρχής ενέργειας. Το Ιράν ήταν έτσι ο τέταρτος μεγαλύτερος προμηθευτής της, μετά τη Ρωσία, το Αζερμπαϊτζάν και τις ΗΠΑ.
Οι ροές φυσικού αερίου συνεχίστηκαν μετά την έναρξη των αμερικανικών και ισραηλινών αεροπορικών επιδρομών στο Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου, με εξαίρεση μια σύντομη διακοπή μετά την επίθεση στο τεράστιο κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars.
Το διμερές εμπόριο παρέμεινε ισχυρό, στα περίπου 3,1 δισ. δολάρια το πρώτο εξάμηνο του έτους, μειωμένο κατά 3% σε σχέση με πέρυσι. Παράλληλα, οι αφίξεις Ιρανών επισκεπτών ανέκαμψαν μετά την αρχική πτώση και αντιπροσώπευαν το 5,5% των συνολικών ξένων αφίξεων στην Τουρκία κατά τους πρώτους επτά μήνες του έτους.
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ δήλωσε χθες Δευτέρα ότι οποιαδήποτε χώρα συνεχίσει να συναλλάσσεται με το Ιράν μετά την παρέλευση της προθεσμίας που δεν προσδιόρισε, θα πρέπει να αναμένει οικονομικές κυρώσεις από την Ουάσιγκτον, προσθέτοντας ότι ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επικοινωνεί με ηγέτες χωρών, διατυπώνοντας συγκεκριμένα αιτήματα.
Αυτό αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο επικοινωνίας του Λευκού Οίκου με τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, με τον οποίο ο Τραμπ διατηρεί καλές σχέσεις. Στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ τον περασμένο μήνα στην Άγκυρα, ο Αμερικανός πρόεδρος επαίνεσε τον οικοδεσπότη του, χαρακτηρίζοντάς τον πολύ πιο «πιστό» από άλλες χώρες. Οι δύο ηγέτες μίλησαν τηλεφωνικά πριν από μία εβδομάδα, σύμφωνα με το κρατικό τουρκικό πρακτορείο Anadolu.
Ο Ερντογάν δύσκολα θα ήθελε να προκαλέσει τον Τραμπ, καθώς η Τουρκία προσπαθεί να απαλλαγεί από τους ρωσικούς πυραύλους S-400, ανοίγοντας τον δρόμο για συνομιλίες σχετικά με την αγορά αμερικανικών μαχητικών F-35. Παράλληλα, επιδιώκει την επιστροφή της στην κοινοπραξία παραγωγής μαχητικών πέμπτης γενιάς και την αγορά μαχητικών F-16, ενώ αναμένεται να επισκεφθεί την Ουάσιγκτον τον επόμενο μήνα.
«Ο Ερντογάν δεν θα έκανε τίποτα που θα ενοχλούσε τον Τραμπ και θα έθετε σε κίνδυνο τη βελτίωση των σχέσεων με την Ουάσιγκτον ενόψει των εκλογών σε λιγότερο από δύο χρόνια», δήλωσε ο Νιχάτ Αλί Οζκάν, στρατηγικός αναλυτής στο ερευνητικό ινστιτούτο TEPAV της Άγκυρας. «Η Άγκυρα θα ταχθεί ξεκάθαρα στο πλευρό της Ουάσιγκτον, ακόμη και αν αναγκαστεί να εξασφαλίσει ακριβότερες ενεργειακές προμήθειες από αλλού πριν από τον χειμώνα».
Οι ΗΠΑ και η Τουρκία έχουν συγκρουστεί δημοσίως για το Ιράν, μεταξύ άλλων λόγω της μακροχρόνιας δικαστικής υπόθεσης σε βάρος της κρατικής τουρκικής τράπεζας Halkbank για φερόμενες παραβιάσεις των κυρώσεων. Σε ένδειξη βελτίωσης των αμερικανοτουρκικών σχέσεων, το υπουργείο Δικαιοσύνης των ΗΠΑ ζήτησε τον Ιούνιο από δικαστή να απορρίψει την υπόθεση.
Σταθερός αγοραστής από το Ιράν η Τουρκία
Η Τουρκία συνέχισε να εισάγει φυσικό αέριο από το Ιράν ακόμη και μετά τη λήξη στα τέλη Ιουλίου, 25ετούς σύμβασης για την προμήθεια 9,5 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως, σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν το θέμα.
Η επιπλέον ποσότητα αφορά το λεγόμενο «αέριο αναπλήρωσης», το οποίο αντισταθμίζει ποσότητες που είχαν πληρωθεί αλλά δεν παραδόθηκαν κατά τη διάρκεια της συμφωνίας, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές.
Το Ιράν είχε δηλώσει το 2024 ότι βρίσκονταν σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις για νέα συμφωνία, πιθανώς για αυξημένες ποσότητες. Ωστόσο, ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ δήλωσε τον Απρίλιο ότι δεν διεξάγονταν συνομιλίες εξαιτίας του πολέμου, προσθέτοντας ότι η Άγκυρα «ενδέχεται να χρειαστεί αυτόν τον αγωγό φυσικού αερίου ή τη ροή αερίου από το Ιράν για την ασφάλεια του εφοδιασμού».
Η νέα κίνηση των ΗΗΠΑ αποσκοπεί στον περιορισμό των επιλογών του Ιράν, ώστε να αποδεχθεί είτε την πλήρη διεθνή απομόνωση είτε όρους για τον τερματισμό του εξαμήνου πολέμου. Η έκταση των σχεδιαζόμενων κυρώσεων παραμένει ασαφής.
Εάν η Τουρκία αναγκαστεί να περιορίσει τις εισαγωγές φυσικού αερίου από το Ιράν, θα μπορούσε να αντισταθμίσει την απώλεια αυξάνοντας τις εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου, μεταξύ άλλων και από τις ΗΠΑ.
Τα τελευταία χρόνια η Τουρκία έχει επιδιώξει να διαφοροποιήσει τις πηγές εφοδιασμού της, συνάπτοντας νέες συμφωνίες για αγωγούς και LNG, ενώ παράλληλα αυξάνει την εγχώρια παραγωγή για να μειώσει την εξάρτησή της από τις εισαγωγές.
Ο υπουργός Ενέργειας δήλωσε τον Αύγουστο ότι οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης φυσικού αερίου είναι πλήρεις.
Η Τουρκία αυξάνει την εγχώρια παραγωγή από το υπεράκτιο κοίτασμα φυσικού αερίου Σακάρια στη Μαύρη Θάλασσα, ενώ από το 2029 αναμένεται να αρχίσει να λαμβάνει πρόσθετες ποσότητες φυσικού αερίου από το Αζερμπαϊτζάν.