Τέσσερα στελέχη της τελευταίας μεγάλης ρωσικής τράπεζας που εξακολουθεί να δραστηριοποιείται στην Ευρώπη εκμεταλλεύθηκαν το χάος στις αγορές που προκάλεσαν οι κυρώσεις της ΕΕ το 2022, αποκομίζοντας εκατομμύρια για τους προσωπικούς τους λογαριασμούς.
Καθώς η Μόσχα κλυδωνιζόταν από τις δυτικές κυρώσεις που επιβλήθηκαν για να συμβάλουν στην άμυνα της Ουκρανίας, πολλά από τα ομόλογα της κρατικής ενεργειακής εταιρείας Gazprom σε ξένο νόμισμα εγκλωβίστηκαν στην Ευρώπη και η τιμή τους κατέρρευσε. Για να στηρίξει Ρώσους επενδυτές και δανειολήπτες, ο πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν αποφάσισε με διάταγμα ότι τα ομόλογα θα μπορούσαν να αντικατασταθούν στη Ρωσία από νέα, στην πλήρη αξία τους.
Τα ανώτατα στελέχη της Gazprombank στο παράρτημα του Λουξεμβούργου εντόπισαν μια ευκαιρία. Έλαβαν εκατομμύρια ευρώ σε προσωπικά δάνεια από τον εργοδότη τους και επιδόθηκαν σε ένα όργιο αγορών, αγοράζοντας τα ομόλογα σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές και ανταλλάσσοντάς τα με ισοδύναμα πλήρους αξίας σε ρούβλια, σύμφωνα με έγγραφα που είδε ο FT.
Πραγματοποίησαν περισσότερες από 50 συναλλαγές, οι οποίες θα μπορούσαν να είχαν αποφέρει κέρδη άνω των €9 εκατ., σύμφωνα με υπολογισμούς του FT που βασίζονται στα έγγραφα.
Η Gazprombank Luxembourg αποτελεί τον βασικό δίαυλο για τις πληρωμές των ευρωπαϊκών χωρών προς την Gazprom, η οποία ίδρυσε την τράπεζα αλλά αποτελεί ξεχωριστή εταιρεία.
Οι συναλλαγές εγείρουν ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσον οι τέσσερις τραπεζίτες ενδέχεται να παρέκαμψαν τις κυρώσεις της ΕΕ και να χρησιμοποίησαν εμπιστευτικές πληροφορίες, σύμφωνα με δικηγόρους, χρηματοοικονομικούς εμπειρογνώμονες και αξιωματούχους της ΕΕ που συμβουλεύτηκε ο FT.
Οι ανταλλαγές ομολόγων αφορούσαν μια βασική ρωσική οντότητα που υπόκειται σε κυρώσεις της ΕΕ, το National Settlement Depository, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις της Gazprom. «Ακούγεται σαν καταστρατήγηση» των κυρώσεων, δήλωσε αξιωματούχος της ΕΕ, στον οποίο παρουσιάστηκαν τα ευρήματα και ο οποίος δεν ήταν εξουσιοδοτημένος να μιλήσει δημοσίως. «Αυτό πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο ποινικής έρευνας στο Λουξεμβούργο».
Οι τέσσερις διευθυντές συντόνιζαν τακτικά τις κινήσεις τους, αγοράζοντας την ίδια ποσότητα του ίδιου ομολόγου την ίδια ημέρα, συχνά προτού ανακοινωθεί ότι ήταν επιλέξιμο για αντικατάσταση στον ιστότοπο της Gazprom.
Πρόσωπα που γνωρίζουν τις συναλλαγές αναφέρουν ότι δεν ήταν ευρέως γνωστό ποια ομόλογα θα ήταν διαθέσιμα για ανταλλαγή και πότε, καθώς η Gazprom έδινε ελάχιστη προειδοποίηση και σύντομα χρονικά περιθώρια, περίπου δύο εβδομάδων, για την πραγματοποίηση των ανταλλαγών.
Τα ευρήματα στρέφουν εκ νέου την προσοχή στη χαλαρή χρηματοοικονομική εποπτεία του Λουξεμβούργου. Οι ρυθμιστικές αρχές της χώρας έλεγξαν τις συναλλαγές έπειτα από σχετική καταγγελία, αλλά, σύμφωνα με έκθεση ελέγχου, ζήτησαν από την τράπεζα μόνο να επικαιροποιήσει το εγχειρίδιο των εργαζομένων της.
Η Gazprombank Luxembourg αρνήθηκε οποιαδήποτε παράβαση, δηλώνοντας στον FT ότι συμμορφωνόταν «αυστηρά» με «τους νόμους, τους κανόνες και τους κανονισμούς τόσο της ΕΕ όσο και του Μεγάλου Δουκάτου του Λουξεμβούργου».
Η τράπεζα «ουδέποτε ενεπλάκη σε παραβίαση των κυρώσεων της ΕΕ, ούτε γενικά ούτε σε σχέση με τις φερόμενες συναλλαγές που πραγματοποιήθηκαν από τα συγκεκριμένα άτομα υπό την προσωπική τους ιδιότητα», ανέφερε.
Ο Ντμίτρι Ντερκάτς, πρώην διευθυντής της Gazprombank Luxembourg που ξεκίνησε τις συναλλαγές, αρνείται επίσης κατηγορηματικά οποιαδήποτε παράβαση και δήλωσε ότι η ρυθμιστική αρχή «δεν διαπίστωσε ουσιώδεις παρατυπίες».
Η Gazprom, η οποία στο παρελθόν προμήθευε φυσικό αέριο σε μεγάλα τμήματα της Ευρώπης, εξαιρέθηκε από τις ευρείας κλίμακας κυρώσεις της ΕΕ που επιβλήθηκαν κατά της Ρωσίας μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022.
Ωστόσο, η τιμή των ομολόγων της σε ξένο νόμισμα κατέρρευσε, με ορισμένα να διαπραγματεύονται στο ήμισυ της αρχικής τους αξίας, καθώς οι δυτικές κυρώσεις σε κομβικά σημεία του ρωσικού χρηματοπιστωτικού συστήματος κατέστησαν δύσκολη για την Gazprom την αποστολή πληρωμών τόκων στους πιστωτές.
Τα ομόλογα ουσιαστικά εγκλωβίστηκαν.
Εσωτερικές επικοινωνίες της Gazprombank Luxembourg δείχνουν ότι γρήγορα προέκυψαν προβλήματα με τον διακανονισμό συναλλαγών ρωσικών τίτλων. «Υπάρχει αρκετά υψηλή πιθανότητα ο διακανονισμός [των συναλλαγών] να μην πραγματοποιηθεί και τα κεφάλαια/οι τίτλοι να μπλοκαριστούν», ανέφερε εσωτερικό email του Μαρτίου.
Η λύση του Κρεμλίνου ήταν να επιτρέψει στους επενδυτές να αντικαταστήσουν τα ευρωπαϊκά ομόλογά τους με νέα στη Ρωσία, τα οποία θα μπορούσαν να διαπραγματεύονται σε ρούβλια στην αρχική τους αξία. Η ζήτηση για αυτά τα ομόλογα ήταν υψηλή και η διαφορά τιμής ήταν «πραγματική και σημαντική», δήλωσε η Αλεξάντρα Προκοπένκο του Carnegie Russia Eurasia Center.
Οι δυτικοί χρηματοοικονομικοί παράγοντες αντιμετώπισαν το πρόγραμμα με έντονη καχυποψία. «Όλο αυτό το περιβάλλον δημιούργησε πράγματι ευκαιρίες για κατάχρηση», δήλωσε πρόσωπο που γνωρίζει την Clearstream, το κεντρικό αποθετήριο τίτλων με έδρα το Λουξεμβούργο που πραγματοποιεί τον διακανονισμό συναλλαγών ομολόγων.
Το πρόγραμμα τράβηξε την προσοχή του Ντερκάτς, ο οποίος ταξίδεψε στη Μόσχα τον Ιούνιο του 2022. Μετά την επιστροφή του, άνοιξε προσωπικό λογαριασμό στην Gazprombank Luxembourg -παρότι η εσωτερική πολιτική της τράπεζας προέβλεπε να μην προσφέρει προσωπικούς λογαριασμούς σε εργαζομένους- και έλαβε προσωπικό δάνειο από το γραφείο της Gazprombank στη Μόσχα.
Ο Πούτιν εγκαινίασε το πρόγραμμα ανταλλαγών με διάταγμα που υπέγραψε στις 5 Ιουλίου και, εννέα ημέρες αργότερα, ο Ντερκάτς άρχισε να αγοράζει ομόλογα της Gazprom.
Ξεκίνησε καταβάλλοντας περίπου €65.000 για ένα ομόλογο που έληγε το 2024 -λιγότερο από το ήμισυ της ονομαστικής του αξίας των €150.000, σύμφωνα με έγγραφα που είδε ο FT. Το ομόλογο αντικαταστάθηκε τον Δεκέμβριο, αποφέροντας δυνητικά στον Ντερκάτς κέρδος περίπου €85.000, εάν το πωλούσε στην πλήρη αξία του στη ρωσική αγορά.
Όταν ο Ντερκάτς αγόρασε το ομόλογο, η Gazprom δεν είχε δημοσιοποιήσει λεπτομέρειες σχετικά με το ποιοι τίτλοι θα ανταλλάσσονταν ή πότε -δεν ανακοίνωσε την αντικατάσταση του ομολόγου του Ντερκάτς στον ιστότοπό της παρά μόνο τον Νοέμβριο.