Δύο χρόνια αφότου ο Μάριο Ντράγκι προειδοποίησε ότι η ΕΕ αντιμετώπιζε «αργή αγωνία» εάν δεν αντιμετώπιζε την κρίση ανταγωνιστικότητάς της, ελάχιστα από όσα πρότεινε έχουν γίνει πραγματικότητα.
Μόλις το 15,7% των 383 συστάσεων της έκθεσης Ντράγκι είχε υλοποιηθεί πλήρως έως τον Ιούλιο, σύμφωνα με tracker που καταρτίστηκε από το European Policy Innovation Council, ένα think tank. Η περιορισμένη πρόοδος έρχεται παρά τις επανειλημμένες δεσμεύσεις των ηγετών της ΕΕ και της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να θέσουν την οικονομική αναζωογόνηση στο επίκεντρο της ατζέντας του μπλοκ.
«Τα πηγαίνουμε καλύτερα, αλλά δεν τα πηγαίνουμε αρκετά καλά», δήλωσε ο Μάρτιν Λιντεγκάαρντ, Δανός υπουργός Επιχειρηματικότητας και Ανταγωνιστικότητας, σύμφωνα με τους Financial Times.
Οι προτάσεις του Ντράγκι, τις οποίες η φον ντερ Λάιεν ενέκρινε ως σχέδιο πολιτικής για τη δεύτερη θητεία της, έχουν παραγκωνιστεί από τον πόλεμο στην Ουκρανία, τη μετανάστευση και τη μάχη για τον επόμενο κοινό προϋπολογισμό της ΕΕ.
Οι μεταρρυθμίσεις με τις σημαντικότερες συνέπειες — η ενοποίηση των κεφαλαιαγορών, η άρση των εμποδίων εντός της ενιαίας αγοράς και η μείωση των στρατηγικών εξαρτήσεων — παραμένουν εγκλωβισμένες στις εθνικές πολιτικές, τις οποίες η έκθεσή του είχε ως στόχο να υπερβεί.
Άλλα μέτρα, από την ενοποίηση των κατακερματισμένων αγορών ενέργειας έως την εναρμόνιση των κανόνων για τις αμυντικές προμήθειες και τις τηλεπικοινωνίες, έχουν προχωρήσει μόνο αποσπασματικά.
Η καθυστέρηση έρχεται καθώς οι ΗΠΑ και η Κίνα διευρύνουν το προβάδισμά τους στην παγκόσμια κούρσα της τεχνητής νοημοσύνης. Η ανάπτυξη στις ΗΠΑ έχει ενισχυθεί από τις επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη, τα data centres και τους προηγμένους ημιαγωγούς, με τη χώρα να ξεπερνά σταθερά την ΕΕ ως προς την αύξηση του ΑΕΠ από τον Ιούλιο του 2024.
Το tracker «Draghi watch» διαπίστωσε ότι το 41,3% των προτάσεων του πρώην Ιταλού πρωθυπουργού είχε υλοποιηθεί μερικώς, αναδεικνύοντας την απόσταση μεταξύ των διακηρυγμένων φιλοδοξιών των Βρυξελλών και της προθυμίας των κρατών-μελών να εκχωρήσουν τον έλεγχο.
Μια ξεχωριστή μελέτη του Institut Montaigne, η οποία χρησιμοποιεί διαφορετική μεθοδολογία, παρουσιάζει μια πιο αισιόδοξη εικόνα, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι περίπου το 30% των συστάσεων του Ντράγκι έχουν πλέον υλοποιηθεί.
Ωστόσο, και οι δύο δείκτες καταδεικνύουν το ίδιο πρόβλημα: οι πολιτικά δυσκολότερες μεταρρυθμίσεις εξακολουθούν να βρίσκονται μπροστά. Πολλές από αυτές θα άγγιζαν αρμοδιότητες που ανήκουν στις εθνικές κυβερνήσεις, καθιστώντας δυσκολότερη την επίτευξη συμφωνίας.
Για να ξεπεραστούν οι διαφωνίες μεταξύ των θεσμικών οργάνων, η Επιτροπή, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη-μέλη συμφώνησαν νωρίτερα φέτος σε συγκεκριμένες προθεσμίες για την υλοποίηση της ατζέντας ανταγωνιστικότητας.
Ο Ενρίκο Λέτα, ένας ακόμη πρώην Ιταλός πρωθυπουργός, ο οποίος συνέταξε ξεχωριστή έκθεση για την ενοποίηση της ενιαίας αγοράς, δήλωσε πρόσφατα ότι είναι «πιο αισιόδοξος» πως η Ευρώπη θα καταφέρει να οργανωθεί, επειδή πλέον υπάρχουν σαφή σχέδια και προθεσμίες.
Ωστόσο, η πρόοδος μέχρι στιγμής έχει σημειωθεί σε μεγάλο βαθμό σε τομείς στους οποίους η Επιτροπή μπορούσε να ενεργήσει από μόνη της: στη μείωση των ρυθμιστικών επιβαρύνσεων, στη βελτίωση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση για εταιρείες που επιδιώκουν να αναπτυχθούν και στην επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων για καθαρές τεχνολογίες.
Ενώ ηγέτες, μεταξύ των οποίων ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, ζητούν συστηματικά μια πιο ολοκληρωμένη ενιαία αγορά και λιγότερη γραφειοκρατία, τα επιμέρους υπουργεία συχνά εξακολουθούν να είναι απρόθυμα να εκχωρήσουν αρμοδιότητες ή να εγκαταλείψουν εγχώριους κανόνες.
Ο Μάριο Μόντι, ο πρώην Ιταλός πρωθυπουργός, η δική του έκθεση για την ενιαία αγορά του οποίου δημοσιεύθηκε το 2010, δήλωσε ότι οι προτάσεις του Ντράγκι κινδυνεύουν να έχουν την ίδια τύχη.
«Η μόνη έκθεση που θα πρέπει να συντάσσεται στο μέλλον είναι μια έκθεση για το γιατί, κατά κανόνα, οι συστάσεις των εκθέσεων δεν ακολουθούνται», δήλωσε πρόσφατα ο Μόντι.
Τέτοιες εκθέσεις συνήθως κερδίζουν «ένα χειροκρότημα, το οποίο διαρκεί περίπου μία ημέρα», πρόσθεσε, προτού οι κυβερνήσεις, οι επιχειρηματικοί ηγέτες και οι εθνικές διοικήσεις «αρχίσουν το επόμενο πρωί να κάνουν ό,τι είναι δυνατόν για να ανατρέψουν τις προτάσεις».
Πολλές από τις σημαντικότερες συστάσεις του Ντράγκι απαιτούν από τις κυβερνήσεις να εκχωρήσουν αρμοδιότητες ή να αποδεχθούν βαθύτερη οικονομική ολοκλήρωση — βήματα που εξακολουθούν να είναι πολιτικά ευαίσθητα.
«Το σημείο συμφόρησης στην υλοποίηση προέρχεται από την εθνική αντίσταση... και από την έλλειψη πολιτικού θάρρους να αντιμετωπιστούν οι αναγκαίοι συμβιβασμοί», δήλωσε ο Όσκαρ Γουινέα, του European Centre for International Political Economy, προσθέτοντας ότι «ορισμένες κρίσιμες πολιτικές έχουν παραλύσει σε επίπεδο κρατών-μελών».
Ο Λιντεγκάαρντ, ο Δανός υπουργός Ανταγωνιστικότητας, δήλωσε ότι «υπάρχει σχετικά υψηλός βαθμός συμφωνίας ως προς το πού πρέπει να πάμε, αλλά ως προς το πώς θα φτάσουμε εκεί, εξακολουθούν να διεξάγονται έντονες συζητήσεις».
Οι διαιρέσεις αυτές είναι σαφέστερες όσον αφορά τα σχέδια για μια ενιαία κεφαλαιαγορά της ΕΕ, η οποία θεωρείται ευρέως ως το κομμάτι που λείπει από το παζλ της ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης. Οι κατακερματισμένες αγορές εξακολουθούν να στερούν από τις εταιρείες τη χρηματοδότηση που χρειάζονται για να αναπτυχθούν.
Η Ιρλανδία, η οποία αναλαμβάνει την εκ περιτροπής προεδρία της ΕΕ τον Ιούλιο, έχει δεσμευτεί να επιτύχει πολιτική συμφωνία έως το τέλος του έτους.
Σε ό,τι αφορά την ατζέντα ανταγωνιστικότητας του μπλοκ, η Ιρλανδία επρόκειτο «να προχωρήσει σε αυτά όσο πιο ενεργητικά και επιθετικά μπορούμε», δήλωσε ο Ιρλανδός πρωθυπουργός Μίχαλ Μάρτιν στους FT. «Η Ευρώπη πρέπει να κάνει ένα άλμα προς τα εμπρός, επειδή η ανταγωνιστικότητα αποτελεί βασικό ζήτημα σε σχέση με τις ΗΠΑ, σε σχέση με την Κίνα», είπε.
Οι επιχειρηματικές ενώσεις χαιρετίζουν σε γενικές γραμμές αυτό που περιγράφουν ως φιλοσοφική μετατόπιση σε σύγκριση με τα πρώτα πέντε χρόνια της φον ντερ Λάιεν στο τιμόνι της Επιτροπής.
«Τώρα είναι σαφώς κατανοητό ότι για όλες τις αλλαγές που χρειαζόμαστε, από την προστασία του πλανήτη έως την προστασία της κοινωνικής ειρήνης στην Ευρώπη, χρειαζόμαστε ανάπτυξη, δηλαδή δημοσιονομικά έσοδα για να τις χρηματοδοτήσουμε», δήλωσε ο Ματσέι Βιτούτσκι, πρόεδρος της BusinessEurope, της μεγαλύτερης επιχειρηματικής ένωσης της ηπείρου.
Ωστόσο, προειδοποίησε ότι η μετατροπή αυτής της φιλοσοφίας σε δράση προχωρούσε υπερβολικά αργά, προειδοποίηση που επανέλαβαν και άλλοι.