Τα κράτη του Κόλπου ανέβαλαν μια κρίσιμη συνάντηση με το Ιράν για τη διαχείριση των Στενών του Ορμούζ λόγω έλλειψης συναίνεσης, αναστέλλοντας τις περιφερειακές προσπάθειες για αποκλιμάκωση των εχθροπραξιών γύρω από τη ζωτικής σημασίας θαλάσσια οδό.
Η συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών είχε προγραμματιστεί για σήμερα στο Ομάν, και αναμενόταν ότι το Ιράν και οι Άραβες γείτονές του θα συζητούσαν μια συμφωνία μεταξύ της Τεχεράνης και του Μουσκάτ για την προσωρινή διαχείριση της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών.
Το Ιράν έχει περιορίσει δραστικά τη ναυσιπλοΐα μέσω της θαλάσσιας οδού από τότε που οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν τον Φεβρουάριο τον πόλεμό τους κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας, μετατρέποντάς την σε βασικό πεδίο μάχης της σύγκρουσης. Οι τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν μετά την ανακοίνωση της αναβολής.
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ Αλμπουσαΐντι, δήλωσε ότι «προς το συμφέρον της συναίνεσης, η περιφερειακή συνάντηση που είχε προγραμματιστεί για αύριο στη Σαλαλάχ αναβάλλεται».
«Παραμένουμε προσηλωμένοι στην προώθηση του διαλόγου που στηρίζει τη σταθερότητα και τη διαρκή συνεργασία στην περιοχή μας», έγραψε σε ανάρτησή του στο X.
Δεν έδωσε περαιτέρω λεπτομέρειες. Η συνάντηση θα ήταν η πρώτη φορά εδώ και σχεδόν δύο χρόνια που οι κορυφαίοι διπλωμάτες των έξι μελών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου —της Σαουδικής Αραβίας, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Κουβέιτ, του Κατάρ, του Ομάν και του Μπαχρέιν— θα κάθονταν ως ομάδα με τον Ιρανό ομόλογό τους.
Αναμενόταν επίσης να συμμετάσχει το Ιράκ. Ωστόσο, το Μπαχρέιν, το οποίο ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία του GCC και είναι μεταξύ των κρατών του Κόλπου που έχουν πληγεί περισσότερο από τα αντίποινα του Ιράν, δήλωσε το Σάββατο ότι δεν θα συμμετάσχει.
Η αναβολή έρχεται επίσης καθώς η Σαουδική Αραβία αντιμετωπίζει μια εξελισσόμενη κρίση, μετά την επίθεση με drone την Πέμπτη από το Ιράκ —όπου δραστηριοποιούνται σιιτικές πολιτοφυλακές που υποστηρίζονται από το Ιράν— η οποία την ανάγκασε να κλείσει έναν αγωγό που εκτείνεται από την πετρελαιοπαραγωγό ανατολική περιοχή της προς τη δυτική ακτή της.
Ο αγωγός έχει καταστεί ζωτικής σημασίας για τις εξαγωγές σαουδαραβικού πετρελαίου από τότε που το Ιράν ανέστειλε τη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών του Ορμούζ, θυμίζουν οι Financial Times.
Οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν αντάρτες Χούθι στην Υεμένη εξαπέλυσαν επίσης την περασμένη εβδομάδα κύματα πυραύλων και drones κατά ενεργειακών υποδομών της Σαουδικής Αραβίας στα νότια της χώρας, εν μέσω αναζωπύρωσης των μαχών στον εμφύλιο πόλεμο της Υεμένης, ο οποίος διαρκεί περισσότερο από μία δεκαετία.
Οι αντάρτες έχουν προωθηθεί προς τα νότια κατά μήκος των ακτών της Υεμένης στην Ερυθρά Θάλασσα, απωθώντας τις δυνάμεις της Υεμένης που ευθυγραμμίζονται με την κυβέρνηση και υποστηρίζονται από τη Σαουδική Αραβία, προκειμένου να ενισχύσουν τον έλεγχό τους στο Στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, μια ακόμη θαλάσσια οδό κρίσιμης σημασίας για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Ο Μοχάμαντ Αλί Μπεκ, ανώτερος αξιωματούχος του υπουργείου Εξωτερικών του Ιράν, δήλωσε ότι η συνάντηση αναβλήθηκε κατόπιν αιτήματος των περιφερειακών χωρών.
«Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, σε στενή διαβούλευση με το Ομάν, θα προχωρήσει στις απαραίτητες διευθετήσεις σχετικά με τον κατάλληλο χρόνο διεξαγωγής της συνάντησης», πρόσθεσε, σύμφωνα με το επίσημο πρακτορείο ειδήσεων IRNA.
Το Ομάν και το Ιράν ήλπιζαν ότι η συνάντηση, πρωτοβουλία του Ομάν, θα εξασφάλιζε περιφερειακή στήριξη για την προσωρινή συμφωνία τους σχετικά με τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας μέσω του Ορμούζ, βάσει της οποίας τα πλοία θα εισέρχονταν στα Στενά μέσω ιρανικών υδάτων και θα εξέρχονταν κυρίως μέσω ομανικών υδάτων.
Το Μουσκάτ και η Τεχεράνη διαπραγματεύονται τη συμφωνία εδώ και εβδομάδες. Ωστόσο, διπλωμάτες είχαν προειδοποιήσει ότι, για να ανοίξουν πλήρως και πάλι τα Στενά —μέσω των οποίων διερχόταν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου πριν από τον πόλεμο— θα έπρεπε επίσης να καταλήξουν σε συμφωνία οι ΗΠΑ και το Ιράν.
Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν προειδοποιήσει ότι όσο οι ΗΠΑ διατηρούν τον ναυτικό αποκλεισμό των λιμανιών της Ισλαμικής Δημοκρατίας, η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών δεν θα είναι εγγυημένη.
Το Brent, το διεθνές σημείο αναφοράς για τις τιμές του πετρελαίου, αυξήθηκε κατά 3,5% πάνω από $108 το βαρέλι κατά την έναρξη των συναλλαγών στην Ασία, μετά την αναβολή των συνομιλιών. Αργότερα περιόρισε μέρος των κερδών του και κινείται στα 107 δολάρια
Οι ανανεωμένες ανησυχίες για τον εφοδιασμό από την περιοχή προκάλεσαν άνοδο των τιμών πάνω από τα $100 την περασμένη εβδομάδα, στο υψηλότερο επίπεδό τους από τον Μάιο, μετά τις επιθέσεις στις σαουδαραβικές υποδομές.
Μια προσωρινή συμφωνία για τα Στενά —που θα ίσχυε έως ότου το Ιράν και οι γείτονές του στον Κόλπο συμφωνήσουν για το μελλοντικό καθεστώς του κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος— είχε θεωρηθεί πιθανή οδός για την αποκλιμάκωση των αμερικανοϊρανικών εχθροπραξιών γύρω από τη θαλάσσια οδό.
Αρχικά υπήρχε η ελπίδα ότι μια συμφωνία μεταξύ Ιράν και Ομάν θα μπορούσε να αποτελέσει δρόμο επιστροφής στο βραχύβιο μνημόνιο κατανόησης που υπέγραψαν το Ιράν και οι ΗΠΑ τον Ιούνιο.
Το MoU είχε ως στόχο να παρατείνει την κατάπαυση του πυρός κατά 60 ημέρες, να οδηγήσει σταδιακά στο εκ νέου άνοιγμα των Στενών και να ανοίξει τον δρόμο για συνομιλίες σχετικά με μια οριστική διευθέτηση για τον τερματισμό του πολέμου, συμπεριλαμβανομένης μιας συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Ωστόσο, η Τεχεράνη και η Ουάσιγκτον αλληλοκατηγορήθηκαν για παραβίαση της συμφωνίας, εν μέρει λόγω διαφωνίας σχετικά με τον τρόπο διέλευσης των πλοίων από τα Στενά —το βασικό μέσο πίεσης του Ιράν— προκαλώντας έναν κύκλο κλιμακούμενων εκατέρωθεν επιθέσεων.
Οι ΗΠΑ έχουν ενημερώσει τους διαμεσολαβητές ότι δεν θα επιστρέψουν στο MoU και ότι θα δεχτούν μόνο μια μια πιο ολοκληρωμένη συμφωνία, η οποία θα καλύπτει επίσης ένα σκέλος του θέματος των πυρηνικών.
Το Ιράν, εν τω μεταξύ, έχει επιμείνει ότι ακόμη και αν οριστικοποιήσει συμφωνία με το Ομάν, θα ανοίξει πλήρως και πάλι τα Στενά μόνο εφόσον οι ΗΠΑ ικανοποιήσουν τους όρους του. Σε αυτούς περιλαμβάνονται η άρση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, η επαναφορά της εξαίρεσης που θα του επιτρέπει να πουλά πετρέλαιο και η πρόσβαση σε ορισμένα από τα περιουσιακά του στοιχεία που έχουν παγώσει στο εξωτερικό.
Ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει υποστηρίξει ότι τα Στενά είναι ανοιχτά, οι εξαγωγές ενέργειας από τον Κόλπο έχουν περιοριστεί σημαντικά και δεν είναι δυνατή η εισαγωγή εμπορευμάτων μέσω της θαλάσσιας οδού.