Το βιβλίο προστατεύει τον εγκέφαλο, με τις έρευνες να συνδέουν την ανάγνωση από μικρή ηλικία με καλύτερη μνήμη, προσοχή και ακαδημαϊκές επιδόσεις, αλλά και με χαμηλότερο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης και άνοιας.
Η ανάγνωση βιβλίων για ευχαρίστηση συνδέεται με βελτιωμένες γνωστικές ικανότητες, καλύτερη ψυχική υγεία και χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας, όπως διαπιστώνουν ερευνητές του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ σε ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Psychological Medicine».
Οι ερευνητές παρουσιάζουν στοιχεία από την ετήσια βρετανική έρευνα αλφαβητισμού του 2024 και του 2025, τα οποία δείχνουν συνεχή και επιδεινούμενη πτώση της συχνότητας ανάγνωσης στα παιδιά και τους εφήβους, ιδίως στα αγόρια ηλικίας 11-16 ετών.
Την ίδια ώρα, έρευνα σε περισσότερους από 10.000 εφήβους, η οποία διεξήχθη με επικεφαλής την καθηγήτρια του Τμήματος Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ, Μπάρμπαρα Σαχακιάν, και δημοσιεύθηκε στο ίδιο περιοδικό, εντόπισε ότι όσοι άρχισαν να διαβάζουν νωρίς στη ζωή τους εμφάνισαν αργότερα οφέλη όπως καλύτερη προσοχή και μνήμη, καλύτερες ακαδημαϊκές επιδόσεις, λιγότερα προβλήματα ψυχικής υγείας και πιο υγιεινό τρόπο ζωής.
Σε αυτόν περιλαμβάνονταν περισσότερος ύπνος και λιγότερος χρόνος μπροστά σε οθόνες. Επιπλέον, όταν οι ερευνητές εξέτασαν τις μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου των συμμετεχόντων, εντόπισαν ότι όσοι είχαν αρχίσει να διαβάζουν για αναψυχή από μικρή ηλικία παρουσίαζαν ελαφρώς μεγαλύτερη επιφάνεια και όγκο εγκεφάλου, συμπεριλαμβανομένων εγκεφαλικών περιοχών που διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στις γνωστικές λειτουργίες.
Από τη γλώσσα μέχρι τα μαθηματικά
Μπορεί η ανάγνωση να συνδέεται στενά με βελτιωμένες δεξιότητες γραμματισμού, όμως μελέτες στις οποίες ανατρέχει η ανασκόπηση εντόπισαν ότι τα οφέλη της φαίνεται να επεκτείνονται ακόμη και στις μαθηματικές επιδόσεις.
Αυτό συμβαίνει επειδή η ανάγνωση και τα μαθηματικά βασίζονται σε παρόμοιες γνωστικές διεργασίες, όπως οι γλωσσικές δεξιότητες, η μνήμη και οι εκτελεστικές λειτουργίες.
Έρευνες έχουν υποδείξει πολλά οφέλη από την ανάγνωση βιβλίων και για τους ενήλικες, ιδιαίτερα σε σχέση με την ευεξία, όπως μειωμένο άγχος και καλύτερη χαλάρωση, μεγαλύτερη ενσυναίσθηση και καλύτερη κατανόηση των άλλων.
Μελέτη του 2024 διαπίστωσε ότι μόλις πέντε λεπτά ανάγνωσης μυθοπλασίας μπορούν να μειώσουν το στρες έως και κατά 20%, ενώ παράλληλα ενισχύουν τη συγκέντρωση και τις δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων και βοηθούν τους αναγνώστες να αισθάνονται λιγότερο μόνοι.
Η ανάγνωση και ο κίνδυνος άνοιας
Οι δραστηριότητες αναψυχής που διεγείρουν τον εγκέφαλο, ιδιαίτερα η ανάγνωση, συνδέονται με βραδύτερη γνωστική έκπτωση και μειωμένο κίνδυνο άνοιας στους ηλικιωμένους.
Για παράδειγμα, σε μελέτη σχεδόν 5.500 ενηλίκων ηλικίας 55 ετών και άνω, η οποία είχε δημοσιευθεί το 2006 στο περιοδικό Neurology, διαπιστώθηκε ότι όσοι συμμετείχαν συχνά σε δραστηριότητες όπως η ανάγνωση είχαν σημαντικά λιγότερες πιθανότητες να εμφανίσουν γνωστική εξασθένηση κατά την πενταετή περίοδο παρακολούθησης.
Άλλη μελέτη στο περιοδικό JAMA, σε 801 συμμετέχοντες ηλικίας 65 ετών, εντόπισε ότι η ανάγνωση εφημερίδων, περιοδικών και βιβλίων συσχετίστηκε με μείωση κατά 33% του κινδύνου εμφάνισης νόσου Αλτσχάιμερ.
Αν και οι περισσότερες μελέτες καταγράφουν μόνο συσχετίσεις, υπάρχουν πλέον ενδείξεις και για αιτιώδη σχέση. Έχει διαπιστωθεί ότι έπειτα από παρεμβάσεις που στοχεύουν στην ανάγνωση ακολουθούν δομικές αλλαγές στον εγκέφαλο.
Μελέτες απεικόνισης εγκεφάλου δείχνουν σύνδεση μεταξύ της ανάγνωσης και διαφορών στη δομή του εγκεφάλου, όπως μεγαλύτερος όγκος και περιοχές του εγκεφαλικού φλοιού που εμπλέκονται στη γλώσσα, τη μάθηση, τη συναισθηματική ρύθμιση και τον εκτελεστικό έλεγχο, καθώς και αυξημένο πάχος του φλοιού σε βασικές περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη γλώσσα.
Δεν έχει σημασία τι διαβάζουμε
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι δεν έχει σημασία τι ή πώς διαβάζουμε. Πάντως, ακόμη μεγαλύτερη μπορεί να είναι η επίδραση της ανάγνωσης μαζί με άλλους, είτε στο πλαίσιο μιας λέσχης βιβλίου είτε ως γονιός που διαβάζει με τα παιδιά του.
Η έρευνα έγινε σε συνεργασία με τη βρετανική φιλανθρωπική οργάνωση «The Queen's Reading Room».
Μεταξύ των βασικών διορθώσεων ήταν η βελτίωση της σύνταξης και της ροής, η αποφυγή επαναλήψεων και η ομοιομορφία στους επιστημονικούς και οικονομικούς όρους, χωρίς αλλαγή των αριθμητικών στοιχείων.
ΑΠΕ-ΜΠΕ