Καθώς η Ευρώπη ετοιμάζεται για τον χειμώνα, οι αγορές ηλεκτρικής ενέργειας στέλνουν το ισχυρότερο προειδοποιητικό σήμα μετά την την ενεργειακή κρίση.
Στη Γερμανία, τη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, οι τιμές χονδρικής για τον Ιανουάριο έχουν ξεπεράσει τα 180 ευρώ ανά μεγαβατώρα στο European Energy Exchange, καταγράφοντας άνοδο άνω του 60% σε σχέση με έναν χρόνο πριν.
Στο επίκεντρο βρίσκεται το φυσικό αέριο, οι τιμές του οποίου έχουν εκτιναχθεί τις τελευταίες εβδομάδες, καθώς η Ευρώπη δυσκολεύεται να αναπληρώσει τα αποθέματα της και ο ανταγωνισμός για τις διαθέσιμες ποσότητες εντείνεται.
Στην ήδη έντονη πίεση προστίθεται ο πόλεμος με το Ιράν. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχει διακόψει τις προμήθειες από το Κατάρ, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο τα αποθέματα της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας ενόψει του χειμώνα.
Η νέα άνοδος των τιμών έρχεται την ώρα που η Ευρώπη επιχειρεί να εξηλεκτρίσει την οικονομία της και να περιορίσει την εξάρτησή της από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Η ενεργειακή κρίση των τελευταίων ετών έδειξε με τον πιο χαρακτηριστικό τρόπο πόσο ευάλωτη μπορεί να γίνει η οικονομία όταν διαταράσσονται οι προμήθειες.
Η Ευρώπη έχει έκτοτε ενισχύσει σημαντικά την ενεργειακή ασφάλεια της. Έχει αυξήσει τις υποδομές εισαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), έχει μειώσει την κατανάλωση καυσίμων και έχει διαφοροποιήσει τους προμηθευτές της. Ωστόσο, η φετινή άνοδος των τιμών υπενθυμίζει ότι η εξάρτηση από τις διεθνείς αγορές ενέργειας παραμένει σημαντική.
Το κόστος της ενέργειας αποτελεί πλέον διπλή πρόκληση. Από τη μία πλευρά, απειλεί να αυξήσει τους λογαριασμούς των νοικοκυριών και το κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων, ενισχύοντας τις πληθωριστικές πιέσεις.
Από την άλλη, δημιουργεί πρόσθετο πονοκέφαλο στις κυβερνήσεις, οι οποίες έχουν ήδη δαπανήσει δισεκατομμύρια ευρώ για να προστατεύσουν τους καταναλωτές από τα ενεργειακά σοκ, ενώ ταυτόχρονα προωθούν τη μετάβαση σε μια οικονομία λιγότερο εξαρτημένη από τα ορυκτά καύσιμα.
Στην επιβάρυνση του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος συμβάλλουν φέτος και άλλοι παράγοντες. Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από πυρηνικές μονάδες στη Γαλλία έχει περιοριστεί λόγω των υψηλών θερμοκρασιών και των απεργιών, ενώ χαμηλά παραμένουν και τα αποθέματα υδροηλεκτρικής ενέργειας.
Με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή να μην δείχνει σημάδια αποκλιμάκωσης, οι πιέσεις στις τιμές θα μπορούσαν να ενταθούν περαιτέρω.
«Υπάρχει περιθώριο για υψηλότερες τιμές στην ηλεκτρική ενέργεια και, ενδεχομένως, για ταχύτερη άνοδο από αυτή που έχουμε δει μέχρι τώρα», δήλωσε ο Ουλφ Εκ, επικεφαλής επενδύσεων στο Northlander Commodity Advisors, hedge fund που επικεντρώνεται στις αγορές εμπορευμάτων. «Μπορούμε να ελπίζουμε σε έναν χειμώνα με πολύ αέρα και ηλιοφάνεια. Διαφορετικά, οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας, του φυσικού αερίου και του άνθρακα θα κινηθούν υψηλότερα».
Σε έναν ψυχρό χειμώνα, με τις προμήθειες από τη Μέση Ανατολή να παραμένουν περιορισμένες, οι τιμές χονδρικής της ηλεκτρικής ενέργειας θα μπορούσαν να αυξηθούν έως και 50%, εκτιμά ο ίδιος. Η επιβάρυνση για τους καταναλωτές δεν θα είναι, ωστόσο, αντίστοιχη, καθώς οι προμηθευτές αγοράζουν συνήθως την ηλεκτρική ενέργεια εκ των προτέρων και σε χαμηλότερες τιμές.
Οι κυβερνήσεις παίρνουν μέτρα
Η εικόνα διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι λογαριασμοί ενέργειας των νοικοκυριών αναμένεται να αυξηθούν κατά 25% τον Ιανουάριο, ενώ στη Νορβηγία οι κρατικές επιδοτήσεις αναμένεται σε μεγάλο βαθμό να απορροφήσουν την άνοδο των τιμών χονδρικής.
Παρά την άνοδο των τιμών, η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα σε σαφώς καλύτερη θέση από ό,τι στην ενεργειακή κρίση του 2022. Τότε, η διακοπή των ρωσικών προμηθειών μέσω αγωγών είχε εκτοξεύσει τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας πάνω από τα 1.000 ευρώ ανά μεγαβατώρα, σε επίπεδα υπερπενταπλάσια των σημερινών προθεσμιακών τιμών για τον Ιανουάριο.
Η Ευρώπη έχει έκτοτε δημιουργήσει περισσότερες υποδομές για εισαγωγές LNG, έχει περιορίσει την κατανάλωση καυσίμων και έχει διαφοροποιήσει τις πηγές εφοδιασμού της. Έτσι, το ενδεχόμενο μιας πραγματικής έλλειψης ενέργειας είναι πλέον μικρότερο, ακόμη και σε ένα περιβάλλον υψηλών τιμών.
Το τίμημα αυτής της μεγαλύτερης ασφάλειας είναι ότι η Ευρώπη έχει γίνει περισσότερο εξαρτημένη από την παγκόσμια αγορά LNG. Εκεί ανταγωνίζεται αγοραστές από ολόκληρο τον κόσμο για τα διαθέσιμα φορτία, γεγονός που σημαίνει ότι μια διαταραχή χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά μπορεί να περάσει γρήγορα στις ευρωπαϊκές αγορές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας.
Η άνοδος των τιμών δεν δημιουργεί μόνο κινδύνους. Μπορεί να ενισχύσει τα κέρδη των παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας, μεταξύ των οποίων και οι εταιρείες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, καθώς επωφελούνται όταν ακριβότερα καύσιμα καθορίζουν την τιμή στην αγορά.
Με βάση την εκτίμηση του Άχμεντ Φαρμάν, αναλυτή της Jefferies, εταιρείες όπως η RWE, η Engie και η EDP Renewables θα μπορούσαν να εμφανίσουν το 2027 κέρδη κατά 10% υψηλότερα από τις σημερινές εκτιμήσεις, εφόσον οι τιμές παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα.
Την ίδια ώρα, η ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών έχει λειτουργήσει ως ανάχωμα στις διακυμάνσεις των τιμών των ορυκτών καυσίμων. Χωρίς την ηλιακή ισχύ που προστέθηκε από το 2021, οι μέσες τιμές χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρώπη θα ήταν κατά 30% υψηλότερες αυτό το καλοκαίρι, σύμφωνα με ανάλυση της Baringa που δόθηκε στο Bloomberg.
Η συμβολή της ηλιακής ενέργειας, όμως, περιορίζεται σημαντικά τον χειμώνα, ιδιαίτερα στη βόρεια Ευρώπη, όπου οι μικρές και συχνά συννεφιασμένες ημέρες περιορίζουν την παραγωγή σε ένα κλάσμα των καλοκαιρινών επιπέδων.
Το βάρος πέφτει έτσι περισσότερο στην αιολοική ενέργεια. Οι ανεμογεννήτριες μπορούν να καλύψουν σημαντικό μέρος της ζήτησης, αλλά οι περίοδοι άπνοιας —που συχνά συμπίπτουν με ψυχρά κύματα— μπορούν να αφήσουν την αγορά εκτεθειμένη σε νέες αυξήσεις τιμών.
«Δεν υπάρχουν πολλά που μπορούν να προστατεύσουν τις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας», δήλωσε η Φλόρενς Σμιτ, ανώτερη στρατηγικός αναλυτής ενέργειας στη Rabobank. «Η παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές αυξάνεται, αλλά δεν έχει ακόμη αναπτυχθεί αρκετά ώστε να αντισταθμίσει αυτή την τεράστια εξάρτηση από το φυσικό αέριο».
Το φυσικό αέριο, άλλωστε, εξακολουθεί να διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην εξισορρόπηση του ηλεκτρικού συστήματος και πιθανότατα θα συνεχίσει να το κάνει για πολλά χρόνια ακόμη, παρά το υψηλό κόστος των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο.
Η Γερμανία άνοιξε πρόσφατα διαγωνισμό για την κατασκευή νέων μονάδων φυσικού αερίου στο δίκτυό της. Το Ηνωμένο Βασίλειο έχει επίσης εξετάσει το ενδεχόμενο να προσφέρει υψηλότερες τιμές, προκειμένου να ενθαρρύνει τις επενδύσεις σε νέες μονάδες φυσικού αερίου, παρά τα σχέδια για κατασκευή αριθμού-ρεκόρ νέων υπεράκτιων αιολικών πάρκων.
Η εικόνα, ωστόσο, μπορεί να αλλάξει γρήγορα εάν υπάρξει αποκλιμάκωση της σύγκρουσης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν. Ένας ήπιος, ανεμώδης και βροχερός χειμώνας θα μπορούσε επίσης να λειτουργήσει καταλυτικά, περιορίζοντας τη ζήτηση και ενισχύοντας την παραγωγή από ανανεώσιμες πηγές, ιδιαίτερα εάν οι τιμές του φυσικού αερίου υποχωρήσουν περαιτέρω.
«Μιλάμε για έναν επώδυνο χειμώνα, έναν δύσκολο χειμώνα», δήλωσε ο Κάσπιαν Κόνραν, οικονομολόγος στη Baringa. «Οι λογαριασμοί ενέργειας θα δεχθούν σημαντική επιβάρυνση αυτόν τον χειμώνα, αλλά δεν αναμένεται τίποτα ανάλογο με τα επίπεδα που είδαμε μετά την εισβολή στην Ουκρανία».