Από την εξωτερική του όψη, το ερειπωμένο εργοστάσιο στην βελγική πόλη Νινόβε δεν διαφέρει από το εκπτωτικό κατάστημα που βρίσκεται μπροστά του. Μόνο οι ολοκαίνουργιες κάμερες ασφαλείας μαρτυρούν ότι στο εσωτερικό του κρυβόταν κάτι πολύτιμο: Ενα παράνομο εργοστάσιο που μπορούσε να παράγει έως και ένα εκατομμύριο πλαστά τσιγάρα την ημέρα.
Οπως μεταδίδει το Bloomberg, όταν αστυνομικοί και τελωνειακοί υπάλληλοι εξέτασαν το περιεχόμενο της αποθήκης, μετά την επιδρομή που πραγματοποιήθηκε τα ξημερώματα της 9ης Σεπτεμβρίου, βρέθηκαν μπροστά σε μια άρτια οργανωμένη επιχείρηση, από τις μηχανές παραγωγής έως τις επίπεδες συσκευασίες που ήταν έτοιμες να φιλοξενήσουν πλαστά Marlboro, Lambert & Butler και Richmond King Size.
Οι δημοσιογράφοι είδαν επίσης τους χώρους διαμονής των εργαζομένων, όπου υπήρχαν κονσέρβες, μπύρες και εξοπλισμός γυμναστικής για τη διατήρηση της φυσικής τους κατάστασης.
Η άνοδος της παράνομης αγοράς καπνού
Η βιομηχανία των πλαστών τσιγάρων εξαπλώνεται σε ολόκληρη την Ευρώπη, καθώς η αύξηση των φόρων στα προϊόντα καπνού δημιουργεί μια ολοένα πιο επικερδή αγορά για το οργανωμένο έγκλημα.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σχεδόν ένα στα 10 τσιγάρα που καταναλώνονται στην ΕΕ παράγεται πλέον παράνομα ή διακινείται λαθραία.
Το Βέλγιο, λόγω της εγγύτητάς του με αγορές όπου οι φόροι στα προϊόντα καπνού είναι υψηλοί, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των προσπαθειών για την αντιμετώπιση της αύξησης της παράνομης παραγωγής.
Η Νινόβε ήταν το 12ο παράνομο εργοστάσιο τσιγάρων που εξάρθρωσε η τελωνειακή υπηρεσία του Βελγίου φέτος, αριθμός που ήδη ισοδυναμεί με το προηγούμενο ετήσιο ρεκόρ.
«Πρόκειται πιθανότατα για έναν από τους πιο ενδιαφέροντες τομείς για τις εγκληματικές οργανώσεις, όσον αφορά τα χρήματα που μπορείς να κερδίσεις και το ρίσκο — ή την έλλειψη ρίσκου — που έχεις όταν δραστηριοποιείσαι σε αυτή την αγορά», δήλωσε στο γραφείο του στις Βρυξέλλες ο Κρίστιαν Βάντερβαερεν, επικεφαλής της βελγικής τελωνειακής υπηρεσίας.
«Αν δραστηριοποιείσαι στην κοκαΐνη και στα ναρκωτικά γενικότερα, οι κυρώσεις είναι πολύ υψηλότερες», πρόσθεσε.
Οι τελωνειακοί υπάλληλοι και οι διάφορες αστυνομικές υπηρεσίες του Βελγίου αντιμετωπίζουν μια διαρκή πρόκληση, καθώς προσπαθούν να εντοπίσουν και να σταματήσουν την παραγωγή. Ο Βάντερβαερεν αποδίδει τη συγκέντρωση των εργοστασίων στον ρόλο του Βελγίου ως κόμβου logistics, αλλά και στη γεωγραφική του θέση.
Απώλειες €16,7 δισ. για τις χώρες της ΕΕ
Η φορολογική απώλεια για τις χώρες της ΕΕ από τα παράνομα τσιγάρα ανήλθε σε περίπου 16,7 δισ. ευρώ πέρυσι, σύμφωνα με μελέτη της KPMG για την Philip Morris.
Στο ποσό περιλαμβάνονται τα τσιγάρα που παράγονται σε εργοστάσια όπως αυτό της Νινόβε, καθώς και πακέτα που εισάγονται παράνομα.
Η έκθεση υποστήριξε επίσης ότι τα πλαστά τσιγάρα που παράγονται εντός της ΕΕ εκτοπίζουν τα τσιγάρα που διακινούνται λαθραία από χώρες με χαμηλότερη φορολογία.
Το Βέλγιο, όπου βρίσκονται τα κεντρικά γραφεία του NATO και των θεσμών της ΕΕ, αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια προβλήματα στην καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος, με επαναλαμβανόμενες εξάρσεις βίας που συνδέονται με τη διακίνηση κοκαΐνης μέσω της Αμβέρσας, του μεγαλύτερου λιμανιού της Ευρώπης μετά το Ρότερνταμ.
Οι τρομοκρατικές επιθέσεις πριν από μία δεκαετία ανέδειξαν επίσης τις δυσκολίες στον συντονισμό των υπηρεσιών ασφαλείας, οι οποίες επιτείνονται από τον γλωσσικό διαχωρισμό και την περίπλοκη θεσμική δομή της χώρας.
Η έφοδος στη Νινόβε
Στη Νινόβε, οι αστυνομικοί έσπασαν ένα παράθυρο στο πίσω μέρος της αποθήκης στις 6 το πρωί. Περίπου 60 άτομα από τη βελγική τελωνειακή υπηρεσία και την ειδική ομοσπονδιακή αστυνομία συμμετείχαν στην επιχείρηση.
Ορισμένοι από τους 11 άνδρες που βρίσκονταν στο εσωτερικό είχαν αντιληφθεί την άφιξη των Αρχών μέσω των καμερών ασφαλείας και παρέμειναν ξαπλωμένοι στα κρεβάτια τους, καθώς η αντίσταση ήταν μάταιη.
Οι εργαζόμενοι — τέσσερις Πολωνοί και επτά Ουκρανοί — συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν για ανάκριση. Σε πολλές περιπτώσεις, οι αξιωματικοί ανέφεραν ότι όσοι βρίσκονται μέσα στα παράνομα εργοστάσια αφήνονται ελεύθεροι χωρίς να τους απαγγελθούν κατηγορίες.
Η μυρωδιά του καπνού ήταν έντονη στον χώρο, ενώ σκόνη είχε καλύψει κάθε επιφάνεια. Πορνογραφικές εικόνες γυναικών ήταν κολλημένες πάνω στις μηχανές, ενώ δίπλα τους υπήρχαν δοχεία γεμάτα κόλλα.
Λευκά φίλτρα προεξείχαν από το πάνω μέρος των μηχανών, έτοιμα να μετατραπούν σε πλήρως διαμορφωμένα τσιγάρα, τα οποία στη συνέχεια θα τοποθετούνταν σε πλαστικά δοχεία. Από εκεί, όταν αυτά γεμίζουν σαν κυψέλη, τα τσιγάρα μεταφέρονται στη μηχανή που τα συσκευάζει σε πακέτα.
Κόκκινα πακέτα Marlboro βρίσκονταν ακόμη πάνω σε έναν μεταφορικό ιμάντα. Η προειδοποίηση για την υγεία ήταν γραμμένη στα αγγλικά, όμως απουσίαζε η υποχρεωτική από τις κυβερνήσεις ουδέτερη συσκευασία που θα είχαν οι γνήσιες εκδόσεις.
Ένα κουτί ήταν γεμάτο με σπασμένα τσιγάρα, αποτυχίες της παραγωγικής διαδικασίας. Υπήρχαν όμως και πύργοι από κουτιά γεμάτα με πακέτα έτοιμα για αποστολή, με τις συσκευασίες τους κολλημένες εξωτερικά ώστε να περιγράφουν το περιεχόμενο.
Άδεια επίπεδα χαρτονένια κουτιά περίμεναν να αποκτήσουν επωνυμία σε διάφορες γλώσσες.
Έως 50 εργαζόμενοι σε άλλες μονάδες
Πέρα από τον χώρο φόρτωσης, ένας σάκος του μποξ και ένας πάγκος με βάρη αποτελούσαν έναν μικρό χώρο γυμναστικής, μαζί με έναν καναπέ. Ήταν τα μοναδικά σημάδια άνεσης στους στενούς και βρώμικους χώρους διαμονής.
Σε ένα υπνοδωμάτιο υπήρχαν στρώματα πάνω σε ξύλινες παλέτες και πεταμένα κουτάκια μπύρας. Ένα άλλο δωμάτιο δεν είχε καν οροφή.
Για τους αξιωματικούς, το μέγεθος της επιχείρησης στη Νινόβε θεωρείται μέσο. Έχουν εντοπίσει εργοστάσια με έως και 50 εργαζόμενους, οι οποίοι εργάζονταν σε βάρδιες για αδιάκοπη παραγωγή, μέρα και νύχτα.
Οι εργαζόμενοι στα εργοστάσια προέρχονται κυρίως από την Ανατολική Ευρώπη, αν και στην προηγούμενη επιχείρηση είχαν εντοπιστεί εργαζόμενοι από το Βιετνάμ.
Τα μηχανήματα στο εργοστάσιο της Νινόβε, σε αντίθεση με άλλα, δεν ήταν καινούργια. Η μπογιά ξεφλούδιζε, υπήρχαν σημεία με σκουριά και σε μία από τις μηχανές είχε χρησιμοποιηθεί μονωτική ταινία για να συγκρατηθεί.
Ωστόσο, σύμφωνα με τους αξιωματικούς, η χρήση τους απαιτούσε εξειδικευμένους τεχνικούς.
Ένας από τους τρόπους με τους οποίους η τελωνειακή υπηρεσία εντοπίζει τα εργοστάσια είναι η παρακολούθηση αυτών των επαγγελματιών. Παράλληλα, οι Αρχές λαμβάνουν αναφορές από κατοίκους που παρατηρούν ύποπτη δραστηριότητα ή αντιλαμβάνονται τον θόρυβο και τη μυρωδιά της λειτουργίας τους.
Οι Αρχές συνεργάζονται επίσης και ανταλλάσσουν πληροφορίες με άλλες χώρες και υπηρεσίες πληροφοριών, μεταξύ άλλων μέσω ομάδας της Europol που είναι αφιερωμένη στην απάτη που αφορά τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης.
Μερικές ώρες μετά την επιδρομή, εξακολουθούσε να βρίσκεται στο εργοστάσιο αξιωματικός της Europol, μαζί με αξιωματικούς από άλλη χώρα της ΕΕ.
Ο φόβος για σύνδεση με ένοπλες εγκληματικές ομάδες
Η επιδρομή στη Νινόβε πραγματοποιήθηκε ομαλά, χωρίς βία ή αιφνιδιασμό, όμως ο επικεφαλής της τελωνειακής υπηρεσίας Βάντερβαερεν ανησυχεί ότι αυτό μπορεί να αλλάξει.
Ο ίδιος εποπτεύει επίσης τις προσπάθειες για τον εντοπισμό ναρκωτικών που εισέρχονται στην Ευρώπη μέσω της Αμβέρσας. Οι επιχειρήσεις αυτές οδήγησαν το 2023 σε επιθέσεις εναντίον του προσωπικού του από εγκληματικές συμμορίες.
Για πρώτη φορά φέτος, οι αξιωματικοί του εισήλθαν σε παράνομο εργοστάσιο τσιγάρων όπου υπήρχαν επίσης όπλα. Πέρυσι είχαν εντοπίσει ένα άλλο εργοστάσιο όπου υπήρχαν χάπια έκστασι.
«Κάποια στιγμή, το κοκτέιλ μπορεί να γίνει τοξικό», δήλωσε ο Βάντερβαερεν.