Στα επιχειρηματικά δάνεια επικεντρώνεται πλέον η προσοχή και οι ανησυχίες της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, πολύ περισσότερο από τα στεγαστικά, που προκάλεσαν την παγκόσμια οικονομική κρίση. Μάλιστα, στους κόλπους της ΕΚΤ υποστηρίζεται πλέον ότι η μακροπροληπτική πολιτική, που σήμερα επιβάλλει περιορισμούς στα στεγαστικά δάνεια, θα πρέπει να εστιάσει στα επιχειρηματικά.
Η αντίληψη που θέτει τα στεγαστικά δάνεια των νοικοκυριών στο επίκεντρο του συστημικού κινδύνου δείχνει να ανατρέπεται. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε την Πέμπτη, μιλώντας στο 10ο ετήσιο συνέδριο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Συστημικού Κινδύνου, ο Γενικός Διευθυντής Ερευνών της ΕΚΤ, Λικ Λέβεν (Luc Laeven), η αποκλειστική εστίαση της μακροπροληπτικής πολιτικής στο χρέος των νοικοκυριών δεν είναι απαραίτητα δικαιολογημένη. Αντιθέτως, το εταιρικό χρέος διαδραματίζει κομβικό ρόλο στους κύκλους απότομης πιστωτικής επέκτασης και επακόλουθης κατάρρευσης (boom-bust cycles).
Τι δείχνει η ανάλυση 90 κρίσεων
Βασιζόμενος σε νέα έρευνα του 2025, ο οικονομολόγος της ΕΚΤ υπογράμμισε ότι το εταιρικό χρέος είναι τουλάχιστον εξίσου σημαντικό με το χρέος των νοικοκυριών για την κατανόηση των κρίσεων. Η ανάλυση της πιστωτικής συμπεριφοράς σε ένα δείγμα 90 κρίσεων καταδεικνύει την κυριαρχία του εταιρικού τομέα στη δημιουργία χρηματοπιστωτικών «φουσκών» και στην επακόλουθη παραγωγή «κόκκινων» δανείων.
Ειδικότερα, οι επιχειρήσεις ευθύνονται για τα 2/3 της πιστωτικής επέκτασης πριν από την εκδήλωση των κρίσεων. Κατά την πενταετία που προηγείται της κρίσης (έτη -5 έως -1), η άνοδος της συνολικής πίστωσης ως προς το ΑΕΠ καθοδηγείται συντριπτικά από τις επιχειρήσεις. Αντίθετα, η συνεισφορά των νοικοκυριών στην πιστωτική επέκταση παραμένει σχετικά σταθερή και αναλογικά πολύ μικρότερη την περίοδο πριν από την κρίση.
Οι επιχειρήσεις ευθύνονται για τα 3/4 των μη εξυπηρετούμενων δανείων (NPLs) μετά το ξέσπασμα μιας κρίσης. Μετά την έναρξη της κρίσης (έτη 1 έως 5), η μεταβολή του εταιρικού χρέους περνάει σε αρνητικό έδαφος, υποδεικνύοντας βίαιη πιστωτική συρρίκνωση. Σε αντιδιαστολή, η μεταβολή για τα δάνεια των νοικοκυριών παραμένει ελαφρώς θετική και δεν περνάει σε αρνητικό έδαφος.
Αλλαγή παραδείγματος: Από τα στεγαστικά στα επιχειρηματικά δάνεια
Το κρίσιμο ερώτημα που έθεσε ο Laeven είναι γιατί το ρυθμιστικό πλαίσιο εστίασε τόσο έντονα στα νοικοκυριά. Μετά το 2008, οι εποπτικές αρχές εξοπλίστηκαν με αυστηρά εργαλεία για να «φρενάρουν» τη στεγαστική πίστη. Ανάμεσά τους, η επιβολή ορίων στον δείκτη Δανείου προς την Αξία του ακινήτου (LTV - Loan-to-Value) και στον δείκτη Χρέους προς το Εισόδημα (DTI - Debt-to-Income). Κατά την τοποθέτησή του, ο οικονομολόγος της ΕΚΤ σημείωσε ότι ίσως είναι ώρα να μεταφερθούν παρόμοια μακροπροληπτικά μέτρα απευθείας στο εταιρικό χρέος.
Τι θα σήμαινε αυτό στην πράξη; Την επιβολή νέων εποπτικών «φρένων» στον εταιρικό υπερδανεισμό. Για παράδειγμα, με την επιβολή ορίων στον δανεισμό των επιχειρήσεων με βάση τα λειτουργικά τους κέρδη, ώστε η μόχλευσή τους να μην ξεπερνά ένα επικίνδυνο όριο και να αποτρέπεται η δημιουργία εταιρειών-«ζόμπι». Ή θα μπορούσαν να τεθούν όρια στο ύψος του δανεισμού μιας επιχείρησης σε σχέση με την αξία των εξασφαλίσεων που παρέχει, περιορίζοντας τους κινδύνους από τυχόν απότομη απαξίωση των παγίων της.
Η διαφοροποίηση του εταιρικού χρέους ανά κλάδο παίζει καθοριστικό ρόλο στην πιθανότητα εμφάνισης μιας κρίσης. Η διασπορά της πιστωτικής επέκτασης ανάμεσα στους διάφορους κλάδους αυξάνεται κατά τη διάρκεια των πιστωτικών εξάρσεων (credit booms) και αποτελεί προγνωστικό δείκτη για επερχόμενες κρίσεις.
Οι πιστώσεις προς τον μη τραπεζικό χρηματοπιστωτικό τομέα αποτελούν ισχυρό δείκτη πρόβλεψης κρίσεων. Σε ό,τι αφορά τις μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις, αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι οι κλάδοι που βασίζονται σε εξασφαλίσεις ακίνητης περιουσίας.
Το εταιρικό χρέος που φέρει ως εξασφάλιση την ακίνητη περιουσία διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στους πιστωτικούς κύκλους. Για παράδειγμα, η τρέχουσα πίεση στις αγορές εμπορικών ακινήτων θα μπορούσε να επιφέρει ευρύτερες μακροοικονομικές συνέπειες.
Τα ευρήματα αυτά αρχίζουν να διαμορφώνουν ένα νέο «οδικό χάρτη» για την ΕΚΤ και τον Ενιαίο Εποπτικό Μηχανισμό, καταδεικνύοντας ότι το ρυθμιστικό και εποπτικό οπλοστάσιο πρέπει πλέον να στραφεί στην υπερβολική μόχλευση των επιχειρήσεων, πριν η επόμενη πιστωτική «φούσκα» σκάσει και φέρει νέο κύμα επισφαλειών.
Ελληνικές τράπεζες: Μεγάλα δάνεια στις επιχειρήσεις, αλλά… με προσοχή
Σε ό,τι αφορά την ελληνική πραγματικότητα, οι παραπάνω προειδοποιήσεις αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα, δεδομένης της ραγδαίας πιστωτικής επέκτασης στον εταιρικό τομέα, αν και αυτή τη φορά οι τράπεζες, αντλώντας διδάγματα από τη μεγάλη κρίση, χορηγούν με πολύ μεγαλύτερη προσοχή δάνεια στον επιχειρηματικό τομέα.
Από τις αρχές του 2023 έως και το επτάμηνο του 2026, τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος δείχνουν ότι η χρηματοδότηση των επιχειρήσεων στην Ελλάδα ανήλθε σε περίπου 75 δισ. ευρώ. Ειδικότερα, την τριετία 2023-2025 οι νέες εκταμιεύσεις ξεπέρασαν τα 64 δισ. ευρώ, ενώ στο επτάμηνο του 2026 προστέθηκαν επιπλέον 11 δισ. ευρώ.
Πάνω από το ένα τέταρτο των νέων δανείων κατευθύνθηκαν σε μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Η ισχυρή αυτή ροή δανείων υποστηρίχθηκε από την αυξημένη ζήτηση για κεφάλαια κίνησης, τον ψηφιακό μετασχηματισμό, τις πράσινες επενδύσεις και τη συμβολή του Ταμείου Ανάκαμψης.
Αντίθετα, οι χρηματοδοτήσεις από τις τράπεζες στα νοικοκυριά για στεγαστικά δάνεια παραμένουν υποτονικές, αν και το 2025 ήταν η πρώτη χρονιά θετικής πιστωτικής επέκτασης ύστερα από πολλά χρόνια (τα νέα δάνεια ξεπέρασαν τις αποπληρωμές παλαιών).