Η Ιταλία είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένη στις διακυμάνσεις των τιμών του φυσικού αερίου, καθώς βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις μονάδες αερίου για την ηλεκτροπαραγωγή. Η νέα άνοδος των τιμών των ορυκτών καυσίμων, στον απόηχο της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, εντείνει τις πιέσεις σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
«Είμαι πολύ χαρούμενη με αυτά τα αποτελέσματα», δήλωσε η Μελόνι στις Βρυξέλλες, χαρακτηρίζοντας τη συμφωνία ιδιαίτερα σημαντική. Όπως ανέφερε, ανοίγει ο δρόμος για παρεμβάσεις στον τρόπο καθορισμού των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε να περιοριστεί η επίδραση του κόστους του φυσικού αερίου στους λογαριασμούς.
Το όριο των 59 ευρώ και ο μηχανισμός επιδότησης
Με βάση τη συμφωνία, η Ιταλία θα μπορεί να μειώνει τις χονδρεμπορικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μέσω μηχανισμού που ενεργοποιείται όταν η τιμή του φυσικού αερίου υπερβαίνει τα 59 ευρώ ανά μεγαβατώρα (MWh). Κατά τον χρόνο δημοσίευσης του δημοσιεύματος των Financial Times, η τιμή του φυσικού αερίου διαμορφωνόταν περίπου στα 90 ευρώ/MWh.
Το ιταλικό κράτος θα αποζημιώνει τις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο για τη διαφορά μεταξύ της τιμής της αγοράς και του συμφωνημένου ορίου αναφοράς. Το κόστος της αποζημίωσης, ωστόσο, προβλέπεται να καλύπτεται μέσω πρόσθετων χρεώσεων στους λογαριασμούς των καταναλωτών.
Το μοντέλο επιχειρεί να μετριάσει τις επιπτώσεις του ευρωπαϊκού μηχανισμού τιμολόγησης, βάσει του οποίου η ακριβότερη μονάδα παραγωγής που απαιτείται για την κάλυψη της ζήτησης καθορίζει τη χονδρεμπορική τιμή για το σύνολο της αγοράς.
Η ανάγκη παρέμβασης είναι εμφανής από τις αποκλίσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών αγορών. Τον Σεπτέμβριο, οι χονδρεμπορικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στην Ιταλία ήταν κατά 45% υψηλότερες από εκείνες στη Γαλλία και την Ισπανία, όπου το χαμηλότερο κόστος της πυρηνικής ενέργειας και των ανανεώσιμων πηγών περιορίζει τις τιμές.
Το πολιτικό όφελος για τη Μελόνι
Η συμφωνία με τις Βρυξέλλες προσφέρει στην Ιταλίδα πρωθυπουργό τη δυνατότητα να παρουσιάσει συγκεκριμένη παρέμβαση απέναντι στην ακρίβεια, σε μια περίοδο κατά την οποία το κόστος ζωής αποτελεί βασική ανησυχία των πολιτών.
Σύμφωνα με δημοσκόπηση της YouTrend τον Σεπτέμβριο, περίπου ένας στους τέσσερις Ιταλούς ανέφερε το αυξημένο κόστος διαβίωσης ως το σημαντικότερο πρόβλημα.
Η συμφωνία, πάντως, είναι πιο περιορισμένη από την αρχική πρόταση της ιταλικής κυβέρνησης, η οποία προέβλεπε επιδότηση των μονάδων φυσικού αερίου για το κόστος των δικαιωμάτων εκπομπών άνθρακα στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού συστήματος εμπορίας ρύπων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε ότι, έπειτα από εντατικές και εποικοδομητικές τεχνικές συζητήσεις με την ιταλική πλευρά, επιτεύχθηκε προκαταρκτική συμφωνία για τα μέτρα που περιλαμβάνονται στο ιταλικό νομοθετικό πακέτο για την ενέργεια.
Το μοντέλο παραπέμπει στον λεγόμενο «ιβηρικό μηχανισμό», που συμφωνήθηκε το 2022 με την Ισπανία και την Πορτογαλία για τον περιορισμό της επίδρασης των υψηλών τιμών του φυσικού αερίου στην ηλεκτρική ενέργεια.
Οι προειδοποιήσεις για το κόστος και τις παρενέργειες
Παρά τις προσδοκίες για ανακούφιση των καταναλωτών, η παρέμβαση προκαλεί επιφυλάξεις ως προς τη βιωσιμότητα και τις πιθανές επιπτώσεις της στην αγορά.
Ο Σιμόνε Ταλιαπιέτρα, ειδικός σε θέματα ενέργειας στο ερευνητικό ινστιτούτο Bruegel με έδρα τις Βρυξέλλες, προειδοποίησε ότι το μέτρο ενδέχεται να προκαλέσει περισσότερα προβλήματα από όσα επιλύει.
Όπως σημείωσε, η υψηλή εξάρτηση της Ιταλίας από το φυσικό αέριο για την ηλεκτροπαραγωγή σημαίνει ότι ο μηχανισμός μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά δαπανηρός. Παράλληλα, προειδοποίησε για τον κίνδυνο ενίσχυσης της ζήτησης φυσικού αερίου, αλλά και για το ενδεχόμενο εξαγωγής επιδοτούμενης ηλεκτρικής ενέργειας σε γειτονικές χώρες.
Οι επιφυλάξεις αποκτούν ιδιαίτερη σημασία σε μια οικονομία που παραμένει ευάλωτη στο ενεργειακό κόστος. Σε έκθεσή της αυτή την εβδομάδα, η Confindustria, η ένωση ιταλικών βιομηχανιών, χαρακτήρισε το υψηλό ενεργειακό κόστος βασική αδυναμία της οικονομίας, προειδοποιώντας ότι η επιδείνωση των ενεργειακών συνθηκών θα μπορούσε να μηδενίσει την ανάπτυξη το 2027, για την οποία προβλέπεται σήμερα ρυθμός 0,6%.
Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, είναι αν η συμφωνία θα προσφέρει ουσιαστική και διατηρήσιμη μείωση των λογαριασμών ή αν θα μεταφέρει μέρος του κόστους σε άλλες χρεώσεις, δημιουργώντας παράλληλα νέες στρεβλώσεις στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Για τη Μελόνι, η παρέμβαση αποτελεί πολιτικό όπλο ενόψει των εκλογών· για την ιταλική οικονομία, όμως, η αποτελεσματικότητά της θα κριθεί από το πραγματικό κόστος και τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης.