Οι Σέρβοι προσέρχονται στις κάλπες για να αποφασίσουν αν ο επί μακρόν ισχυρός άνδρας της χώρας, Αλεξάνταρ Βούτσιτς, θα επιστρέψει στη θέση του πρωθυπουργού ή θα εκτοπιστεί από ένα πρωτοφανές φοιτητικό κίνημα αντιπολίτευσης, το οποίο επιδιώκει την καταπολέμηση της διαφθοράς και την ενίσχυση της δημοκρατίας.
Η βαλκανική χώρα των 6,5 εκατομμυρίων κατοίκων καλείται να επιλέξει μεταξύ του Βούτσιτς, που βρίσκεται στην εξουσία για περισσότερο από μία δεκαετία, και της «Φοιτητικής Λίστας» (Student List), η οποία γεννήθηκε μέσα από αντικυβερνητικές διαδηλώσεις που συγκλονίζουν τη Σερβία εδώ και σχεδόν δύο χρόνια.
Ο Βούτσιτς έχει προβάλει ως επιτεύγματά του την αποκατάσταση της οικονομικής ανάπτυξης και τη διαχείριση της προσπάθειας της Σερβίας να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση, διατηρώντας παράλληλα φιλικές σχέσεις με τις ΗΠΑ, την Κίνα και τη Ρωσία.
Οι αντίπαλοί του, οι οποίοι δεν έχουν ακόμη ανακοινώσει ποιον θα προτείνουν για πρωθυπουργό, δεσμεύονται να ανατρέψουν την πολυετή δημοκρατική οπισθοδρόμηση και την αποδυνάμωση των θεσμών. Θέλουν επίσης να ασκήσουν διώξεις για υποθέσεις διαφθοράς και φερόμενης κατάχρησης εξουσίας.
Ο Βούτσιτς παραιτήθηκε από την προεδρία οκτώ μήνες πριν από τη λήξη της τελευταίας θητείας που θα μπορούσε να υπηρετήσει βάσει του νόμου. Αν και υποχώρησε στις απαιτήσεις της αντιπολίτευσης για τη διεξαγωγή πρόωρων εκλογών, επιδιώκει να επιστρέψει στην πρωθυπουργία, θέση την οποία κατείχε επί τρία χρόνια, έως το 2017.
Οι εγχώριες δημοσκοπήσεις στέλνουν ανάμεικτα μηνύματα ως προς τον νικητή, ενώ η Polymarket αποδίδει πιθανότητα 70% στο ενδεχόμενο να παραμείνει στην εξουσία το Προοδευτικό Κόμμα του Βούτσιτς, ενδεχομένως σε κυβερνητικό συνασπισμό με τους Σοσιαλιστές.
Περισσότερα από 8.000 εκλογικά τμήματα ανοίγουν στις 7 π.μ. και κλείνουν στις 8 μ.μ., τοπική ώρα. Τα πρώτα αποτελέσματα αναμένεται να αρχίσουν να ανακοινώνονται περίπου μία ώρα αργότερα. Οι έδρες κατανέμονται αναλογικά μεταξύ των κομμάτων που συγκεντρώνουν τουλάχιστον το 3% των έγκυρων ψήφων.
Το όριο δεν ισχύει για τις εθνικές μειονότητες.
Το διακύβευμα
Ο Βούτσιτς έχει δεσμευτεί να διατηρήσει την υφιστάμενη πολιτική, δίνοντας έμφαση στην ανάπτυξη υποδομών, στα κίνητρα για τους επενδυτές και στην ενίσχυση της βιομηχανίας. Η Student List υπόσχεται να διερευνήσει μεγάλες συμβάσεις που ανατέθηκαν υπό την εποπτεία του ισχυρού άνδρα, λόγω υποψιών για διαφθορά και διογκωμένο κόστος.
Η προσπάθεια ένταξης της Σερβίας στην ΕΕ, η οποία ξεκίνησε το 2009, έχει βαλτώσει επί Βούτσιτς, εν μέρει λόγω της άρνησής του να συμμετάσχει στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας και της πάγιας άρνησής του να αποδεχθεί την απόσχιση του Κοσόβου. Η Student List δεν έχει δεσμευτεί ότι θα ακολουθήσει διαφορετική προσέγγιση στα ζητήματα αυτά.
«Μια κυβέρνηση που θα σχηματιζόταν γύρω από το φοιτητικό κίνημα θα ήταν πιθανότερο να επιδιώξει στενότερη ευρωπαϊκή ολοκλήρωση», δήλωσε ο Άλεξ Κοκτσάροφ, αναλυτής για τη Ρωσία, την Ανατολική Ευρώπη και την Κεντρική Ασία στην Bloomberg Economics. «Ωστόσο, οποιαδήποτε αλλαγή στην εξωτερική πολιτική θα ήταν πιθανότατα σταδιακή».
Το αδιάβλητο της ψηφοφορίας
Οι καταγγελίες για νοθεία, παραποίηση των ψηφοδελτίων, εκφοβισμό ή εξαγορά ψηφοφόρων σκιάζουν τις εκλογικές αναμετρήσεις στη Σερβία εδώ και δεκαετίες. Ξένοι και εγχώριοι παρατηρητές καταγράφουν τακτικά προβλήματα στην εκλογική διαδικασία. Ο Βούτσιτς δήλωσε ότι θα αποδεχθεί την ήττα του εάν επικρατήσει ο αντίπαλός του, αλλά επέμεινε ότι το κόμμα του θα κερδίσει με διαφορά «εκατοντάδων χιλιάδων» ψήφων.
Κίνδυνοι
Η αντιπολίτευση έχει αφήσει να εννοηθεί ότι ενδέχεται να αμφισβητήσει το αποτέλεσμα, επικαλούμενη τις άνισες συνθήκες διεξαγωγής των εκλογών. «Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος θα κερδίσει τις εκλογές, αλλά και τι θα συμβεί όταν ανακοινωθούν τα αποτελέσματα», σύμφωνα με τον αμερικανικό οργανισμό Armed Conflict Location and Event Data.
«Με τις εντάσεις σε υψηλά επίπεδα και την κυβέρνηση αντιμέτωπη με διαρκή αντιπολίτευση, ο κίνδυνος περαιτέρω εκλογικής βίας είναι σημαντικός, τόσο την ημέρα της ψηφοφορίας όσο και στη συνέχεια, ιδίως εάν αμφισβητηθεί το αποτέλεσμα».
Συμμετοχή των ψηφοφόρων
Η υψηλή συμμετοχή θα αποτελούσε ένδειξη μεγαλύτερης κινητοποίησης των ψηφοφόρων που στηρίζουν την αντιπολίτευση. Στις τελευταίες γενικές εκλογές, το 2023, όταν το κόμμα του Βούτσιτς εξασφάλισε αυτοδύναμη πλειοψηφία με το 47% των ψήφων, η συμμετοχή ανήλθε στο 59%.
Τι λένε οι αναλυτές
«Οι εκλογές στη Σερβία διαμορφώνονται σε μια καθοριστική στιγμή για τη χώρα», δήλωσε ο Μάριο Μπικάρσκι, ανώτερος αναλυτής στην εταιρεία ανάλυσης πολιτικού κινδύνου Verisk Maplecroft.
«Ωστόσο, δεν είναι σαφές πόσο ένθερμα θα υποστήριζε η Student List την επιδίωξη ένταξης στην ΕΕ», εάν κερδίσει, ανέφερε. «Ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα, είναι απίθανο να αποκατασταθεί γρήγορα η πολιτική σταθερότητα στη χώρα».