Το Ιράν και οι ΗΠΑ εξετάζουν τις τελευταίες προτάσεις των διαμεσολαβητών σχετικά με τρόπους γεφύρωσης των διαφορών τους και αποτροπής ενός ακόμη ολοκληρωτικού πολέμου, σύμφωνα με διπλωμάτη που έχει ενημερωθεί για το θέμα.
Διαμεσολαβητές από το Κατάρ μετέβησαν αεροπορικώς στην Τεχεράνη τη Δευτέρα για νέες συνομιλίες με Ιρανούς αξιωματούχους και επέστρεψαν αργά την ίδια ημέρα, δήλωσε ο διπλωμάτης, ο οποίος ζήτησε από το Bloomberg να μην κατονομαστεί λόγω της ευαισθησίας του θέματος. Οι συνομιλίες στην ιρανική πρωτεύουσα ήταν θετικές, ανέφερε.
Εκπρόσωπος του υπουργείου Εξωτερικών του Κατάρ επιβεβαίωσε αργότερα τις διαβουλεύσεις μεταξύ των δύο πλευρών, σύμφωνα με το Al Jazeera.
Ο Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και ανώτερος διαπραγματευτής με τις ΗΠΑ, δήλωσε ότι η χώρα του «έδωσε μια ισχυρή και ορθολογική απάντηση στην αμερικανική πλευρά», σύμφωνα με δημοσίευμα του ιρανικού πρακτορείου ειδήσεων Fars.
«Τώρα η μπάλα βρίσκεται στο γήπεδο της Αμερικής, ώστε να αποτρέψει έναν πόλεμο», πρόσθεσε, επαναλαμβάνοντας ότι το Ιράν είναι έτοιμο να ανταποδώσει με σφοδρότητα οποιεσδήποτε αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις.
Οι τελευταίες διπλωματικές προσπάθειες έρχονται έπειτα από εβδομάδες αυξημένης έντασης, κατά τις οποίες το Ιράν ενέτεινε τις επιθέσεις εναντίον πλοίων γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να διατάξει νέα εκστρατεία βομβαρδισμών κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας μετά τις σημερινές ενδιάμεσες εκλογές στις οποίες το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα του αναμένεται να χάσει πολλές έδρες στο Κογκρέσο από τους Δημοκρατικούς.
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, έχει μιλήσει τις τελευταίες εβδομάδες υπέρ της ανάγκης αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν. Το Axios μετέδωσε την Κυριακή ότι πιέζει τον Τραμπ να επιτεθεί στο Ιράν αμέσως μετά την ψηφοφορία.
Οι ΗΠΑ έπληξαν κατά τη διάρκεια της νύχτας στόχους στο ιρανικό νησί Κεσμ, εντός των Στενών, σύμφωνα με αρκετά αμερικανικά μέσα ενημέρωσης. Επρόκειτο για περιορισμένες στρατιωτικές ενέργειες, με στόχο να διευκολυνθεί η ασφαλής διέλευση των πλοίων από τη θαλάσσια οδό. Τουλάχιστον σε μία περίπτωση, οι επιθέσεις πραγματοποιήθηκαν ως απάντηση σε πυρά των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν εναντίον αμερικανικού αεροσκάφους, ανέφερε η Wall Street Journal, επικαλούμενη μη κατονομαζόμενους Αμερικανούς αξιωματούχους.
Οι ΗΠΑ δεν έχουν κάνει ανακοινώσεις για τις επιθέσεις.
Ενώ οι τιμές του πετρελαίου εκτοξεύθηκαν τον τελευταίο μήνα λόγω της επιδείνωσης των εντάσεων — επιβαρύνοντας περαιτέρω την πολιτική θέση του Τραμπ μεταξύ των Αμερικανών — χθες υποχώρησαν κατά περίπου 10%, εν μέσω ενδείξεων ότι ο Λευκός Οίκος είναι διατεθειμένος να δώσει περισσότερο χρόνο στη διπλωματική επίλυση της κρίσης.
«Θέλουν να καταλήξουν σε συμφωνία και αυτό θα μπορούσε να συμβεί», δήλωσε ο Τραμπ σε δημοσιογράφους στην Ουάσιγκτον, στο πλαίσιο της τελευταίας του τοποθέτησης πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές. Πρόσθεσε ότι οι τιμές του πετρελαίου είχαν υποχωρήσει επειδή «φαίνεται ότι τα πράγματα εξελίσσονται πολύ καλά προς αυτή την κατεύθυνση».
Όταν ένας δημοσιογράφος φώναξε μια ερώτηση σχετικά με το εάν θα επαναλάβει τις στρατιωτικές επιθέσεις μετά τις εκλογές, ο Τραμπ σχημάτισε με τα χείλη του τη λέξη: «Όχι».
Νωρίτερα τη Δευτέρα, ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, δήλωσε ότι η κυβέρνησή του έχει λάβει από τον ανώτατο ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ διευρυμένες εξουσίες για τη διεξαγωγή ειρηνευτικών συνομιλιών.
«Προσπαθούμε να επιλύσουμε το ζήτημα μέσω του διαλόγου και, στο πλαίσιο αυτό, ο ανώτατος ηγέτης έχει επίσης παραχωρήσει ορισμένες εξουσίες στην κυβέρνηση», ανέφερε το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων Islamic Republic News Agency, επικαλούμενο τον Πεζεσκιάν.
Ο Ιρανός πρόεδρος δεν διευκρίνισε την έκταση των νέων εξουσιών που παραχώρησε ο Χαμενεΐ ούτε εάν αυτές σηματοδοτούν μια ευρύτερη αλλαγή στάσης της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Ο Τραμπ έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι θα επιλύσει σύντομα τη σύγκρουση με το Ιράν, είτε μέσω συμφωνίας είτε με την επανέναρξη εκτεταμένων επιθέσεων. Ο πόλεμος ξεκίνησε στα τέλη Φεβρουαρίου, όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ άρχισαν να βομβαρδίζουν ιρανικούς στόχους και να εξοντώνουν ανώτερους αξιωματούχους σε επιθέσεις, μεταξύ των οποίων και ο πρώην ανώτατος ηγέτης Αλί Χαμενεΐ.
Αμερικανοί αξιωματούχοι έκαναν αρχικά λόγο για πόλεμο διάρκειας το πολύ τεσσάρων έως έξι εβδομάδων, ενώ ο Τραμπ έχει εκφράσει αυξανόμενη δυσαρέσκεια για την ανθεκτικότητα του Ιράν. Η σύγκρουση προκάλεσε χάος σε ολόκληρη την περιοχή του Περσικού Κόλπου, με το Ιράν να εξαπολύει αντίποινα κατά Αμερικανών συμμάχων, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ.
Παράλληλα, το Ιράν έκλεισε ουσιαστικά για ένα διάστημα τα Στενά του Ορμούζ, επιτιθέμενο σε πλοία και ωθώντας προς τα πάνω τις τιμές του πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Η αύξηση του κόστους των καυσίμων, με την τιμή του ντίζελ να καταγράφει ιστορικό υψηλό στις ΗΠΑ και τη μέση τιμή της βενζίνης να ξεπερνά τα 4 δολάρια το γαλόνι, συνέβαλε στην αρνητική μεταστροφή της κοινής γνώμης στις ΗΠΑ απέναντι στη σύγκρουση.
Μετά την εκεχειρία στις αρχές Απριλίου, οι δύο πλευρές έχουν εμπλακεί τακτικά σε αψιμαχίες, αν και με πολύ μικρότερη ένταση σε σχέση με την πρώτη φάση του πολέμου. Τον Ιούνιο συμφώνησαν σε ένα λεγόμενο μνημόνιο κατανόησης, το οποίο προοριζόταν να οδηγήσει σε επίσημη ειρηνευτική συμφωνία, αλλά κατέρρευσε μέσα σε περίπου δύο εβδομάδες.
Μετά τις δηλώσεις του τη Δευτέρα, ο Τραμπ έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι «οι τιμές του πετρελαίου ΚΑΤΑΡΡΕΟΥΝ, υποχωρώντας σχεδόν κατά 10 δολάρια το βαρέλι, ένα ΡΕΚΟΡ, επειδή ο κόσμος πιστεύει ότι δεν θα υπάρξει πόλεμος με το Ιράν».
Ο αντιπρόεδρος του Τραμπ, Τζέι Ντι Βανς, επανέλαβε τη Δευτέρα τις πιο συμφιλιωτικές δηλώσεις. «Είχαμε αρκετές καλές συνομιλίες με τους Ιρανούς», δήλωσε στους δημοσιογράφους. «Τόσο ο πρόεδρος όσο κι εγώ αισθανόμαστε αρκετά αισιόδοξοι για τις προοπτικές μιας ενδεχόμενης επίτευξης συμφωνίας μέσω διαπραγματεύσεων. Βεβαίως, οι Ιρανοί είναι πάντα κάπως απρόβλεπτοι».
Φαίνεται ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των αντιμαχόμενων πλευρών. Η Τεχεράνη ζητά την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού των λιμανιών της, καθώς και δεσμεύσεις των ΗΠΑ για χαλάρωση των κυρώσεων και αποδέσμευση των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων της. Η Ουάσιγκτον απαιτεί παραχωρήσεις που σχετίζονται με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
«Οι διαβουλεύσεις και οι διαπραγματεύσεις έχουν εντατικοποιηθεί σημαντικά», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, κατά τη διάρκεια επίσκεψής του στο Τουρκμενιστάν. «Έχουμε παρουσιάσει τους όρους και το σχέδιό μας και όλα εξαρτώνται από την πολιτική ορθολογικότητα της Ουάσιγκτον. Εάν σκοπεύουν να μας εξαπατήσουν και να προχωρήσουν σε στρατιωτικές επιχειρήσεις, θα αντιμετωπίσουν μια απάντηση σκληρότερη και ισχυρότερη από πριν».
Κεντρικό στοιχείο της στρατηγικής του Ιράν είναι η επίτευξη μιας συμφωνίας που θα διασφαλίζει ότι δεν θα υπάρξουν μελλοντικές επιθέσεις από τις ΗΠΑ ή το Ισραήλ, σύμφωνα με τον Αλί Βαέζ, διευθυντή του Iran Project στο International Crisis Group.
«Η Τεχεράνη είναι διατεθειμένη να διαπραγματευτεί τον τερματισμό του πολέμου, αλλά θέλει κάτι περισσότερο από μια παύση πριν από τον επόμενο γύρο εχθροπραξιών», δήλωσε. «Επιδιώκει μια διαρκή ειρήνη που θα αποκαταστήσει την αποτρεπτική της ισχύ».
Ο Χαμενεΐ έχει δώσει εντολή στους ανώτατους στρατιωτικούς διοικητές του να προετοιμαστούν για μια νέα αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ και να διευρύνουν τις επιλογές της Τεχεράνης για αντίποινα.
Αυτό έχει εντείνει τους φόβους μεταξύ των αραβικών κρατών του Κόλπου ότι ένα καλύτερα προετοιμασμένο Ιράν θα μπορούσε να εξαπολύσει έναν ακόμη πιο καταστροφικό πόλεμο σε ολόκληρη την περιοχή, αφήνοντάς τα να διαχειριστούν τις συνέπειες.