Παρατεταμένη ενεργειακή και ναυτιλιακή αναταραχή προκαλεί η σύγκρουση ΗΠΑ-Ιράν, με επιπτώσεις στο κόστος εισαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), στους ναύλους των δεξαμενόπλοιων και στην ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών.
Η Ευρώπη αναμένεται να επιβαρυνθεί με τουλάχιστον 12 δισ. δολάρια επιπλέον για τις εισαγωγές LNG το 2026, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Rystad Energy. Την ίδια ώρα, η ναυλομεσιτική Poten & Partners εξετάζει το ενδεχόμενο η σύγκρουση να παραμείνει ανεπίλυτη για χρόνια, με περιοδικές επιθέσεις σε πλοία, κυρώσεις και προσωρινές συμφωνίες για τη διατήρηση των ενεργειακών ροών.
Η Rystad Energy εκτιμά ότι οι παγκόσμιοι εισαγωγείς LNG θα δαπανήσουν τουλάχιστον 39 δισ. δολάρια επιπλέον το 2026, παρά το γεγονός ότι θα προμηθευτούν 60,7 εκατ. τόνους λιγότερους. Το συνολικό κόστος εισαγωγών αναμένεται να αυξηθεί από 217,8 δισ. δολάρια, σύμφωνα με τις προπολεμικές εκτιμήσεις, σε τουλάχιστον 256,3 δισ. δολάρια.
Ακριβότερες εισαγωγές LNG
Οι υπολογισμοί βασίζονται στο σενάριο ότι οι παραδόσεις LNG από το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα δεν θα είναι διαθέσιμες από τον Μάρτιο έως το τέλος του έτους, εξαιτίας των διαταραχών στις θαλάσσιες μεταφορές της περιοχής.
Η Ευρώπη αναμένεται να καταγράψει τη μεγαλύτερη αύξηση κόστους: τουλάχιστον 12 δισ. δολάρια ή 18%, παρότι η ζήτηση εκτιμάται ότι θα μειωθεί κατά 24 εκατ. τόνους. Παράλληλα, από τους 24,7 εκατ. τόνους καταριανού LNG που είχαν προγραμματιστεί για την ευρωπαϊκή αγορά πριν από τη σύγκρουση, εκτιμάται ότι θα χαθούν 20,6 εκατ. τόνοι.
Ένας από τους παράγοντες που αυξάνουν την έκθεση της Ευρώπης στις διακυμάνσεις των τιμών είναι η εξάρτησή της από την αγορά spot (άμεσης παράδοσης), από την οποία προμηθεύεται περίπου το 65% των εισαγωγών LNG.
Εξάρτηση από την αγορά spot
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται, η μέση τιμή του LNG στην Ευρώπη έχει αυξηθεί κατά 47%, ενώ η αύξηση του συνολικού κόστους εισαγωγών στην Ανατολική Ασία περιορίζεται στο 9,7%. Στην Ανατολική Ασία, το 82% των μακροχρόνιων συμβολαίων LNG συνδέεται με τις τιμές του πετρελαίου, περιορίζοντας την άμεση έκθεση στις μεταβολές της αγοράς spot.
Η Rystad Energy επισημαίνει ότι η διαφοροποίηση των μηχανισμών τιμολόγησης δεν εγγυάται από μόνη της τη φυσική διαθεσιμότητα των φορτίων. Οι εισαγωγείς χρειάζεται να συνεκτιμούν την αξιοπιστία των διαδρομών μεταφοράς και τη δυνατότητα αναπλήρωσης των ποσοτήτων που χάνονται, πέρα από τον κίνδυνο αύξησης των τιμών.
Στην ανάλυσή της με τίτλο «Neither Peace Nor War» («Ούτε ειρήνη ούτε πόλεμος»), η Poten & Partners εξετάζει το ενδεχόμενο η αντιπαράθεση ΗΠΑ-Ιράν να συνεχιστεί για τα επόμενα χρόνια χωρίς συνολική διπλωματική διευθέτηση.
Σενάριο παρατεταμένου αδιεξόδου
Η εταιρεία σημειώνει ότι αρκετοί αναμένουν διπλωματική λύση μέσα στους επόμενους τρεις έως έξι μήνες, η οποία θα επέτρεπε την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ. Ωστόσο, εκτιμά ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί ένα παρατεταμένο αδιέξοδο, με διαλείπουσες επιθέσεις, συνεχιζόμενες κυρώσεις, άκαρπες διαπραγματεύσεις και προσωρινές ρυθμίσεις για τη διατήρηση των πετρελαϊκών ροών.
Σημαντικό στοιχείο της κρίσης είναι ο αμερικανικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμένων, ο οποίος, σύμφωνα με την Poten, έχει ουσιαστικά αναστείλει τις εξαγωγές αργού πετρελαίου της Τεχεράνης. Η εταιρεία εκτιμά επίσης ότι το Ιράν φαίνεται να έχει εξαντλήσει τα αποθέματα πετρελαίου που διατηρούσε σε πλωτές εγκαταστάσεις αποθήκευσης στην Ασία, κυρίως ανοικτά της Μαλαισίας.
Η Τεχεράνη έχει θέσει ως προϋπόθεση για την αποκατάσταση της ανεμπόδιστης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού, ενώ η στάση της Ουάσιγκτον παραμένει αβέβαιη.
Προσαρμογή ναυτιλιακών ροών
Η παρατεταμένη σύγκρουση δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη πλήρη παράλυση των αγορών πετρελαίου και δεξαμενόπλοιων. Σύμφωνα με την Poten, οι εμπορικές ροές έχουν προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες: δεξαμενόπλοια διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ μέσω διαδρόμου υπό αμερικανική προστασία, ενώ πραγματοποιούνται και μεταφορτώσεις φορτίων στον Κόλπο του Ομάν.
Οι εξαγωγές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή έχουν ανακάμψει σημαντικά τους τελευταίους μήνες, καθώς η αγορά αναζητά εναλλακτικούς τρόπους διατήρησης της εμπορικής δραστηριότητας. Η συνέχιση της κρίσης, ωστόσο, μπορεί να διατηρήσει τους ναύλους των δεξαμενόπλοιων σε υψηλά επίπεδα, λόγω των επιχειρησιακών δυσκολιών, των πρόσθετων εξόδων και των ασφαλίστρων κινδύνου.
Τα αυξημένα έσοδα από τους ναύλους συνοδεύονται από σοβαρούς κινδύνους για τα πληρώματα που δραστηριοποιούνται στην περιοχή.
Η επιδείνωση της ασφάλειας αποτυπώνεται στα στοιχεία του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO). Με βάση την ενημέρωση έως τις 6 Νοεμβρίου, είχαν καταγραφεί 129 επιβεβαιωμένα περιστατικά κατά πλοίων στα Στενά του Ορμούζ και στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, ενώ οι επιβεβαιωμένοι θάνατοι ναυτικών ανέρχονταν σε 25.
Έτσι, η κρίση διαμορφώνει μια διπλή πραγματικότητα για τη διεθνή ναυτιλία: αυξάνει το κόστος του ενεργειακού εφοδιασμού και επιβαρύνει τις οικονομίες που εξαρτώνται από τις εισαγωγές, ενώ παράλληλα διατηρεί υψηλούς τους ναύλους των δεξαμενόπλοιων. Το τίμημα αφορά την ασφάλεια των πληρωμάτων και τη σταθερότητα του παγκόσμιου εμπορίου.