Στην τελική ευθεία βρίσκονται οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ηνωμένου Βασιλείου για τη διασύνδεση των δύο αγορών δικαιωμάτων εκπομπών άνθρακα, σχεδόν έξι χρόνια μετά το Brexit. Η συμφωνία αναμένεται να ενισχύσει τη ρευστότητα στις αγορές άνθρακα, να περιορίσει τις αποκλίσεις στις τιμές των δικαιωμάτων εκπομπών και, σε επόμενο στάδιο, να μειώσει το κόστος που επωμίζονται οι επιχειρήσεις από τους συνοριακούς μηχανισμούς επιβολής φόρου άνθρακα.
Σύμφωνα με πληροφορίες του Bloomberg, οι δύο πλευρές έχουν ήδη συμφωνήσει στις βασικές παραμέτρους του πλαισίου, μεταξύ των οποίων τα ανώτατα όρια εκπομπών, οι μηχανισμοί ελέγχου της προσφοράς δικαιωμάτων και η χορήγηση δωρεάν αδειών. Το μοναδικό σημαντικό ζήτημα που παραμένει σε εκκρεμότητα αφορά τη μεταχείριση των χρηματοοικονομικών παραγώγων.
Η συμφωνία αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα βασικά αποτελέσματα της συνόδου κορυφής ΕΕ - Ηνωμένου Βασιλείου στις 20 Νοεμβρίου, μαζί με άλλες πρωτοβουλίες για την ενίσχυση της συνεργασίας των δύο πλευρών.
Αμοιβαία αναγνώριση
Με τη διασύνδεση των δύο συστημάτων, τα δικαιώματα εκπομπών που εκδίδονται στη μία αγορά θα μπορούν να αναγνωρίζονται και στην άλλη για σκοπούς συμμόρφωσης. Αυτό θα διευκολύνει ιδιαίτερα τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται και στις δύο περιοχές, καθώς θα μπορούν να αξιοποιούν ένα κοινότερο πλαίσιο διαχείρισης του ανθρακικού τους αποτυπώματος.
Η ευρωπαϊκή αγορά δικαιωμάτων εκπομπών (EU ETS), η οποία ξεκίνησε το 2005, αποτελεί τον βασικό μηχανισμό της ΕΕ για την επίτευξη των στόχων περιορισμού των εκπομπών. Καλύπτει περίπου 10.000 εγκαταστάσεις σε κλάδους όπως η χαλυβουργία, η τσιμεντοβιομηχανία, τα λιπάσματα, η ηλεκτροπαραγωγή και οι αερομεταφορές, επιβάλλοντας σταδιακά μειούμενα ανώτατα όρια εκπομπών.
Το Ηνωμένο Βασίλειο δημιούργησε το δικό του σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών μετά την αποχώρησή του από την ΕΕ, με τις δύο αγορές να λειτουργούν έκτοτε ανεξάρτητα.
Στο επίκεντρο ο CBAM
Ιδιαίτερη σημασία έχει η προοπτική περιορισμού του κόστους που συνδέεται με τον Μηχανισμό Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM). Η διασύνδεση των αγορών δεν συνεπάγεται αυτομάτως εξαίρεση των δύο πλευρών από τους αντίστοιχους μηχανισμούς τους. Δημιουργεί, ωστόσο, τις προϋποθέσεις για μια τέτοια εξέλιξη, εφόσον εκπληρωθούν συγκεκριμένες νομοθετικές απαιτήσεις.
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει δύο βασικές προϋποθέσεις: την πλήρη διασύνδεση του βρετανικού συστήματος με το EU ETS και την εφαρμογή αποτελεσματικής τιμολόγησης των εκπομπών, χωρίς προνομιακές επιστροφές ή εκπτώσεις.
Εφόσον πληρωθούν οι όροι, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορεί να εντάξει το Ηνωμένο Βασίλειο στον κατάλογο των χωρών που εξαιρούνται από το πεδίο εφαρμογής του CBAM, μέσω σχετικής κατ' εξουσιοδότηση πράξης.
Η εξέλιξη αποκτά πρόσθετη σημασία καθώς ο ευρωπαϊκός μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα έχει ήδη τεθεί σε λειτουργία εντός του 2026, με την πρώτη προθεσμία συμμόρφωσης να τοποθετείται τον Σεπτέμβριο. Αντίθετα, ο αντίστοιχος βρετανικός μηχανισμός αναμένεται να ξεκινήσει στις αρχές του 2027.
Σύγκλιση τιμών
Η προοπτική διασύνδεσης έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει τις τιμές των δικαιωμάτων εκπομπών. Από τότε που οι δύο πλευρές δεσμεύτηκαν, πέρυσι, να προχωρήσουν στη δημιουργία κοινής αγοράς, η διαφορά μεταξύ των βρετανικών και των ευρωπαϊκών τιμών έχει περιοριστεί.
Την Παρασκευή, το συμβόλαιο άνθρακα του Ηνωμένου Βασιλείου για τον Δεκέμβριο έκλεισε στις 64,81 λίρες ανά τόνο, έναντι 86,55 ευρώ για τα αντίστοιχα ευρωπαϊκά δικαιώματα εκπομπών.
Σύμφωνα με τον Moutaz Altaghlibi, ανώτερο οικονομολόγο ενέργειας της ABN Amro, «η διαφορά τιμών θα μπορούσε να περιοριστεί περαιτέρω μέσα στα επόμενα δύο χρόνια, καθώς τα βρετανικά δικαιώματα θα συγκλίνουν προς τα ευρωπαϊκά επίπεδα». Αυτό, ωστόσο, ενδέχεται να σημαίνει υψηλότερο κόστος αγοράς δικαιωμάτων για τις βρετανικές επιχειρήσεις.
Όπως επισημαίνει ο ίδιος, «η διασύνδεση θα ενισχύσει επίσης τη ρευστότητα, θα οδηγήσει σε μεγαλύτερη ομοιογένεια των τιμών άνθρακα στην Ευρώπη και θα περιορίσει το κόστος και τη γραφειοκρατία που σχετίζονται με τον CBAM στο εμπόριο μεταξύ Ηνωμένου Βασιλείου και ΕΕ».
Όρια και αποθεματικό
Στο πλαίσιο της συμφωνίας προβλέπονται συγκεκριμένες δεσμεύσεις για την ευθυγράμμιση των δύο συστημάτων. Η ΕΕ αναμένεται να αναγνωρίσει τα ανώτατα όρια εκπομπών του βρετανικού συστήματος για την περίοδο 2028-2030.
Από το 2031, η ετήσια έκδοση δικαιωμάτων στο Ηνωμένο Βασίλειο θα περιορίζεται στο 7,1% του αριθμού των δικαιωμάτων που θα εκδίδονται στο ευρωπαϊκό σύστημα.
Παράλληλα, η Βρετανία θα δημιουργήσει δικό της Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς (Market Stability Reserve), κατά το πρότυπο του ευρωπαϊκού μηχανισμού που λειτουργεί εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία. Στόχος είναι ο αυτόματος έλεγχος της προσφοράς δικαιωμάτων, ώστε να αποφεύγεται η υπερσυσσώρευση αδειών που μπορεί να πιέσει τις τιμές.
Το βρετανικό αποθεματικό θα ξεκινήσει με τουλάχιστον 29,5 εκατ. δικαιώματα εκπομπών, ενώ πριν από το τέλος του 2030 θα αποφασιστούν οι αναγκαίες προσαρμογές, ώστε το μέγεθός του να αντιστοιχεί τουλάχιστον στο 6,7% των δικαιωμάτων που θα βρίσκονται στο ευρωπαϊκό αποθεματικό το 2029.
Διαδικασία επικύρωσης
Η συμφωνία θα πρέπει να επικυρωθεί τόσο από το Ηνωμένο Βασίλειο όσο και από την ΕΕ, με τη διαδικασία να περιλαμβάνει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη-μέλη μέσω του Συμβουλίου της ΕΕ.
Η έναρξη ισχύος της θα τοποθετηθεί έναν μήνα μετά την τελευταία κοινοποίηση που αφορά και τις άλλες δύο συμφωνίες της επικείμενης συνόδου: την προσέγγιση των υγειονομικών και φυτοϋγειονομικών προτύπων (SPS) και τη δημιουργία πλαισίου κινητικότητας για τους νέους, γνωστού ως Youth Experience Scheme (YES).
Οι δύο πλευρές διατηρούν, πάντως, τη δυνατότητα προσωρινής εφαρμογής της συμφωνίας πριν από την επίσημη έναρξη ισχύος της.