Ένα φιλόδοξο σχέδιο για τη μείωση της εξάρτησής της από την Κίνα στις σπάνιες γαίες θέτει σε εφαρμογή η Ευρώπη, καθώς η συγκέντρωση της παγκόσμιας παραγωγής και κυρίως της επεξεργασίας σε κινεζικά χέρια δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για τη βιομηχανία και την ασφάλειά της.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του Bloomberg, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει προσδιορίσει δεκάδες στρατηγικά έργα, η ολοκλήρωση των οποίων εκτιμάται ότι θα απαιτήσει περισσότερα από 43 δισ. ευρώ. Το διακύβευμα είναι μεγάλο, καθώς ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) υπολογίζει ότι πιθανές διαταραχές στην τροφοδοσία θα μπορούσαν να προκαλέσουν ζημίες ύψους 1,5 τρισ. δολαρίων, κυρίως στους κλάδους της αυτοκινητοβιομηχανίας, των ηλεκτρονικών και της αεροπορίας.
Η Κίνα ελέγχει περίπου το 60% της παγκόσμιας εξορυκτικής παραγωγής σπάνιων γαιών που χρησιμοποιούνται για μαγνήτες, αλλά και πάνω από το 90% της παγκόσμιας δυναμικότητας διύλισης και επεξεργασίας. Η συγκέντρωση αυτή έχει ήδη αναδειχθεί σε γεωοικονομικό όπλο, ιδιαίτερα μετά τους περιορισμούς στις κινεζικές εξαγωγές το 2025.
Σκανδιναβικός πυλώνας
Στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής προσπάθειας βρίσκεται η σκανδιναβική περιοχή, με τη Σουηδία να αναδεικνύεται σε βασικό πυλώνα. Η κρατική LKAB αξιοποιεί τα κοιτάσματα του ορυχείου Malmberget, όπου οι σπάνιες γαίες μπορούν να ανακτηθούν ως παραπροϊόν της εξόρυξης σιδηρομεταλλεύματος. Η εταιρεία έχει ήδη επενδύσει περίπου 800 εκατ. σουηδικές κορώνες σε πιλοτική μονάδα επεξεργασίας στη Luleå, ενώ μια πλήρους κλίμακας εγκατάσταση θα απαιτήσει επενδύσεις δισεκατομμυρίων.
Το σχέδιο επεκτείνεται στη Νορβηγία, τη Φινλανδία και τη Γροιλανδία, με έργα όπως το Fen Carbonite Complex στη Νορβηγία, το Sokli στη Φινλανδία και το Ilua στη Γροιλανδία. Μάλιστα, το νορβηγικό κοίτασμα Fen εκτιμάται ότι περιέχει 15,9 εκατ. τόνους συνολικών οξειδίων σπάνιων γαιών.
Το κρίσιμο στοιχείο, ωστόσο, είναι ότι η Ευρώπη δεν αρκεί να εξορύξει περισσότερα ορυκτά. Χρειάζεται να αναπτύξει παράλληλα υποδομές διαχωρισμού, διύλισης, επεξεργασίας και παραγωγής μαγνητών, ακολουθώντας σε σημαντικό βαθμό το κινεζικό μοντέλο κρατικής στήριξης και βιομηχανικής ολοκλήρωσης. Για τον σκοπό αυτό, η ΕΕ διαθέτει χρηματοδοτικό ταμείο 3 δισ. ευρώ για έργα κρίσιμων πρώτων υλών, ενώ προωθεί και μακροχρόνιες συμφωνίες απορρόφησης μελλοντικής παραγωγής, ώστε να εξασφαλίσει έσοδα και να προσελκύσει ιδιωτικά κεφάλαια.
Όπως επισημαίνεται στο δημοσίευμα, ο στόχος δεν είναι η πλήρης αυτάρκεια, αλλά η ουσιαστική μείωση της εξάρτησης από την Κίνα.