Η Κίνα υιοθετεί ολοένα πιο εξελιγμένες μεθόδους αξιοποίησης των αποτελεσμάτων κορυφαίων αμερικανικών μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης (AI) για την εκπαίδευση εγχώριων ανταγωνιστών, καθώς επιδιώκει να διευρύνει τη στρατηγική της στον τομέα της AI και να αντισταθμίσει τους αυστηρότερους αμερικανικούς περιορισμούς στην πρόσβασή της σε προηγμένα τσιπ.
Εξέταση περισσότερων από 300 κινεζικών ακαδημαϊκών μελετών, πατεντών, εταιρικών ανακοινώσεων, αγγελιών εργασίας και κυβερνητικών εγγράφων από το Reuters αποκαλύπτει ότι η πρακτική, γνωστή ως «απόσταξη» (distillation), έχει ξεπεράσει τα όρια των ακαδημαϊκών πειραμάτων και χρησιμοποιείται πλέον ευρύτερα στη βιομηχανία της Κίνας.
Τα σχετικά έγγραφα περιγράφουν πώς Κινέζοι ερευνητές χρησιμοποιούν αμερικανικά μοντέλα για να παράγουν απαντήσεις σε ερωτήματα, να δημιουργούν κώδικα και να βρίσκουν λύσεις σε σύνθετα προβλήματα. Στη συνέχεια, κινεζικές εταιρείες αναπτύσσουν λογισμικό που αυτοματοποιεί τη διαδικασία, ενώ εξειδικευμένοι εργαζόμενοι προετοιμάζουν το υλικό που χρησιμοποιείται για την εκπαίδευση μικρότερων εγχώριων μοντέλων.
Τα έγγραφα δείχνουν επίσης ότι το Πεκίνο ενθαρρύνει την απόσταξη, με στόχο να καταστήσει την τεχνητή νοημοσύνη φθηνότερη και ευκολότερη στην εφαρμογή της στον ισχυρό μεταποιητικό τομέα της χώρας.
Η συγκεκριμένη πρακτική δεν είναι παράνομη και χρησιμοποιείται και σε άλλες περιοχές του κόσμου. Αν και δεν μπορεί να αναπαράγει το σύνολο των δυνατοτήτων ενός κορυφαίου μοντέλου ούτε να εξαλείψει την ανάγκη για προηγμένη υπολογιστική ισχύ, επιτρέπει στους developers να διατηρούν επιλεγμένες δυνατότητες σε μικρότερα συστήματα, τα οποία έχουν χαμηλότερο κόστος λειτουργίας. Με αυτόν τον τρόπο, μπορεί να περιοριστεί η εξάρτησή τους από την αμερικανική τεχνολογία.
Πώς λειτουργεί η «απόσταξη» και γιατί ενδιαφέρει την Κίνα
Η διευρυνόμενη χρήση της απόσταξης στην Κίνα ενδέχεται να περιορίσει την αποτελεσματικότητα των αμερικανικών περιορισμών στις πωλήσεις προηγμένων τσιπ προς τη χώρα. Και αυτό γιατί οι Κινέζοι developers μπορούν να αναπτύσσουν δυνατότητες τεχνητής νοημοσύνης αξιοποιώντας τα αποτελέσματα των αμερικανικών ανταγωνιστών τους.
Τη Δευτέρα, η Ουάσιγκτον ανακοίνωσε ότι θα περιορίσει περαιτέρω την πρόσβαση της Κίνας σε προηγμένα τσιπ από εταιρείες όπως η Nvidia.
Η απόσταξη αποτελεί, παράλληλα, ένα ακόμη πεδίο τριβής μεταξύ των δύο μεγαλύτερων οικονομιών του κόσμου, ενόψει της συνόδου κορυφής της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC), η οποία θα πραγματοποιηθεί στις 18 και 19 Νοεμβρίου στη Σεντζέν. Στο περιθώριο της συνόδου αναμένεται να συναντηθούν ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ και ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ.
Οι αμερικανικές αρχές κατηγόρησαν δημόσια τον Σεπτέμβριο κινεζικές εταιρείες ότι προχωρούν σε επιθετική και στοχευμένη απόσταξη αμερικανικών μοντέλων AI σε βιομηχανική κλίμακα.
Είχαν προηγηθεί συναντήσεις στην Τσενγκντού τον Ιούλιο, κατά τις οποίες αξιωματούχοι του αμερικανικού υπουργείου Εμπορίου εξέφρασαν ανησυχίες σε Κινέζους ρυθμιστικούς φορείς σχετικά με τη συλλογή αποτελεσμάτων από κορυφαία αμερικανικά μοντέλα. Σύμφωνα με τρεις πηγές που γνωρίζουν τις συνομιλίες, οι Αμερικανοί αξιωματούχοι προειδοποίησαν ότι ορισμένες δραστηριότητες θα μπορούσαν να συνιστούν κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας.
Κινέζοι αξιωματούχοι υπερασπίστηκαν την απόσταξη ως μια συνήθη τεχνική ανάπτυξης τεχνητής νοημοσύνης και δήλωσαν ότι είναι ανοιχτοί στη λήψη μέτρων σε περιπτώσεις όπου διαπιστώνεται κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας. Ωστόσο, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο που γνωρίζει την ανταλλαγή απόψεων, δεν ανέλαβαν συγκεκριμένες δεσμεύσεις.
Από τα GPT-4 και o1 στα κινεζικά μοντέλα Qwen
Η απόσταξη βασίζεται στη λειτουργία ενός ισχυρού μοντέλου-«δασκάλου», το οποίο παράγει απαντήσεις ή παρουσιάζει τον τρόπο ολοκλήρωσης συγκεκριμένων εργασιών. Οι developers χρησιμοποιούν στη συνέχεια αυτά τα αποτελέσματα για να εκπαιδεύσουν ένα μικρότερο μοντέλο-«μαθητή».
Για τις κινεζικές εταιρείες που αντιμετωπίζουν περιορισμούς στην υπολογιστική ισχύ, το πλεονέκτημα είναι ότι μπορούν να αξιοποιήσουν επανειλημμένα το αποτέλεσμα ενός ακριβού ερωτήματος, σύμφωνα με πρώην μηχανικό του ομίλου Alibaba, ο οποίος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας.
Ένα αμερικανικό μοντέλο μπορεί να δώσει μία φορά την απάντηση σε ένα δύσκολο ερώτημα. Στη συνέχεια, μια κινεζική ομάδα μπορεί να διατηρήσει το συγκεκριμένο παράδειγμα και να εκπαιδεύσει πάνω σε αυτό ένα εγχώριο σύστημα.
Σε μελέτη του Νοεμβρίου 2024, ερευνητές του Πανεπιστημίου Τζιαοτόνγκ της Σαγκάης περιέγραψαν πώς επέλεξαν περίπου 5.000 απαντήσεις από το μοντέλο o1 της OpenAI, τις μετέφρασαν χρησιμοποιώντας το GPT-4o mini και δημιούργησαν 10.750 δίγλωσσα παραδείγματα εκπαίδευσης για την περαιτέρω εκπαίδευση του μοντέλου Qwen2.5-72B της Alibaba.
Οι ερευνητές προειδοποίησαν, ωστόσο, ότι η υπερβολική εξάρτηση από την απόσταξη θα μπορούσε να περιορίσει την πρωτότυπη καινοτομία, καθιστώντας τους developers εξαρτημένους από τις τεχνολογικές εξελίξεις που πραγματοποιούν οι πιο προηγμένοι πάροχοι μοντέλων.
Το συγκεκριμένο εγχείρημα ανέδειξε πώς τα αποτελέσματα αμερικανικών μοντέλων μπορούν να μετατραπούν σε επαναχρησιμοποιήσιμα δεδομένα, επιτρέποντας τη βελτίωση εγχώριων συστημάτων χωρίς να χρειάζεται να απευθύνονται διαρκώς στον αρχικό πάροχο.
Σε μελέτη του Απριλίου 2025, ερευνητές της Alibaba περιέγραψαν μια πιο συστηματική προσέγγιση, χρησιμοποιώντας τα GPT-4 και GPT-4o της OpenAI για τη δημιουργία εκπαιδευτικού υλικού σε γλώσσες πέραν των κινεζικών. Στη συνέχεια, βελτίωσαν και αξιολόγησαν τις απαντήσεις πριν τις χρησιμοποιήσουν για την εκπαίδευση μικρότερων μοντέλων Qwen.
Αντίστοιχα, σε μελέτη του Φεβρουαρίου 2026, ερευνητές του Πανεπιστημίου Τζιαοτόνγκ της Σαγκάης και της κινεζικής εταιρείας διανομής φαγητού Meituan περιέγραψαν τη χρήση του GPT-4o για τη δημιουργία σχεδίων συντονισμού μεταξύ πρακτόρων τεχνητής νοημοσύνης που συνεργάζονται σε προβλήματα προγραμματισμού. Η διαδικασία βοήθησε στην εκπαίδευση ενός μικρότερου μοντέλου, το οποίο αναλαμβάνει την οργάνωση τέτοιων εργασιών.
Η απόσταξη προκαλεί νέα ένταση στις σχέσεις ΗΠΑ – Κίνας
Μεταξύ των κορυφαίων αμερικανικών εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης, οι όροι χρήσης της OpenAI περιορίζουν, με ορισμένες εξαιρέσεις, την αξιοποίηση των αποτελεσμάτων των μοντέλων της για την ανάπτυξη ανταγωνιστικών συστημάτων. Αντίστοιχους περιορισμούς στην εκπαίδευση ανταγωνιστικών μοντέλων χωρίς άδεια έχει θέσει και η Anthropic.
Αμερικανός αξιωματούχος που γνωρίζει τις συζητήσεις του Ιουλίου στην Τσενγκντού δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον θεωρεί πως η απόσταξη σε βιομηχανική κλίμακα αποτελεί τον βασικό λόγο για τον οποίο τα κινεζικά μοντέλα AI έχουν περιορίσει την απόσταση από τους αμερικανικούς ανταγωνιστές τους.
Ωστόσο, δύο πρόσωπα που γνωρίζουν τη λειτουργία των κινεζικών developers αμφισβήτησαν αυτή την εκτίμηση. Όπως ανέφεραν, η απόσταξη αποτελεί μόνο έναν από τους παράγοντες που έχουν συμβάλει στην πρόοδο των κινεζικών μοντέλων, μαζί με τις εξελίξεις στη μηχανική, στους αλγορίθμους, στα δεδομένα και στον σχεδιασμό των συστημάτων.
Τα κινεζικά κυβερνητικά έγγραφα δεν δίνουν εντολή στις εταιρείες να χρησιμοποιούν την απόσταξη αμερικανικών μοντέλων. Ενθαρρύνουν, ωστόσο, την τεχνική στο πλαίσιο της ευρύτερης προσπάθειας του Πεκίνου να επεκτείνει τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου.
Ένα εθνικό πακέτο πολιτικής για την «AI+Manufacturing», το οποίο δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο από οκτώ κινεζικές κυβερνητικές υπηρεσίες, περιλαμβάνει κατευθύνσεις που στηρίζουν την εκπαίδευση μοντέλων, τη βελτιστοποίησή τους και την απόσταξη για βιομηχανικές εφαρμογές. Παράλληλα, η Σαγκάη και η Σεντζέν έχουν ενθαρρύνει τεχνικές που μειώνουν τις απαιτήσεις σε υπολογιστική ισχύ.
Οι πολιτικές αυτές αντανακλούν τη φιλοδοξία του Πεκίνου να αναπτύξει μικρότερα και φθηνότερα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης σε ένα ευρύ φάσμα βιομηχανικών κλάδων.
Καθώς, ωστόσο, η απόσταξη αποκτά ολοένα μεγαλύτερη γεωπολιτική διάσταση, κινεζικές εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης έχουν ζητήσει τους τελευταίους μήνες από τον αρμόδιο ρυθμιστικό φορέα της χώρας διευκρινίσεις για τα όρια μεταξύ της συνήθους χρήσης ξένων μοντέλων και της οργανωμένης συλλογής των αποτελεσμάτων τους με σκοπό την εκπαίδευση νέων συστημάτων.
Το κινεζικό υπουργείο Βιομηχανίας και Τεχνολογίας Πληροφοριών δεν απάντησε σε αίτημα του Reuters για σχολιασμό.