Από το 2022, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) αύξησε τα επιτόκια με τον πιο γρήγορο ρυθμό στην ιστορία της, προσπαθώντας να συγκρατήσει τον πληθωρισμό που εκτοξεύθηκε μετά την πανδημία και την ενεργειακή κρίση.
Σήμερα, όμως, η εικόνα έχει αλλάξει: ο πληθωρισμός υποχωρεί, η οικονομία της Ευρωζώνης δείχνει σημάδια κόπωσης και οι αγορές περιμένουν μειώσεις επιτοκίων. Κι όμως, η ΕΚΤ διστάζει.
Γιατί; Και τι σημαίνει αυτή η καθυστέρηση για την Ελλάδα — για τα στεγαστικά δάνεια, τις καταθέσεις, τις τράπεζες και το κόστος δανεισμού του Δημοσίου; Σε αυτό το άρθρο, εξηγούμε βήμα βήμα τι πραγματικά συμβαίνει.
1. Γιατί η ΕΚΤ δεν μειώνει ακόμη τα επιτόκια
Η ΕΚΤ έχει έναν βασικό στόχο: να διατηρεί τον πληθωρισμό στο 2%, ούτε χαμηλότερα ούτε υψηλότερα. Σήμερα, ο συνολικός πληθωρισμός έχει πέσει κοντά στο 2,8%. Φαίνεται καλό, αλλά δεν αρκεί. Το πραγματικό πρόβλημα είναι ο πυρήνας του πληθωρισμού (core inflation), που εξαιρεί τρόφιμα και ενέργεια και δείχνει τις επίμονες πιέσεις στις τιμές.
Απλά: οι τιμές ενέργειας έχουν φθηνύνει, αλλά οι τιμές στις υπηρεσίες -κομμωτήρια, ταβέρνες, επισκευές- παραμένουν υψηλές. Και αυτό νοιάζει την ΕΚΤ. Οι υπηρεσίες επηρεάζονται κυρίως από μισθούς. Αν οι μισθοί αυξάνονται 4–5%, οι τιμές δύσκολα θα πέσουν στο 2%. Η ΕΚΤ φοβάται ότι μια πρόωρη μείωση επιτοκίων μπορεί να επαναφέρει τον πληθωρισμό.
2. Η οικονομία της ευρωζώνης: Αδύναμη, αλλά όχι σε κατάρρευση
Η ΕΚΤ παρακολουθεί και την οικονομία. Τι δείχνουν τα στοιχεία:
- Η Γερμανία, η «ατμομηχανή» της Ευρωζώνης, βρίσκεται σε στασιμότητα.
- Η Γαλλία και η Ιταλία αναπτύσσονται οριακά.
- Η βιομηχανία υποχωρεί.
- Η κατανάλωση πιέζεται από το υψηλό κόστος δανεισμού.
Η Ευρωζώνη αντέχει τα υψηλά επιτόκια, αλλά όχι για πολύ. Δεν υπάρχει κρίση που να απαιτεί άμεση χαλάρωση. Η ΕΚΤ βρίσκεται ανάμεσα σε δύο κόσμους — γι’ αυτό η στάση της είναι προσεκτική.
3. Πότε θα έλθουν οι μειώσεις
Οι αγορές προβλέπουν μειώσεις επιτοκίων το 2026, όπως δείχνουν τα OIS (overnight index swaps).
Η ΕΚΤ δηλώνει: «Θέλουμε να δούμε αποκλιμάκωση μισθών και υπηρεσιών πριν χαλαρώσουμε.» Με απλά λόγια, οι μειώσεις θα έρθουν, αλλά όχι τόσο γρήγορα όσο θέλουν οι αγορές.
4. Τι σημαίνει αυτό για τα ελληνικά νοικοκυριά
Η Ελλάδα έχει το υψηλότερο ποσοστό κυμαινόμενων στεγαστικών δανείων στην Ευρωζώνη. Κάθε απόφαση της ΕΚΤ επηρεάζει άμεσα τα νοικοκυριά.
Παράδειγμα: Στεγαστικό €150.000, 25 έτη:
Πρακτικό αποτέλεσμα: Αν η ΕΚΤ καθυστερήσει τις μειώσεις, ένα μέσο νοικοκυριό πληρώνει €500–€1.000 παραπάνω τον χρόνο — περίπου το κόστος ενός σούπερ μάρκετ την εβδομάδα, κάθε μήνα.
5. Οι καταθέσεις: Η χρυσή περίοδος τελειώνει
Τα υψηλά επιτόκια καταθέσεων ήταν μια «παρένθεση» που κλείνει.
Συμβουλές για καταθέτες:
- Εκμεταλλευτείτε τις προθεσμιακές καταθέσεις πριν πέσουν τα επιτόκια.
- Αξιολογήστε εναλλακτικά προϊόντα (ομόλογα, αμοιβαία κεφάλαια) με επαγγελματική συμβουλή.
- Μην αφήνετε μεγάλα ποσά σε λογαριασμούς όψεως χωρίς απόδοση.
6. Ελληνικά ομόλογα: Ευκαιρία αλλά και κίνδυνος
Η Ελλάδα είναι πλέον «semi-core» αγορά, με ιστορικά χαμηλά spreads σε σχέση με τη Γερμανία.
Σημασία:
- Το Δημόσιο δανείζεται φθηνότερα.
- Οι επενδυτές βλέπουν σταθερή αγορά.
- Μειώσεις επιτοκίων ενισχύουν τη ζήτηση για ελληνικά ομόλογα.
- Καθυστερήσεις σημαίνουν υψηλότερο κόστος δανεισμού.
7. Οι ελληνικές τράπεζες
Οι τράπεζες ωφελούνται από υψηλά επιτόκια, αλλά θέλουν σταδιακές μειώσεις, όχι απότομες.
Συμπέρασμα
Η Ευρώπη μπαίνει σε νέα νομισματική εποχή.
- Ο πληθωρισμός δεν είναι πια ο μόνος κίνδυνος.
- Η ανάπτυξη είναι εύθραυστη.
- Οι μισθοί πιέζουν.
- Οι αγορές απαιτούν καθαρό σήμα.
Για την Ελλάδα, η ΕΚΤ επηρεάζει καθημερινά:
- τα στεγαστικά,
- τις καταθέσεις,
- τα ομόλογα,
- την οικονομική δραστηριότητα.
Η πρόκληση για τη Φρανκφούρτη είναι η ισορροπία μεταξύ πρόωρης χαλάρωσης και υπερβολικής αυστηρότητας. Η πρόκληση για τους Έλληνες είναι να κατανοήσουν ότι η εποχή του «φθηνού χρήματος» δεν επιστρέφει όπως την ξέραμε. Η νομισματική πολιτική δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι καθοριστικός παράγοντας της οικονομικής πορείας της χώρας.
Πηγές: European Central Bank – Monetary Policy Accounts, Eurostat – HICP & Core Inflation Data, Bank of Greece – Deposit & Lending Statistics, Bloomberg – OIS Curves, Sovereign Yields, ESM – Spread Data, IMF – World Economic Outlook.
* Ο Nicholas Havoutis διαθέτει πολυετή εμπειρία στην ηγεσία στρατηγικών χρηματοοικονομικών μονάδων, έχοντας διατελέσει στέλεχος της JPMorgan (Νέα Υόρκη), της Chase Manhattan Bank (Λονδίνο) και της Eurobank (Αθήνα). Παράλληλα, έχει σημαντική παρουσία στον χώρο των ΜΜΕ. Σήμερα, ως επικεφαλής της SoZone Limited, συμβουλεύει επιχειρήσεις και επενδυτές σε διεθνή ανάπτυξη, οργανική βελτιστοποίηση και στρατηγικές συγχωνεύσεων και εξαγορών.