Η μεσαία τάξη δεν είναι απλώς μια κοινωνική κατηγορία. Είναι ο μηχανισμός που κρατά όρθια την οικονομία, τη δημοκρατία και την κοινωνική συνοχή, είναι ένας Παγκόσμιος Σταθεροποιητής. Από αυτήν προέρχεται:
- Η κύρια φορολογική βάση,
- Η μεγαλύτερη μερίδα κατανάλωσης,
- Η αποταμίευση που χρηματοδοτεί τις επενδύσεις,
- Η πολιτική σταθερότητα που επιτρέπει μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η μεσαία τάξη βρίσκεται σε ιστορική άνοδο. Στην Ευρώπη, διατηρείται, αλλά χωρίς δυναμισμό. Στην Ελλάδα, παραμένει πλειοψηφική, αλλά πιεσμένη — όχι τόσο αριθμητικά, αλλά κυρίως οικονομικά.
Το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει μεσαία τάξη στην Ελλάδα. Το ερώτημα είναι αν μπορεί να ξαναγίνει η κινητήρια δύναμη σύγκλισης και οικονομικής ανάπτυξης.
Παγκόσμια μετατόπιση: Η Ασία ως νέο οικονομικό κέντρο βάρους
Η παγκόσμια μεσαία τάξη αριθμεί περίπου 3,5 δισεκατομμύρια ανθρώπους. Η άνοδος της Ασίας είναι η μεγαλύτερη οικονομική μεταβολή του 21ου αιώνα.
Η Ασία δημιουργεί τη μεγαλύτερη δεξαμενή νέων καταναλωτών, επηρεάζοντας:
- τις παγκόσμιες αγορές,
- τις τιμές πρώτων υλών,
- τις επενδυτικές ροές,
- τη γεωπολιτική ισορροπία.
Ευρώπη: Πλειοψηφική μεσαία τάξη αλλά με περιορισμένη δυναμική
Η ευρωπαϊκή μεσαία τάξη παραμένει ισχυρή σε μέγεθος, αλλά πιέζεται από:
- γήρανση πληθυσμού,
- στασιμότητα παραγωγικότητας,
- αύξηση κόστους στέγασης,
- υψηλή φορολογία,
- αργή τεχνολογική προσαρμογή.
Η Ευρώπη δεν συρρικνώνεται τόσο αριθμητικά· συρρικνώνεται σίγουρα σε δυναμισμό.
Ελλάδα: Η μεσαία τάξη αντέχει αλλά δεν αναπτύσσεται
Η ελληνική μεσαία τάξη παραμένει πλειοψηφική, αλλά η οικονομική της βάση έχει διαβρωθεί.
Η μεσαία τάξη στην Ελλάδα δεν μειώνεται αριθμητικά· μειώνεται σε πραγματική οικονομική ισχύ.
Η φορολογική ραχοκοκαλιά του ελληνικού κράτους
Η ελληνική μεσαία τάξη είναι ο βασικός χρηματοδότης του κράτους.
Η δημοσιονομική σταθερότητα της χώρας εξαρτάται απόλυτα από τη μεσαία τάξη.
Περιουσία: Πλούτος σε ακίνητα αλλά και έλλειψη ρευστότητας
Η Ελλάδα έχει από τα υψηλότερα ποσοστά ιδιοκατοίκησης στην Ευρώπη, αλλά η περιουσία είναι υπερ-συγκεντρωμένη σε ακίνητα.
Η επενδυτική υστέρηση περιορίζει την παραγωγικότητα και την οικονομική κινητικότητα.
Η αγορά εργασίας: Η μεσαία τάξη σε μετάβαση
Η μεσαία τάξη στην Ελλάδα εργάζεται κυρίως σε:
- υπηρεσίες,
- δημόσιο τομέα,
- ΜμΕ,
- ελεύθερα επαγγέλματα.
Η τεχνολογική αλλαγή (AI, αυτοματοποίηση, ψηφιοποίηση) θα επηρεάσει:
- τη ζήτηση δεξιοτήτων,
- την ποιότητα εργασίας,
- τη σταθερότητα εισοδήματος.
Η Ελλάδα κινδυνεύει να μείνει πίσω αν δεν επενδύσει σε δεξιότητες υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Η κατανάλωση: Ο μοχλός της οικονομίας
Η μεσαία τάξη παράγει το 60–70% της κατανάλωσης. Αυτό σημαίνει ότι:
- η ανάπτυξη εξαρτάται από αυτήν,
- οι επιχειρήσεις στοχεύουν σε αυτήν,
- η δημοσιονομική πολιτική πρέπει να την προστατεύει.
Η μείωση της αγοραστικής δύναμης έχει άμεσο αντίκτυπο στο ΑΕΠ.
Η σύγκλιση που δεν έρχεται — ακόμη
Η πραγματική εικόνα αποτυπώνεται καλύτερα σε όρους αγοραστικής δύναμης.
Η Ελλάδα παραμένει περίπου 30% κάτω από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης.
Το 2030 ως ορίζοντας: Ρεαλισμός και προϋποθέσεις
Με μέσο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 2–2,5%, η σύγκλιση θα είναι αργή.
Ακόμη και στο αισιόδοξο σενάριο, η πλήρης σύγκλιση απαιτεί περισσότερο από μία δεκαετία.
Συμπέρασμα: Η μεσαία τάξη αποτελεί ελληνικό εθνικό στοίχημα
Η μεσαία τάξη είναι ο κεντρικός άξονας της οικονομικής και κοινωνικής σταθερότητας. Σε παγκόσμιο επίπεδο ενισχύεται. Στην Ευρώπη διατηρείται. Στην Ελλάδα παραμένει ευρεία αλλά είναι υπερφορολογημένη και οικονομικά πιεσμένη.
Η ενίσχυση της ελληνικής μεσαίας τάξης δεν είναι κοινωνική πολιτική. Είναι εθνική οικονομική στρατηγική.
Η επόμενη δεκαετία θα κριθεί από ένα ερώτημα: Θα παραμείνει η μεσαία τάξη στατιστική κατηγορία — ή θα ξαναγίνει η πραγματική οικονομική δύναμη της χώρας;
Από την απάντηση σε αυτό το ερώτημα εξαρτάται η θέση της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό οικονομικό χάρτη.
Πηγές: OECD – Income Distribution Database, Eurostat – EU-SILC, PPS Indicators, World Bank – Global Income Classification, Brookings Institution – Global Middle Class Outlook, ELSTAT – Greece in Figures, Υπουργείο Οικονομικών – Εκθέσεις Φορολογικών Εσόδων
* Ο Nicholas Havoutis διαθέτει πολυετή εμπειρία στην ηγεσία στρατηγικών χρηματοοικονομικών μονάδων, έχοντας διατελέσει στέλεχος της JPMorgan (Νέα Υόρκη), της Chase Manhattan Bank (Λονδίνο) και της Eurobank (Αθήνα). Παράλληλα, έχει σημαντική παρουσία στον χώρο των ΜΜΕ. Σήμερα, ως επικεφαλής της SoZone Limited, συμβουλεύει επιχειρήσεις και επενδυτές σε διεθνή ανάπτυξη, οργανική βελτιστοποίηση και στρατηγικές συγχωνεύσεων και εξαγορών.