Μάλιστα, μερικά χρόνια, τα επίσημα επιτόκια παρέμβασης κάποιων κύριων νομισμάτων, όπως το ευρώ και το γιεν, έφθασαν να είναι από μηδενικά έως αρνητικά. Χώρες, όπως η Γερμανία, έφθασαν να πληρώνουν τους αγοραστές χρεογράφων τους για να τα πάρουν καθώς τα ομόλογα είχαν αρνητικά επιτόκια.
Η επάνοδος του πληθωρισμού στον απόηχο της πανδημίας άλλαξε τους κανόνες του παιχνιδιού. Οι μεγάλες κεντρικές τράπεζες άρχισαν να ανεβάζουν τα επιτόκιά παρέμβασης και οι αποδόσεις των ομολόγων πήραν την ανιούσα, σηματοδοτώντας το τέλος μιας εποχής ή «καθεστώτος» ή μοντέλο αν προτιμάτε.
Ο φθηνός δανεισμός και η χρηματοοικονομική μηχανική (engineering) που αποτελούσαν τα θεμέλια του παλιού μοντέλου έχουν φθάσει στο τέλος τους και οι κίνδυνοι έχουν επανατιμολογηθεί από τις αγορές. Αυτη τη φορά σ’ ένα κόσμο με συνολικό «φανερό» χρέος κάπου 350 τρισ.δολάρια κι ένα «αθέατο» χρέος εκτιμώμενο σε 250 τρισ. δολάρια υπό την μορφή χρηματοοικονομικών παραγώγων.
Η αυξημένη μεταβλητότητα, η οποία εν μέρει προέρχεται από την αυξανόμενη έλλειψη εμπιστοσύνης σχετικά με την δημοσιονομική πολιτική και την γεωπολιτική κατεύθυνση των ΗΠΑ, έχει στρέψει πολύ κόσμο στα αποκαλούμενα «σκληρά περιουσιακά» στοιχεία όπως ο χρυσός για ασφάλεια.
Όμως, έμαθαν με σκληρό τρόπο πρόσφατα, πως ούτε εκεί υπάρχει ασφάλεια. Οι μεγάλες μεταβολές της τιμής του χρυσού παρέπεμπαν περισσότερο σε μετοχή υψηλού ρίσκου. Ημερήσιες μεταβολές αρκετών εκατοντάδων δολαρίων ανα ουγκιά.
Οι αγορές ξέρουν πως να τιμολογούν τα άσχημα νέα. Όμως, έχουν πρόβλημα όταν αλλάζει η δομή του χρηματοοικονομικού οικοδομήματος των τελευταίων 40-50 χρόνων.
Η Ιαπωνία, η οποία ήταν ο μεγαλύτερος παγκόσμιος εξαγωγέας κεφαλαίου των τελευταίων δεκαετιών και έχει δημόσιο χρέος πάνω από 200% του ΑΕΠ, αποτελεί σήμερα εν δυνάμει απειλή για την αγορά ομολόγων των ΗΠΑ. Η μεγάλη νίκη της πρωθυπουργού Σαναέ Τακαΐτσι στις χθεσινές εκλογές και η υπόσχεσή της για αύξηση των δημοσιονομικών δαπανών δεν πρόκειται να καθησυχάσουν την επενδυτική κοινότητα. Η αύξηση των επιτοκίων και η ανατίμηση του γιεν αποτελούν ακανθώδη προβλήματα τόσο για την Ιαπωνία όσο και τις ΗΠΑ και τον υπόλοιπο κόσμο. Σημαντικό μέρος της παγκόσμιας ρευστότητας μέσω carry trade βασίζεται στα χαμηλά επιτόκια του γιεν και την σταθερότητα.
Την ίδια στιγμή που οι 7 μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες επενδύουν 1 τρισ. δολάρια σε data centers κ.τ.λ., δανειζόμενες πάνω από τα μισά από τις αγορές όπου όμως θα έχουν ανταγωνιστή το αμερικανικό κράτος.
Την ίδια στιγμή, η αμερικανική οικονομία ήδη νοιώθει τις επιπτώσεις του χαμηλού ρυθμού αύξησης των προσλήψεων και των απολύσεων με την ανεργία κοντά στο 4,4%. Αν και χαμηλότερα από το μέσο επίπεδο ανεργίας 5,6% περίπου, η προοπτική της εξαφάνισης πολλών θέσεων εργασίας γραφείου, ιδίως νεοπροσλαμβανόμενων, λόγω της τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ) προκαλεί ανησυχία. Κι αυτό γιατί μπορεί να έχει τις επιπτώσεις της παγκοσμιοποίησης στις θέσης εργασίας των μπλε κολάρων (χειρωνακτικές εργασίες).
Όσο για την ΕΕ, αυτή προσπαθεί να βρει τον δρόμο της και να αυτονομηθεί κάπως απο τις ΗΠΑ με νέες εμπορικές συμφωνίες με την Ινδία και τον Καναδά ενώ είναι ενεργειακά ευάλωτη. Την ίδια περίοδο, εμείς στην Ελλάδα ασχολούμαστε με τα κλασσικά δικά μας, αγνοώντας συχνά τι γίνεται στο διεθνή περίγυρο και τις συνέπειές στο όχι τόσο μακρινό μέλλον.
Όμως, το παγκόσμιο οικονομικό υπόδειγμα έχει αλλάξει εν μέσω γεωπολιτικού ανταγωνισμού. Αυτό δημιουργεί μεγαλύτερη αβεβαιότητα και όσοι δεν το συνειδητοποιήσουν εγκαίρως θα μείνουν με τον μουτζούρη.