Η εξάρτηση από έναν προμηθευτή για ένα κρίσιμο καύσιμο, όπως το φυσικό αέριο, ήταν μεγάλο λάθος. Η ΕΕ δαπάνησε εκατοντάδες δισ. ευρώ για να διαφοροποιήσει την προμήθεια από το φυσικό αέριο των αγωγών προς το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) από τις ΗΠΑ, το Κατάρ και την Αυστραλία.
Όμως, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και οι καταστροφές σε εγκαταστάσεις πετρελαίου και LNG τής έδειξαν ότι η διαφοροποίηση και η ασφάλεια εφοδιασμού δεν είναι το ίδιο πράγμα. Ουσιαστικά, η ΕΕ εγκατέλειψε μια μορφή συγκέντρωσης (του μοναδικού προμηθευτή) για μια άλλη μορφή συγκέντρωσης (των φυσικών εγκαταστάσεων LNG και πετρελαίου) σε μια γεωγραφική περιοχή που είναι εκτεθειμένη γεωπολιτικά. Ουσιαστικά, αυτό που άλλαξε ήταν η μορφή της εξάρτησης.
Σήμερα, βρίσκεται αντιμέτωπη με τις συνέπειες των επιλογών της. Οι τιμές του πετρελαίου και πολύ περισσότερο των καυσίμων για αεριωθούμενα και ντίζελ έχουν ανέβει κατακόρυφα, όπως άλλωστε κι οι τιμές του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου.
Οι προβλέψεις θέλουν οι τιμές να ανεβαίνουν περισσότερο το επόμενο τρίμηνο καθώς φορτωμένα τάνκερ από τον Κόλπο δεν έρχονται σχεδόν καθόλου πλέον στην Ευρώπη και πολύ λίγα πάνε στην Ασία. Οι εκτιμήσεις τοποθετούν το έλλειμμα από τον Περσικό Κόλπο στα 10 εκατ. βαρέλια αργού και 4-5 εκατ. βαρέλια διυλισμένων προϊόντων και το 13% της ευρωπαϊκής προσφοράς LNG.
Η Ελλάδα είναι από τις χώρες που επηρεάζονται περισσότερο. Παρά τη σημαντική συμβολή των ΑΠΕ (ηλιακή, αιολική, υδροηλεκτρική ενέργεια) στην παραγωγή ρεύματος στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια και τα μέτρα βελτίωσης της αποδοτικότητας (αντικατάσταση ηλεκτροβόρων συσκευών, ηλεκτρικά αυτοκίνητα), οι εισαγωγές ορυκτών καυσίμων ως προς τη συνολική κατανάλωση ενέργειας, π.χ. μεταφορές, βιομηχανία κ.λπ., παραμένει από τις υψηλότερες στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Κομισιόν τοποθετούν την εξάρτηση από τα καθαρά εισαγόμενα καύσιμα στο 77,7%, δηλ. το 77,7% των συνολικών ενεργειακών αναγκών της Ελλάδας καλύφθηκαν από εισαγωγές καυσίμων το 2024 έναντι 57% που ήταν ο μέσος όρος στην ΕΕ. Η συντριπτική πλειοψηφία των εισαγωγών αφορά πετρελαιοειδή και φυσικό αέριο.
Η κυβέρνηση έχει υιοθετήσει στάση αναμονής, περιμένοντας να δει πώς θα εξελιχθεί ο πόλεμος στο Ιράν, έχοντας κατά νου τη διατήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας. Το μέτρο επιδότησης (fuel pass) με βάση εισοδηματικά κριτήρια είναι αυτής της λογικής, αν και πολλοί επιθυμούν μια γενική μείωση των φόρων στα καύσιμα κατά τα πρότυπα άλλων χωρών, π.χ. Ισπανίας. Ιταλίας κ.λπ.
Όμως, τα πετρελαιοειδή και το LNG είναι εισαγόμενα προϊόντα τα οποία χρειάζονται μεν στην οικονομική δραστηριότητα αλλά επιβαρύνουν το εξωτερικό ισοζύγιο. Με δεδομένες τις εκτιμήσεις των ειδικών ότι οι τιμές θα παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα επί μήνες και τη μεγάλη εξάρτηση της χώρας, η κυβέρνηση θα πρέπει να προχωρήσει το συντομότερο σε εθελοντικά μέτρα μείωσης της κατανάλωσης.
Η Σλοβενία έγινε η πρώτη χώρα της ΕΕ η οποία επέβαλε δελτίο 50 λίτρων την εβδομάδα για ιδιώτες και 200 για επιχειρήσεις. Η Ταϋλάνδη διέταξε τους δημόσιους υπαλλήλους να δουλεύουν από το σπίτι, τη θερμοκρασία του κλιματισμού στα γραφεία στους 26-27 βαθμούς ενώ η Αίγυπτος κλείνει εμπορικά κέντρα και εστιατόρια νωρίτερα και σβήνει το φως στις διαφημιστικές πινακίδες, όπως διαβάζουμε. Κάθε χώρα έχει τους δικούς της κανόνες. Οι ασιατικές χώρες είναι πιο επιθετικές γιατί είναι πολύ περισσότερο εξαρτώμενες από τις εισαγωγές καυσίμων από τον Κόλπο.
Δεν χρειάζεται να φτάσουμε στο αμήν για να λάβει η κυβέρνηση μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης, π.χ. με την παροχή κινήτρων μείωσης της κατανάλωσης ρεύματος. Κατανοούμε ότι τα εθελοντικά μέτρα μείωσης της κατανάλωσης ίσως είναι αντιδημοφιλή σε σχέση με τις επιδοτήσεις. Όμως, για μια χώρα που εξαρτάται τόσο πολύ από τις εισαγωγές ορυκτών καυσίμων είναι απαραίτητα.