Οι περισσότεροι σήμερα ειδικοί του μάνατζμεντ αναγνωρίζουν ότι είναι απαραίτητο μέσα στις μεγάλες επιχειρήσεις να υπάρχουν τέτοια περιθώρια αυτονομίας και ελευθερίας ώστε να αξιοποιούνται καλύτερα και πιο γρήγορα νέες ιδέες και καινοτόμες προτάσεις. Και η ανάγκη αυτή της αυτονομίας προέκυψε λόγω του παραλυτικού γιγαντισμού πολλών μεγάλων επιχειρήσεων, οι οποίες σε κάποια φάση της λειτουργίας τους δεν διέφεραν από κρατικούς γραφειοκρατικούς οργανισμούς.
Έτσι, τέθηκε το σοβαρό ερώτημα του πώς μπορούν οι μεγάλες εταιρείες, που συχνά τους ταιριάζει πολύ καλά ο ορισμός «δεινόσαυροι», να υπερκεράσουν τον ενθουσιασμό, το αίσθημα αυτοδέσμευσης και τις φρέσκιες ιδέες που έρχονται από τις μικρές εταιρείες, οι οποίες διαπνέονται από το πνεύμα της καινοτόμου επιχειρηματικότητας και της ανάληψης υπέρμετρων ρίσκων (intrapreneurship).
Έχει αποδειχθεί, εμπειρικά, στην τρέχουσα δεκαετία ότι πολύ πετυχημένες εταιρείες είναι οι μικρές επιχειρήσεις που φτιάχτηκαν από πρώην στελέχη γιγάντων που αποχώρησαν, γιατί οι βραδυκίνητοι αυτοί οργανισμοί αγνόησαν τις ιδέες τους ή απέτυχαν να δημιουργήσουν το καλύτερο δυνατό περιβάλλον που θα ενθάρρυνε την ανάπτυξη τέτοιων ιδεών.
Από ένα σημείο και πέρα το management των μεγάλων εταιριών κατάλαβε ότι για να επιζήσουν στον ανταγωνισμό, θα πρέπει να μη φρενάρουν τα τολμηρά εγχειρήματα των συνεργατών τους.
Θα πρέπει δηλαδή να ενθαρρύνουν και όχι να αποθαρρύνουν την εφευρετικότητα, την ανησυχία και τη γόνιμη δημιουργικότητα όλων των φιλόδοξων ανθρώπων τους που θέλουν να κάνουν κάτι παραπάνω από την καθημερινή ρουτίνα.
Στα πλαίσια αυτά, πριν λίγα χρόνια, ο όρος intrapreneurship δημιουργήθηκε από τον Gifford Pinchot και σημαίνει, όπως ο ίδιος το έθεσε, «τον άνθρωπο που διαθέτει μέσα στη μεγάλη εταιρία όπου εργάζεται, την ελευθερία και τα κίνητρα να δημιουργήσει και να εμπορευθεί τη δική του ιδέα, για όφελος τόσο του ίδιου όσο και της εταιρίας του.
Βεβαίως για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, πρέπει πρώτα ν' αλλάξει ριζικά η κουλτούρα και το στυλ management των εταιριών, κάτι που γνώρισαν ιδιαίτερα οι αμερικανικές εταιρείες, οι οποίες άλλωστε ήσαν και οι πρώτες που επιχείρησαν κάτι παρόμοιο.»
Οι περισσότερες εταιρείες βρήκαν ότι ήταν αρκετά δύσκολο να συμφιλιώσουν τη δραστηριότητα του intrapreneur με τους παραδοσιακούς τρόπους εργασίας. Ο ένας λόγος είναι ότι οι intrapreneurs δύσκολα μπορούν να προσαρμοστούν στη ρουτίνα της καθημερινής εταιρικής ζωής. Έχουν ανάγκη να είναι επίμονοι και κάπως αλαζόνες, προκειμένου να πιέσουν για την αποδοχή των ιδεών τους. Έτσι όμως γίνονται και διαλυτικοί.
Αν στον intrapreneur δοθούν πολλές ελευθερίες, οι άλλοι εργαζόμενοι θα αισθανθούν χολωμένοι και ριγμένοι. Από την άλλη όμως, αν κάποιος σφίξει τα λουριά του intrapreneur, ίσως αυτός να αρχίσει να ασφυκτιά και να φεύγει.
Η λύση που έδωσαν πολλές εταιρείες στην αντίφαση αυτή, ήταν να δημιουργήσουν μικρές μονάδες που ενθαρρύνουν την καινοτομία, είτε μέσα στην εταιρία είτε σαν ξεχωριστή οντότητα. Η τελευταία λύση επιχειρεί επιπλέον να προσομοιώσει το περιβάλλον των μικρών εταιριών. Και στις δύο περιπτώσεις, οι intrapreneurs είναι υπεύθυνοι για τη δουλειά τους και παίρνουν τις δικές τους αποφάσεις.
Χαρακτηριστική από την άποψη αυτή είναι η περίπτωση της γνωστής βρετανικής εταιρίας Virgin, η οποία, όπως τονίζει ο ιδρυτής της Ρίτσαρντ Μπράνσον, κάθε φορά που ξεκινά ένα νέο εγχείρημα, στήνει για το σκοπό αυτό μια ξεχωριστή μονάδα. Αν το project πετύχει, η μονάδα παραμένει αυτόνομη από την υπόλοιπη εταιρία και λαμβάνεται μέριμνα να κρατήσει το μικρό της μέγεθος.
Πέρα από τη δημιουργία ενός σωστού περιβάλλοντος, το top management πρέπει επίσης να παραιτηθεί από το συνηθισμένο στόχο για γρήγορη αποπληρωμή των επενδύσεων. Οι περισσότερες εταιρείες πιέζονται για γρήγορες αποδόσεις στις επενδύσεις τους, ειδικά όταν οι μέτοχοι πιέζουν προς την κατεύθυνση αυτή. Όμως, τα εν δυνάμει κερδοφόρα προϊόντα ή υπηρεσίες χρειάζονται πολλά χρόνια για να αναπτυχθούν (και μετά από πολλές δοκιμές και αναπόφευκτες αποτυχίες).
Μια λύση είναι να κρατήσει κανείς την αρχική χρηματοδότηση σε χαμηλά επίπεδα και να την αυξάνει βαθμιαία, καθώς το σχέδιο (project) αποδεικνύει την αποτελεσματικότητά του. Ακόμα και οι φύση και θέση ριψοκίνδυνοι venture-capitalists κάνουν αρχικά επιφυλακτικές επενδύσεις και αυξάνουν σταδιακά το μερίδιό τους στο μετοχικό κεφάλαιο.
Η τακτική αυτή εξάλλου κάνει πιο προσεκτικούς και υπεύθυνους και τους intrapreneurs οι οποίοι έτσι αφομοιώνουν και τις θεμελιακές αρχές της ορθολογικής και αποδοτικής διαχείρισης των πόρων.
Στο σημείο αυτό, πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι υπάρχει μια σημαντική διαφορά μεταξύ του επιχειρηματία υπό την καθιερωμένη έννοια του όρου και των intrapreneurs. Οι πρώτοι, που στήνουν από την αρχή μια δική τους δουλειά, όπως έδειξαν ενδιαφέρουσες εμπειρικές έρευνες στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη, με το πέρασμα του χρόνου, τείνουν να χάνουν το κίνητρο ή την ικανότητα να επεκτείνουν τη δουλειά τους από τη στιγμή που καθιερώνονται στην αγορά.
Οι δεύτεροι, αντίθετα, έχουν το πλεονέκτημα της υποστήριξης από μια μεγάλη εταιρία (εδώ είναι πλεονέκτημα...). Μόλις φέρουν ένα προϊόν στο στάδιο όπου αυτό είναι εμπορικά εκμεταλλεύσιμο, οι intrapreneurs μπορούν να "κάνουν πίσω" και να ξεκινήσουν ένα νέο εγχείρημα, αφήνοντας άλλους να προωθήσουν το προϊόν.
Επιπλέον ο intrapreneur αισθάνεται ασφαλής από οικονομική άποψη, αφού δεν κινδυνεύει να ξεμείνει από χρήματα. Είναι σημαντικό ότι συχνά οι intrapreneurs προσκαλούνται να συμμετάσχουν στα κέρδη των προϊόντων που δημιούργησαν, παίρνοντας είτε μετρητά, είτε μετοχές της εταιρίας. Με τον τρόπο αυτόν, ένας υπάλληλος θα μπορούσε να γίνει εκατομμυριούχος μέσα στην ίδια του την εταιρία. Ίσως όμως, το πιο αποδοτικό κίνητρο να μην είναι τόσο η παροχή μετρητών ή μετοχών αλλά η υπόσχεση για παροχή μελλοντικών κεφαλαίων για επόμενα σχέδια.
Γνωστό παράδειγμα ανοικτόμυαλης εταιρίας είναι η 3Μ, που επιτρέπει στους υπαλλήλους της να διαθέτουν το 1/5 του εργασιακού τους χρόνου για να κάνουν... ό,τι τους κατέβει και να κατεβάζουν ιδέες, από τις οποίες μπορεί να προκύψουν νέα προϊόντα.
Παρόμοιες πρακτικές εφαρμόζει και η Microsoft, η οποία θεωρείται από τις πιο καινοτόμες εταιρείες στον κόσμο. Μήπως λοιπόν κάποιες ελληνικές επιχειρήσεις θα είναι να μελετήσουν και αυτές αυτόν επιχειρηματικό θεσμό;