Τα νέα είναι κακά για τους «ξερόλες» και τα αμετακίνητα πνεύματα. Οι καιροί μας είναι γρήγορα μεταβαλλόμενοι και η γνωστική ευελιξία αποτελεί προϋπόθεση θετικής και αποτελεσματικής ηγεσίας.
Στο πλαίσιο αυτό, η συνδυαστική νοημοσύνη είναι το εργαλείο για την αντιμετώπιση της αβεβαιότητας. Αν οι επιχειρήσεις θέλουν να προχωρήσουν ας ετοιμάζουν το έδαφος για ενθάρρυνση της αποκλίνουσας σκέψης ως φορέα ψυχικής αναγέννησης.
Πρόσφατα, η Ilham Kadri, πρώην διευθύνουσα σύμβουλος της Solvay, δήλωσε ότι «το πιο σημαντικό πράγμα είναι να διασφαλίσουμε την ποικιλομορφία της σκέψης που μπορεί να φέρει διαφορετικά μονοπάτια ζωής και προέλευσης, εδώ βρίσκεται ο πραγματικός πλούτος». Τι θα γινόταν αν, δίνοντας υπερβολική έμφαση στο να μάθουμε πώς να ρυθμίζουμε τα συναισθήματά μας ή την κοινωνικο-συναισθηματική νοημοσύνη στους ηγέτες μας, είχαμε παραμελήσει τη γνωστική τους απόδοση;
Μεταξύ αυτών, ένα μεγάλο ξεχασμένο, η γνωστική ευελιξία, η νοητική ικανότητα προσαρμογής γνωστικών στρατηγικών ως απάντηση σε νέες και απροσδόκητες συνθήκες, η δυνατότητα να ανακατευθύνει την προσοχή του μεταξύ διαφορετικών εργασιών και να ελέγχει τις σκέψεις του.
Να θυμάστε ότι η γνώση είναι το σύνολο των ψυχικών διεργασιών που σχετίζονται με το μυαλό (γλώσσα, μνήμη, συλλογισμός, συντονισμός κινήσεων, κρίση, προγραμματισμός).
Η γνωστική ευελιξία αποτελείται από τρεις διαστάσεις:
- Η επίγνωση ότι σε κάθε περίπτωση, υπάρχουν πιθανές επιλογές ή εναλλακτικές λύσεις (συχνά έχουμε μια επιλογή).
- Η προθυμία να είσαι ευέλικτος και να προσαρμόζεσαι στην κατάσταση.
- Το αίσθημα της αυτο-αποτελεσματικότητας στο να είσαι ευέλικτος (η πεποίθηση ότι μπορεί να λειτουργήσει).
Η γνωστική ευελιξία είναι επομένως μια βασική δεξιότητα για την επιτάχυνση των μετασχηματισμών, την καινοτομία σε βάθος και την αποτελεσματική συνεργασία με διάφορα προφίλ. Προάγει την ανθεκτικότητα απέναντι στις δυσκολίες και το άγχος, διεγείρει τη δημιουργικότητα και βελτιώνει την ποιότητα ζωής («Flexible control in affective and non-affective material processing predicts individual differences in trait resilience», των Jessica Genet και Matthias Siemer, Cogn Emot, 2011).
Τα τελευταία 12 χρόνια, το Ινστιτούτο μας προσπάθησε να επικυρώσει το μοντέλο της Θετικής Ηγεσίας μέσω αυστηρής επιστημονικής έρευνας. Στην τελευταία μας μελέτη, που διεξήχθη με το CNRS Laboratory of Experimental Economics στη Λυών και το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στη Σάντα Μπάρμπαρα, θέλαμε να μάθουμε συγκεκριμένα εάν και πώς να αναπτύξουμε τη γνωστική ευελιξία σε διευθυντές και υπαλλήλους με βιώσιμο τρόπο.
Τοποθετούμε αυτή τη δεξιότητα στο επίκεντρο της θετικής ηγεσίας.
Η γνωστική ευελιξία μετρήθηκε χρησιμοποιώντας το τεστ 12 ερωτήσεων από τους ερευνητές επικοινωνίας Matthew Martin και Rebecca Rubin. Αυτό το τεστ αξιολογεί την επίγνωση του ατόμου για εναλλακτικές λύσεις, την προθυμία του να προσαρμοστεί σε μια νέα κατάσταση και την αυτοαποτελεσματικότητά του στο να είναι ευέλικτο.
Η μελέτη μας είναι η πρώτη στα συμπεριφορικά οικονομικά και την ψυχολογία που αναλύει τον αντίκτυπο ενός τέτοιου προγράμματος σε εταιρείες στην απόδοση σε ένα σύνολο εργασιών που απαιτούν προσοχή και γνωστικό έλεγχο.
Τα αποτελέσματά μας δείχνουν ότι με την προπόνηση που συνδυάζει εργαλεία θετικής ψυχολογίας και πρακτικές νοητικής προπόνησης, οι συμμετέχοντες από τις Sanofi, Engie, bioMérieux ανέφεραν μεγαλύτερη γνωστική ευελιξία μετά το πρόγραμμα. Αυτό το ευεργετικό αποτέλεσμα παρέμεινε μέχρι τρεις μήνες μετά την προπόνηση.
Ενώ η αντίσταση στην αλλαγή, η απόρριψη της καινοτομίας και οι αποκλίνουσες ιδέες είναι κοινά στις εταιρείες, αυτή η μελέτη ανοίγει ενδιαφέρουσες προοπτικές. Προτείνει έτσι ότι είναι δυνατό να αναπτυχθεί μια «συνδυαστική νοημοσύνη», μια σκέψη ικανή να αγκαλιάσει την πολυπλοκότητα και τις αντιφάσεις, εμπνευσμένη από τον φιλόσοφο Paul Ricoeur, για να κατανοήσει καλύτερα την αβεβαιότητα.
Η μελέτη ζήτησε από τους συμμετέχοντες να εντοπίσουν και να εξουδετερώσουν τις γνωστικές τους προκαταλήψεις χρησιμοποιώντας ένα παιχνίδι καρτών, τους «κυνηγούς προκαταλήψεων». Μεταξύ αυτών των προκαταλήψεων, η γνωστική ασυμφωνία, η οποία δημιουργεί μια εσωτερική σύγκρουση μεταξύ των πεποιθήσεών μας και της πραγματικότητας και μπορεί να μας εγκλωβίσει στην ακαμψία. Για να το μετριάσουμε, μερικές φορές τείνουμε να διαστρεβλώνουμε την πραγματικότητα για να την κάνουμε να συμμορφώνεται με τις προκαταλήψεις μας.
Ενόψει σημαντικών αλλαγών, ορισμένοι ηγέτες μπορεί να προσκολληθούν στις βεβαιότητές τους και να αρνηθούν να τις αμφισβητήσουν, παρά τα γεγονότα. Εδώ μπαίνει η γνωστική ευελιξία.
Με βάση την εμπειρία που αποκτήθηκε από εκατοντάδες διευθυντές, ακολουθούν ορισμένοι τρόποι για να αναπτύξετε αυτήν την ικανότητα, ατομικά και συλλογικά.
Πνευματική διαύγεια, βαθιά σκέψη και άνοιγμα σε νέες προοπτικές είναι οι λέξεις κλειδιά. Ο Alain Dinin, Διευθύνων Σύμβουλος της Nexity, επιτρέπει στον εαυτό του 30 λεπτά καθημερινής απομόνωσης για να «αναπνεύσει και να αφήσει το μυαλό του να περιπλανηθεί».
Ο Jeff Weiner, πρώην Διευθύνων Σύμβουλος του LinkedIn, αφιέρωνε 90 λεπτά κάθε μέρα σε προσωπικό προβληματισμό, συμπεριλαμβανομένων 3 λεπτών επικεντρωμένων στην αναπνοή του, μια πράξη που θεωρεί απαραίτητη.
Ενθαρρύνετε την αποκλίνουσα σκέψη
Είναι σημαντικό να ενθαρρύνετε την κριτική σκέψη ρωτώντας τακτικά τον εαυτό σας: «Τι θα γινόταν αν κάναμε τα πράγματα διαφορετικά;» Η αναζήτηση της νέας προοπτικής των νέων εργαζομένων είναι επίσης πολύτιμη.
Η ενθάρρυνση της έκφρασης διαφορετικών απόψεων καθιστά δυνατή την αποφυγή παρηγοριάς στις δικές μας απόψεις. Η ροή πληροφοριών έχει δεκαπλασιαστεί μέσα σε 15 χρόνια και ελέγχουμε τα email μας κάθε 2 λεπτά κατά μέσο όρο. Αυτή η υπερφόρτωση πληροφοριών βλάπτει τους οργανισμούς και εμποδίζει τη λήψη αποφάσεων.
Αντιμέτωπος με την υπερφόρτωση πληροφοριών, την παραπληροφόρηση (ψευδείς ειδήσεις) και την πολυπλοκότητα των καταστάσεων, ο ηγέτης μπορεί να τροφοδοτήσει χρήσιμα την ποικιλομορφία των απόψεων παίρνοντας γνώμες και εκτός του στενού του κύκλου. Σε αντίθεση με έναν υπολογιστή, δεν καταγράφουμε πληροφορίες πραγματικά και ανεξάρτητα. Ερμηνεύουμε πολλά με βάση τα συναισθήματα και τις προηγούμενες εμπειρίες μας.
Ο ηγέτης είναι επομένως πολύ πιο ευαίσθητος στον τελευταίο σύμβουλο που είδε. Εξ ου και η σημασία της λήψης γραπτών σημειώσεων και της αναφοράς σε αυτές ή της ενθάρρυνσης της αποκλίνουσας σκέψης και των συλλογικών αξιολογήσεων για την αποφυγή αυτών των συναισθηματικών προκαταλήψεων και προκαταλήψεων διαθεσιμότητας.
Η προσεκτική παρουσία καθιστά δυνατό να ληφθούν υπόψη όλοι οι παράγοντες που επηρεάζουν την ατομική συμπεριφορά. Φυσικά τείνουμε να αποδίδουμε τις πράξεις των άλλων ανθρώπων σε χαρακτηριστικά της προσωπικότητας και όχι σε εξωτερικούς παράγοντες. Αυτή η προκατάληψη, που ονομάζεται «προκατάληψη αλληλογραφίας», μας οδηγεί να αγνοήσουμε το πλαίσιο.
Ο καθορισμός χρόνου για γραπτό προβληματισμό στο τέλος της ημέρας ή του έργου βοηθά στον περιορισμό του κινδύνου μιας μεμονωμένης σκέψης. Τελικά, το ζήτημα της ποικιλομορφίας της σκέψης και της γνωστικής ευελιξίας είναι κρίσιμο: είναι θέμα ελεύθερης βούλησής μας και διασφάλισης της δημοκρατίας απέναντι στους κινδύνους της ενιαίας σκέψης, που ενισχύονται από τη γενετική τεχνητή νοημοσύνη, την παραπληροφόρηση και την οπισθοδρόμηση της δημοκρατίας σε όλο τον κόσμο.
(*) Πρόεδρος του Γαλλικού Ινστιτούτου Θετικής Ηγεσίας και αναπληρωτής ερευνητής στην έδρα Essec στη Διαχείριση Αλλαγών.