Η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) έχει μπει για τα καλά στη ζωή μας και θα παίζει όλο και μεγαλύτερο ρόλο σε δράσεις, αποφάσεις και σκέψεις κάθε ενεργού μέλους μιας ανθρώπινης κοινωνίας. Σαφώς δε θα αποτελεί το Α και το Ω της επιχειρηματικής δραστηριότητας σε όλες τις μορφές της.
Στη βάση αυτής της ήδη ισχυρής πραγματικότητας, το έγκυρο γαλλικό περιοδικό L' Express αφιέρωσε ένα ειδικό ρεπορτάζ στον τρόπο με τον οποίο η τεχνητή νοημοσύνη θα μεταμορφώσει τον ελεύθερο χρόνο μας και το πρόγραμμά μας.
Με φόντο ένα σχεδόν πνευματικό ερώτημα: σε τι θα χρησιμοποιηθούν οι ώρες που εξοικονομούνται χάρη στην τεχνητή νοημοσύνη; Μεταξύ των ειδικών που έδωσαν συνέντευξη στο περιοδικό είναι ο Zack Kass, διεθνής σύμβουλος ΤΝ και πρώην επικεφαλής στρατηγικής στην OpenAI, καθώς και άλλα στελέχη, τα οποία καλούν τις επιχειρήσεις να ασχοληθούν σοβαρά με το θέμα της τεχνητής νοημοσύνης για να αλλάξουν λογισμικό τη σχέση τους με τον χρόνο.
Στη συνέντευξή του αυτή, ο Zack Kass, συγγραφέας επίσης του βιβλίου με τίτλο The Next Renaissance: AI and the Expansion of Human Potential (John Wiley & Sons, Inc., 2026), αναπτύσσει τη σκέψη και τις προβλέψεις του. Συγκεκριμένα, πιστεύει ότι το άγχος, ή ακόμα και η έντονη απόρριψη της τεχνητής νοημοσύνης μεταξύ ορισμένων εργαζομένων, οφείλεται στον τρόπο με τον οποίο οι εταιρείες παρουσιάζουν τα πράγματα ή, ακριβέστερα, στην έλλειψη οράματός τους.
Ένα από τα προβλήματα, επισημαίνει, «δεν είναι η τεχνολογία, αλλά το γεγονός ότι πολλοί οργανισμοί βλέπουν τα κέρδη παραγωγικότητας μόνο ως ευκαιρία μείωσης του κόστους, αντί να ρωτούν πώς να δημιουργήσουν περισσότερη αξία».
Αλλά αυτός ο διεθνής σύμβουλος και ομιλητής τεχνητής νοημοσύνης είναι πεπεισμένος ότι: «Στο τέλος αυτής της μετάβασης, μόλις μάθουμε πραγματικά να κυριαρχούμε σε αυτές τις νέες τεχνολογίες, θα βιώσουμε ένα είδος πνευματικής αφύπνισης».
Παρακάτω παραθέτουμε ένα μέρος της συνέντευξης αυτής, η οποία προσφέρει πολύτιμη τροφή για σκέψη.
Αρκετές μελέτες δείχνουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη απελευθερώνει χρόνο στην εργασία, χωρίς αυτό να αντικατοπτρίζεται απαραίτητα στην παραγωγικότητα των εταιρειών ή στην προσωπική μας ζωή. Πρέπει να συμπεράνουμε ότι κάνουμε κατάχρηση αυτού του απελευθερωμένου χρόνου;
Οι μελέτες φαίνεται να δείχνουν ότι εργαζόμαστε λιγότερο συνολικά, αλλά ότι διαχειριζόμαστε επίσης λιγότερο καλά τον ελεύθερο χρόνο μας. Κατά μέσο όρο, είμαστε λιγότερο κοινωνικοί και δημιουργούμε λιγότερα πράγματα. Η Gen Z έχει περισσότερο ελεύθερο χρόνο από τις προηγούμενες γενιές, ενώ περνά περισσότερο χρόνο μπροστά στις οθόνες. Πολλοί άνθρωποι σπαταλούν ήδη πολύ από τον ελεύθερο χρόνο που έχουν σήμερα. Τα οικογενειακά γεύματα διακόπτονται τώρα από το τηλέφωνο.
Οι άνθρωποι πηγαίνουν στον κινηματογράφο και περνούν την ώρα τους στο Instagram ή στο TikTok. Ένα ολόκληρο τμήμα του πληθυσμού αναζητά συνεχώς μια δόση ντοπαμίνης, πάντα επικεντρωμένο σε κάτι άλλο από αυτό που βρίσκεται ακριβώς μπροστά του. Είναι ακριβώς αυτά τα άτομα που δυσκολεύονται περισσότερο να φανταστούν τι θα μπορούσε πραγματικά να κάνει η τεχνητή νοημοσύνη γι’ αυτούς.
Επομένως, το ερώτημα δεν είναι αν έχουμε περισσότερο χρόνο, διότι αυτό ισχύει σαφώς. Τώρα έχουμε πολύ περισσότερο ελεύθερο χρόνο από τους προγόνους μας. Κατά τη γνώμη μου, ένα βασικό σημείο συχνά λείπει από τη συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη. Συζητάμε συνεχώς αν είναι καλό ή κακό ή πώς περνάμε τον χρόνο μας, αλλά ξεχνάμε να αναρωτηθούμε ποιο είναι το αληθινό ιδανικό ενός χρόνου που ξοδεύεται καλά.
Οπότε, βασικά, δεν είναι πρόβλημα που σχετίζεται άμεσα με την τεχνητή νοημοσύνη...
Ακριβώς. Το ερώτημα είναι να ξέρουμε τι κάνουμε με τον χρόνο που μας επιστρέφεται έτσι. Η τρέχουσα συζήτηση είναι στρεβλή, επειδή πολλοί άνθρωποι σωστά επισημαίνουν ότι, κατά μέσο όρο, είμαστε λιγότερο ευτυχισμένοι και ότι ορισμένα μέτρα της γνωστικής μας απόδοσης είναι μειωμένα σε σύγκριση με τις προηγούμενες γενιές. Αλλά δεν θεωρώ υπεύθυνη την τεχνητή νοημοσύνη: μάλλον κατηγορώ τις οθόνες. Πρέπει να ξεκινήσουμε ρωτώντας τον εαυτό μας τι πραγματικά θέλουμε. Πώς θέλουμε να αξιοποιήσουμε τον ελεύθερο χρόνο μας;
Ωστόσο η ΤΝ μεταμορφώνει τη σχέση μας με τον χρόνο;
Κατά κάποιον τρόπο ναι. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στον χώρο εργασίας. Για τους περισσότερους από εμάς, η ΤΝ αλλάζει την αντίληψή μας για τον χρόνο, αλλάζοντας αυτό που πιστεύουμε ότι είμαστε ικανοί να πετύχουμε. Μέχρι τώρα, περιοριζόμασταν από το τι μπορούσαμε να παράγουμε με τα μάτια, τα χέρια και τον εγκέφαλό μας. Αυτό το παράδειγμα αλλάζει χάρη στους πράκτορες AI. Ο ίδιος ο χρόνος, με τη φυσική έννοια του όρου, προφανώς δεν αλλάζει. Μια ώρα μένει. Μια ώρα.
Από την άλλη πλευρά, αυτό που μπορεί να επιτευχθεί σε μια ώρα, είτε πρόκειται για τη σύνταξη μιας αναφοράς είτε για την έναρξη μιας επιχείρησης, αλλάζει. Και αυτό ισχύει σχεδόν για όλους. Υπάρχουν πολύ λίγες εξαιρέσεις, εκτός από μερικά πολύ παραδοσιακά επαγγέλματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί ακόμη και να κάνει τη δουλειά πολύ πιο έντονη. Μέρος της τρέχουσας αντίστασης στην τεχνητή νοημοσύνη στις εταιρείες πηγάζει από αυτό το συναίσθημα.
Τι σημαίνει αυτό;
Στο παρελθόν, όλοι είχαν μια σχετικά σαφή ιδέα για το τι ήταν λογικό να επιτευχθεί σε μια εργάσιμη ημέρα. Σήμερα, αυτό το ορόσημο δεν υπάρχει πια. Κανείς δεν ξέρει πραγματικά τι είναι πλέον ικανό να παράγει ένα άτομο σε μια μέρα. Αυτή η έννοια έχει γίνει πολύ πιο ασαφής.
Σε αυτό το είδος «θεάτρου παραστάσεων» που σχετίζεται με την τεχνητή νοημοσύνη, μερικοί άνθρωποι συνεχίζουν να καυχιούνται για το πόσα έχουν καταφέρει σε μια εβδομάδα. Και οι συνάδελφοί τους λένε στον εαυτό τους: «Θεέ μου... Δεν έκανα σχεδόν τίποτα». Φυσικά, είναι εν μέρει σκηνοθετημένο. Αλλά βλέπω επίσης ότι οι επενδυτές επιχειρηματικών κεφαλαίων επαινούν συνεχώς τις εταιρείες που φτάνουν σε ένα συγκεκριμένο όριο κύκλου εργασιών σε χρόνο ρεκόρ.
Έχει γίνει δείκτης επιτυχίας. Ωστόσο, η δημιουργία σημαντικού κύκλου εργασιών σε 18 μήνες δεν εγγυάται ότι η εταιρεία θα συνεχίσει να ανθίζει 36 μήνες αργότερα. Σημαίνει απλώς ότι κατάφερε να πουλήσει πολλά προϊόντα πολύ γρήγορα.
Αυτός ο τρόπος μέτρησης της επιτυχίας τροφοδοτεί μια πραγματική φρενίτιδα, έναν συνεχή φόβο απώλειας (FOMO), ειδικά όταν πρόκειται για ταχύτητα στην αγορά. Εάν είστε επικεφαλής μιας μικρής επιχείρησης και διαβάσετε ότι μια startup διπλασίασε την αποτίμησή της σε κάποια δισ. δολάρια σε λιγότερο από δύο χρόνια, σκέφτεστε αμέσως: «Πρέπει να κάνω κάτι λάθος». Για πολλούς επιχειρηματίες, αυτό κάνει την καθημερινότητά τους πολύ πιο ταραχώδη και αγχωτική.
Εάν η τεχνητή νοημοσύνη μας επιτρέπει να κάνουμε πολύ περισσότερη δουλειά, πολύ πιο γρήγορα, αυτό δεν μας αναγκάζει επίσης να αναρωτηθούμε γιατί εργαζόμαστε εξαρχής;
Εάν, από τη μια μέρα στην άλλη, σας δοθεί η δυνατότητα να κάνετε πολύ περισσότερη δουλειά, πολύ πιο γρήγορα, είναι βέβαιο ότι θα καταλήξετε να αναρωτηθείτε: «Ποιο είναι το νόημα; Γιατί επέλεξα αυτή την καριέρα εξαρχής;» Ίσως το επέλεξα για να αποκτήσω μια συγκεκριμένη κοινωνική θέση. Ή ίσως για να βγάλω πολλά χρήματα. Εντάξει, έβγαλα πολλά λεφτά... Και τώρα; Ίσως επέλεξα αυτή την καριέρα γιατί ήταν το μόνο πράγμα που ήθελα πραγματικά να κάνω. Ή επειδή ανταποκρινόταν στις προσδοκίες των γονιών μου, στην ιδέα τους για το τι είναι «καλή δουλειά».
Πολλοί περισσότεροι άνθρωποι από όσο νομίζουμε βρίσκονται σε αυτή την κατάσταση. Όταν μιλάω με ανθρώπους που δυσκολεύονται να αποδεχτούν την άφιξη της τεχνητής νοημοσύνης στη δουλειά τους, βλέπω γενικά δύο σενάρια.
Είτε εργάζονται σε μια εταιρεία που δεν τους έχει δώσει κανένα όραμα για το πώς η τεχνητή νοημοσύνη θα βελτιώσει τον οργανισμό, είτε τους την παρουσιάζει υπό λάθος φως και δεν τους δίνει σαφή κατεύθυνση. Τότε νιώθουν ότι πηγαίνουν σε λάθος κατεύθυνση ή χτίζουν κάτι για το οποίο δεν θα είναι ποτέ περήφανοι.
Υπάρχουν επίσης άνθρωποι που δεν μπήκαν ποτέ στον κόπο να σκεφτούν τους βαθύτερους λόγους για τους οποίους εργάζονται. Όταν οι εργασίες τους αρχίζουν να αυτοματοποιούνται, αντιμετωπίζουν πολλές δυσκολίες, γιατί ποτέ δεν αναρωτήθηκαν τι θα έκαναν με τον χρόνο που έχουν τώρα.
Αλλά είμαι πεπεισμένος ότι στο τέλος αυτής της μετάβασης, μόλις μάθουμε πραγματικά να κυριαρχούμε σε αυτές τις νέες τεχνολογίες, θα βιώσουμε ένα είδος πνευματικής αφύπνισης. Δεν βλέπω πώς μπορούμε να αποφύγουμε να αντιμετωπίσουμε σοβαρά τα θεμελιώδη ερωτήματα: τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος; Γιατί είμαστε εδώ; Τι μας κάνει ευτυχισμένους; Γιατί πρέπει να χτίσουμε την Ευρώπη; Και αυτό το τελευταίο ερώτημα είναι επίσης το ισχυρότερο επιχείρημα υπέρ της Ευρώπης.
Πώς συμβαίνει αυτό;
Η Ευρώπη θέτει στον εαυτό της αυτά τα ερωτήματα εδώ και πολύ καιρό και ιστορικά έχει βρει κάποιους συμβιβασμούς μεταξύ, αφενός, της οικονομικής ανάπτυξης και της εργασίας και, αφετέρου, του ελεύθερου χρόνου και της ποιότητας ζωής. Ενώ άλλα μέρη του κόσμου γνώρισαν δραματική οικονομική ανάπτυξη, η Ευρώπη ακολούθησε γενικά ένα διαφορετικό οικονομικό και κοινωνικό μοντέλο.
Ωστόσο, σε πολλές χώρες — κυρίως στην Ιταλία και, φυσικά, στη Γαλλία — υπάρχει πραγματική υπερηφάνεια για τη διατήρηση μιας συγκεκριμένης κουλτούρας και ενός συγκεκριμένου τρόπου ζωής, όπως τα τετράωρα δείπνα. Τελικά, αυτό θα μπορούσε να γίνει πλεονέκτημα όταν αναγκαστούμε συλλογικά να επαναπροσδιορίσουμε τι πραγματικά σημαίνει να είσαι κοινωνία και να οικοδομήσεις μια κοινότητα.
Όσον αφορά τη διαχείριση των ημερολογίων, των email ή όλων των διοικητικών εργασιών μας, η τεχνητή νοημοσύνη εκπληρώνει τις υποσχέσεις της σήμερα; Ή μήπως πρέπει να σημειωθεί ακόμη μεγάλη πρόοδος;
Αυτή τη στιγμή, η τεχνητή νοημοσύνη εξακολουθεί να είναι ένα πραγματικό χάος στις εταιρείες. Και όσο περισσότερο παρατηρώ την ανάπτυξή της, τόσο περισσότερο βρίσκω λόγους για τους οποίους συμβαίνει αυτό.
Το πρώτο είναι πολύ απλό: οι περισσότερες εταιρείες δεν έχουν αναρωτηθεί ποτέ πώς θα έμοιαζε μια πραγματικά καλύτερη εκδοχή του οργανισμού τους. Ας πάρουμε τη δημοσιογραφία ως παράδειγμα. Ας φανταστούμε ότι έχουμε ένα εργαλείο που μπορεί να κάνει τους δημοσιογράφους πέντε φορές πιο παραγωγικούς. Τι θα έκαναν οι περισσότερες αίθουσες σύνταξης;
Πιθανότατα θα έλεγαν: «Εντάξει, σε αυτή την περίπτωση ας προσλάβουμε πέντε φορές λιγότερους δημοσιογράφους». Αλλά, κατά τη γνώμη μου, αυτός θα ήταν απλώς ο λάθος τρόπος λογικής. Εάν κάνετε τους δημοσιογράφους σας πέντε φορές πιο παραγωγικούς, γιατί να μην δημοσιεύσετε πέντε φορές περισσότερες έρευνες; Γιατί να μην εμβαθύνουμε περισσότερο στα θέματα; Γιατί να μην παράγετε μια εφημερίδα πολύ καλύτερης ποιότητας;
Με άλλα λόγια, το πρόβλημα δεν είναι η τεχνολογία. Το πρόβλημα είναι ότι πολλές εταιρείες βλέπουν τα κέρδη παραγωγικότητας μόνο ως ευκαιρία μείωσης του κόστους, αντί να ρωτούν πώς να δημιουργήσουν περισσότερη αξία. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τόσοι πολλοί ηγέτες χάνουν εντελώς τι μπορεί να επιτύχει η τεχνητή νοημοσύνη.
Κατά τη γνώμη σας, η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να αλλάξει τα εξωτερικά σημάδια της επαγγελματικής επιτυχίας; Με ποια έννοια;
Εδώ είναι μια άλλη κάπως προκλητική ιδέα: Είμαι πρόθυμος να στοιχηματίσω ότι μέσα σε τρία χρόνια, ο χρόνος οθόνης θα γίνει δείκτης αρνητικής κοινωνικής θέσης. Θα μπορούσε ακόμη και να συμβεί νωρίτερα.
Οι άνθρωποι που εξακολουθούν να αναγκάζονται να περνούν τις μέρες τους με τη μύτη κολλημένη στα τηλέφωνά τους θα δώσουν την εντύπωση ότι είτε δεν έχουν καταφέρει να αποκαταστήσουν μια πραγματική ισορροπία με τα αγαπημένα τους πρόσωπα και την προσωπική τους ζωή, είτε ότι δεν έχουν καταφέρει να ανακτήσουν τον έλεγχο του χρόνου τους.
Όποιος διαχειρίζεται αρκετά χρήματα ή αρκετούς ανθρώπους θα δει σύντομα πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης να συντονίζουν τις περισσότερες από τις εργασίες που εκτελούν αυτήν τη στιγμή μπροστά σε μια οθόνη. Ο χρόνος του θα προορίζεται τότε για πολύ πιο στοχευμένες δραστηριότητες, τουλάχιστον αν είναι αποτελεσματικός ηγέτης. Και γι' αυτόν τον λόγο θα γίνει σημάδι κοινωνικής θέσης.
Αυτοί οι ηγέτες μπορεί να έχουν μόνο μερικές πραγματικά σημαντικές συναντήσεις την ημέρα, αυτές όπου η παρουσία τους θα φέρει πραγματική προστιθέμενη αξία. Θα αφιερώσουν τον χρόνο τους στις πιο στρατηγικές αποφάσεις και στα πιο σύνθετα προβλήματα.