Ο λαός μιας χώρας που αντιμετώπισε τα τεθωρακισμένα «πάντσερ» των ναζί με το ιππικό του και λογχοφόρους, σίγουρα δεν είναι από αυτούς που το βάζουν κάτω. Αυτός, προφανώς, είναι και ο λόγος που στις 31 Αυγούστου 1980, η Σοβιετική Ένωση αποφάσισε να μην εισβάλει στη Βαρσοβία, με αφορμή την ίδρυση ενός ανεξάρτητου εργατικού συνδικάτου.
Το Solidarność, ή αλλιώς Αλληλεγγύη, ήταν το πρώτο ανεξάρτητο συνδικάτο σε χώρα του σοβιετικού μπλοκ, που γεννήθηκε στις 31 Αυγούστου 1980, στο ναυπηγείο Λένιν στο Γκντανσκ της Πολωνίας. Ξεκινώντας από τις διαμαρτυρίες των εργαζομένων για τις κακές οικονομικές συνθήκες και την απόλυση της ακτιβίστριας Άννα Βαλεντίνοβιτς, οι εργάτες, με επικεφαλής τους Λεχ Βαλέσα και Γιάτσεκ Κούρον, προχώρησαν στην ίδρυση ενός κινήματος που έμελλε να παίξει ιστορικό ρόλο.
Η Συμφωνία του Γκντανσκ που προέκυψε έδωσε στους εργαζόμενους το πρωτοφανές δικαίωμα να οργανώνονται ελεύθερα. Το συνδικάτο έτσι γρήγορα προσέλκυσε περί τα 10 εκατομμύρια μέλη και μετατράπηκε σε ένα τεράστιο και δυναμικό κοινωνικό κίνημα που αμφισβήτησε το κομμουνιστικό καθεστώς. Φοβούμενη την επιρροή του, η πολωνική κυβέρνηση κήρυξε στρατιωτικό νόμο τον Δεκέμβριο του 1981, θέτοντας εκτός νόμου το συνδικάτο και συλλαμβάνοντας τους ηγέτες του.
Παράνομη αντίσταση και νίκη
Παρά την καταστολή, η Αλληλεγγύη επέζησε ως ένα παράνομο κίνημα αντίστασης. Μέχρι που το 1989, η κατάρρευση της οικονομίας και η συνεχής πολιτική αντίσταση ανάγκασαν την κομμουνιστική κυβέρνηση να διαπραγματευτεί —σε συνομιλίες στρογγυλής τραπέζης— μερικώς ελεύθερες εκλογές, με αποτέλεσμα μια σαρωτική νίκη για τους υποψηφίους της Αλληλεγγύης και τελικά τον τερματισμό της κομμουνιστικής κυριαρχίας στην Πολωνία.
Για την τότε Σοβιετική Ένωση, η κατάρρευση του καθεστώτος είχε αρχίσει, για να ολοκληρωθεί λίγα χρόνια αργότερα. Σήμερα, η Πολωνία, τριάντα και πλέον χρόνια μετά την είσοδό της στη δημοκρατία, μας διδάσκει ότι υπάρχουν λαοί οι οποίοι προχωρούν σε αλλαγές χωρίς φανφάρες και επίσημες ανακοινώσεις.
Το 2025, η Πολωνία κατέγραψε ανάπτυξη 3,6%. Το ΑΕΠ της έχει ξεπεράσει το συμβολικό όριο των 1.000 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η ανεργία παραμένει γύρω στο 3%. Και σχεδόν το 67% των Πολωνών δηλώνουν ικανοποιημένοι με την υλική τους κατάσταση, επίπεδο ρεκόρ όλων των εποχών. Αυτά τα στοιχεία τοποθετούν την Πολωνία μεταξύ των οικονομιών με τις καλύτερες επιδόσεις στην ήπειρο.
Μέρος αυτής της επιτυχίας οφείλεται στην πολωνική βιομηχανία, που αντιπροσωπεύει το 25% του πολωνικού ΑΕΠ, επίπεδο πολύ υψηλότερο από αυτό της Γαλλίας ή ακόμα και της Γερμανίας. Αυτή η βιομηχανική ιδιαιτερότητα εξηγεί εν μέρει την ανθεκτικότητα της Πολωνίας.
Όταν οι οικονομίες των υπηρεσιών υποφέρουν, όπως το 2020 ή το 2022, η βιομηχανία αντέχει. Η Πολωνία έχει περάσει τρεις δεκαετίες χωρίς καμία ύφεση. Καμία άλλη χώρα της Ε.Ε. δεν μπορεί να πει το ίδιο.
Πού οφείλεται όμως αυτή η επιτυχία; Τρεις παράγοντες συνδυάζονται. Ο πρώτος είναι ευρωπαϊκός. Η Πολωνία είναι η χώρα που έλαβε τον μεγαλύτερο όγκο βοήθειας των διαρθρωτικών ταμείων μεταξύ των δέκα χωρών που εντάχθηκαν στην Ε.Ε. το 2004.
Η χρηματοδότηση αυτή χρησιμοποιήθηκε για τον εκσυγχρονισμό των οδικών και σιδηροδρομικών υποδομών, τον εξοπλισμό των ΜμΕ και την ανάπτυξη της ενεργειακής ικανότητας.
«...Το 65% των κονδυλίων του ευρωπαϊκού σχεδίου ανάκαμψης πρέπει ακόμη να αποδεσμευτεί, κάτι που αποτελεί μηχανική υποστήριξη για την ανάπτυξη μέχρι το 2027...», τονίζει γνωστός Πολωνός οικονομολόγος.
Ο δεύτερος παράγοντας είναι γεωγραφικός και βιομηχανικός. Η Πολωνία βρίσκεται στο σταυροδρόμι των ροών βιομηχανικής μετεγκατάστασης από την Ασία προς την Ευρώπη. Δεν προσελκύει πλέον άμεσες ξένες επενδύσεις για τους χαμηλούς μισθούς της, αλλά για τους μηχανικούς της.
Ο βιομηχανικός μετασχηματισμός της χώρας είναι προσανατολισμένος στη μηχανική και την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο. Από το 2022 παρατηρείται μαζική επιστροφή ειδικευμένων εργαζομένων από το εξωτερικό. Οι Πολωνοί που εργάζονταν στο Λονδίνο ή το Βερολίνο επέστρεψαν. Έφεραν τις δεξιότητες και τις οικονομίες τους.
Στην Ελλάδα, για παράδειγμα, στις αρχές του 2000 κατοικούσαν περί τους 40.000 Πολωνούς, μεταξύ των οποίων και διάσημοι στη χώρα μας ποδοσφαιριστές (Βαζέχα, Βάντσικ κ.ά.). Σήμερα με το ζόρι καταγράφονται 8.000-10.000.
Ο τρίτος παράγοντας είναι στρατηγικός. Η Βαρσοβία, το Γκντανσκ και το Κατοβίτσε έχουν γίνει σημαντικοί βιομηχανικοί θύλακες και κόμβοι εφοδιαστικής. Η Πολωνία έχει αναδειχθεί σε έναν από τους γίγαντες όπλων της Ευρώπης, με αμυντική προσπάθεια ισοδύναμη με το 4,8% του ΑΕΠ και στρατό άνω των 210.000 στρατιωτών. Αυτός ο μαζικός επανεξοπλισμός είναι επίσης ένα βιομηχανικό πρόγραμμα. Οι στρατιωτικές παραγγελίες δημιουργούν κύκλους εργασιών για δεκαετίες.
Παρ’ όλα αυτά, η πολωνική τροχιά έχει και τις σκιές της, που για την ώρα είναι ελεγχόμενες. Απαιτούν ωστόσο προσοχή. Το δημόσιο χρέος μεγαλώνει και φέτος θα ξεπεράσει το 60% του ΑΕΠ. Το δημοσιονομικό έλλειμμα αυξήθηκε από 1,7% του ΑΕΠ το 2021 σε 7,2% το 2025. Δύο οίκοι αξιολόγησης, ο Fitch και ο Moody's, υποβάθμισαν τις προοπτικές για το πολωνικό χρέος σε «αρνητικές».
Επίσης, ο επανεξοπλισμός είναι ακριβός. Και οι κοινωνικές μεταβιβάσεις πήραν την ανηφόρα. Η Πολωνία χρηματοδοτεί πλέον την ανάπτυξή της μέσω δανεισμού. Και η εξίσωση αυτή είναι βιώσιμη βραχυπρόθεσμα. Έχει αρχή και τέλος, μας διδάσκει η ιστορία.
Ιδιαίτερα δε σε μια περίοδο στη διάρκεια της οποίας η χώρα προβλέπει περαιτέρω άνοδο των αμυντικών της δαπανών, καθόσον φιλοδοξεί να γίνει και στρατιωτική δύναμη της Ευρώπης. Υπό αυτές τις συνθήκες δεν προκαλούν έκπληξη οι επιθέσεις με drones που δέχεται η χώρα, στην οποία πριν λίγες ημέρες ήρθε στη δημοσιότητα και σενάριο δολοφονίας του πρωθυπουργού της, Ντόναλντ Τουσκ.
Και αν ξαναθυμηθούμε γιατί ο Φρειδερίκος Σοπέν το 1846 συνέθεσε την «Ηρωική Πολωνέζα», προφανώς βλέπουμε και ποιοι επιδιώκουν την αποσταθεροποίηση της Πολωνίας.