Οι αγροτικές κινητοποιήσεις και τα μπλόκα δεν αποτελούν συγκυριακό φαινόμενο, ούτε προϊόν πολιτικής υποκίνησης. Αποτελούν σταθερή εκδήλωση μιας δομικής αποτυχίας που αφορά τον πρωτογενή τομέα και τη σχέση του με το κράτος, την αγορά και το ευρωπαϊκό πλαίσιο πολιτικής.
Η επανάληψή τους κάθε χειμώνα αποκαλύπτει ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται στους δρόμους, αλλά στην απουσία βιώσιμης αγροτικής στρατηγικής. Η αύξηση του κόστους παραγωγής, η συμπίεση του εισοδήματος και η αβεβαιότητα τιμών συγκροτούν ένα περιβάλλον στο οποίο η κινητοποίηση δεν είναι επιλογή αλλά αναγκαστική αντίδραση.
Η πολιτεία αντιμετωπίζει διαχρονικά τις αγροτικές κινητοποιήσεις ως ζήτημα διαχείρισης έντασης και όχι ως ένδειξη παραγωγικής δυσλειτουργίας. Οι παρεμβάσεις εξαντλούνται σε προσωρινές διευκολύνσεις, αποσπασματικές εξαγγελίες και διαπραγματεύσεις υπό πίεση. Το αποτέλεσμα είναι η ανακύκλωση της κρίσης χωρίς ουσιαστική μεταβολή των συνθηκών. Η απουσία σταθερού σχεδιασμού μετατρέπει την αγροτική πολιτική σε μηχανισμό κατευνασμού αντί σε εργαλείο ανασυγκρότησης.
Το κόστος παραγωγής έχει μεταβληθεί δομικά και μόνιμα. Η ενέργεια, τα καύσιμα, τα λιπάσματα και οι ζωοτροφές καθορίζονται από διεθνείς αγορές και γεωπολιτικές εξελίξεις που δεν επιδέχονται βραχυπρόθεσμες λύσεις.
Η ελληνική γεωργία παραμένει ευάλωτη επειδή στερείται συλλογικών μηχανισμών προμήθειας και διαπραγμάτευσης. Ο μεμονωμένος παραγωγός αγοράζει με αυξημένο κόστος και πωλεί χωρίς διαπραγματευτική ισχύ. Η προστιθέμενη αξία μεταφέρεται συστηματικά εκτός πρωτογενούς τομέα.
Η πρώτη αναγκαία πολιτική επιλογή είναι η μόνιμη συγκράτηση του μεταβλητού κόστους παραγωγής. Η επιστροφή ειδικού φόρου κατανάλωσης στα αγροτικά καύσιμα πρέπει να συνδέεται αυστηρά με ενεργή παραγωγή και τεκμηριωμένη χρήση. Το αγροτικό ρεύμα οφείλει να υπαχθεί σε σταθερό καθεστώς τιμολόγησης με ανώτατο όριο. Οι παρεμβάσεις αυτές δεν συνιστούν επιδόματα, αλλά στοιχειώδη προϋπόθεση λειτουργίας της παραγωγής.
Απαιτείται ταυτόχρονα προσωρινή δημοσιονομική ανάσα για τους οικονομικά πιεσμένους παραγωγούς. Η αναστολή φορολογικών και ασφαλιστικών υποχρεώσεων αποτρέπει τη βίαιη έξοδο από την παραγωγή. Οι καθυστερήσεις στις πληρωμές ενισχύσεων υπονομεύουν την αξιοπιστία του κράτους και ακυρώνουν κάθε πολιτική δέσμευση. Η θεσμική αναδιάρθρωση των μηχανισμών πληρωμής αποτελεί προϋπόθεση σοβαρής αγροτικής πολιτικής.
Πέρα από τα άμεσα μέτρα, η ελληνική γεωργία απαιτεί δομική ανασύνταξη. Ο κατακερματισμός του κλήρου, η χαμηλή διαπραγματευτική ισχύς και η υπερβολική εξάρτηση από επιδοτήσεις συνθέτουν ένα μη βιώσιμο υπόδειγμα. Η ενίσχυση συλλογικών σχημάτων νέου τύπου με αυστηρούς κανόνες διακυβέρνησης αποτελεί αναγκαιότητα και όχι ιδεολογική επιλογή. Η πολιτεία οφείλει να κατευθύνει πόρους προς τη συλλογική προμήθεια εφοδίων, την κοινή αποθήκευση και την οργανωμένη εμπορία.
Κρίσιμος πυλώνας είναι η συστηματική ανάπτυξη της συμβολαιακής γεωργίας. Η συμβολαιακή γεωργία διασφαλίζει προκαθορισμένες τιμές, χρηματοδοτεί καλλιεργητικές δαπάνες και εγγυάται ποιότητα και τυποποίηση. Παρέχει σταθερό εισόδημα στον παραγωγό και αξιόπιστη τροφοδοσία στην αγορά. Χωρίς τέτοιους μηχανισμούς, η παραγωγή παραμένει εκτεθειμένη σε ακραίες διακυμάνσεις και ασύμμετρη ισχύ.
Η πράσινη μετάβαση επιβαρύνει περαιτέρω τον πρωτογενή τομέα. Οι περιβαλλοντικές δεσμεύσεις επιβάλλονται χωρίς επαρκή οικονομική στήριξη και χωρίς ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα. Η μετάβαση δεν μπορεί να είναι τιμωρητική. Οι επενδύσεις σε εξοικονόμηση ενέργειας, νερό και τεχνολογία οφείλουν να προηγούνται των υποχρεώσεων, διαφορετικά οδηγούν σε εγκατάλειψη παραγωγικής γης.
Το ζήτημα των μπλόκων δεν είναι πρόβλημα δημόσιας τάξης, αλλά πολιτικής ευθύνης. Η διαρκής αναβολή δομικών αποφάσεων αποκαλύπτει έλλειμμα στρατηγικής και πολιτικού θάρρους. Όσο η αγροτική πολιτική περιορίζεται σε ετήσιες διαπραγματεύσεις υπό πίεση, η σύγκρουση θα επαναλαμβάνεται.
Η επιλογή είναι σαφής. Είτε η Ελλάδα θα συνεχίσει να αντιμετωπίζει τις αγροτικές κινητοποιήσεις ως ενοχλητική συγκυρία είτε θα αναλάβει την ευθύνη συγκρότησης βιώσιμου παραγωγικού μοντέλου. Χωρίς αυτή τη μετατόπιση, τα μπλόκα θα παραμείνουν μόνιμο σύμπτωμα κρατικής αδυναμίας.
* Ο Μιχάλης Σάλλας είναι πρόεδρος του Lyktos Group, επίτιμος πρόεδρος της Tράπεζας Πειραιώς, πρώην καθηγητής Πανεπιστημίου.