Η πρόωρη αποπληρωμή μέρους του ελληνικού δημόσιου χρέους αποτελεί ένα αδιαμφισβήτητο ορόσημο οικονομικής ανάκαμψης και ένδειξη δημοσιονομικής ωριμότητας. Η στρατηγική αυτή, στηριζόμενη στα πρωτογενή πλεονάσματα και τα υψηλά ταμειακά διαθέσιμα, εκπέμπει ένα ισχυρό σήμα εμπιστοσύνης στις διεθνείς αγορές, λειτουργώντας ως πολιτική μείωσης κινδύνου. Παράλληλα, ενισχύει τη θεσμική αξιοπιστία της χώρας και βελτιώνει το προφίλ βιωσιμότητας του χρέους. Το ερώτημα όμως που τίθεται δεν είναι αν η επιλογή αυτή είναι ορθή, αλλά αν από μόνη της είναι επαρκής για να μετασχηματίσει το παραγωγικό μοντέλο της χώρας.
Η δημόσια συζήτηση παραμένει συχνά εγκλωβισμένη στον αριθμητή του λόγου Χρέους προς ΑΕΠ, παραβλέποντας τον παρονομαστή που είναι η ποιότητα της παραγωγικής βάσης. Όπως εύστοχα έχει επισημάνει η έκθεση Πισσαρίδη, το πρόβλημα της Ελλάδας δεν είναι απλώς δημοσιονομικό, αλλά δομικό: μια χρόνια απόκλιση της παραγωγικότητας και μια δυσκολία της οικονομίας να τοποθετηθεί στις «ράγες» της παραγωγικής ανασυγκρότησης.
Από μετακεϋνσιανή σκοπιά, η τρέχουσα στρατηγική βασίζεται στην «αναλογία του νοικοκυριού»: την πεποίθηση ότι αν το κράτος «νοικοκυρευτεί» δημοσιονομικά, η ανάπτυξη θα ακολουθήσει αυτόματα. Η εμπειρία όμως διαψεύδει αυτή την υπόθεση. Χωρίς ενίσχυση της ενεργού ζήτησης και της παραγωγικής ικανότητας, η δημοσιονομική σταθερότητα κινδυνεύει να παραμείνει λογιστική και όχι μακροοικονομικά βιώσιμη.
Η αμυντική ακτινογραφία και η ανάγκη για Ενιαίο Επενδυτικό Πόλο
Η αγορά σήμερα λειτουργεί αμυντικά και πάσχει από επενδυτική υστέρηση (investment hysteresis). Τα ακίνητα κυριαρχούν στις άμεσες ξένες επενδύσεις με ποσοστό 54,2%, ενώ οι νέες παραγωγικές μονάδες (greenfield) περιορίζονται στο 23%. Την ίδια στιγμή, η ένταση R&D παραμένει χαμηλά στο 1,5% του ΑΕΠ, επιβεβαιώνοντας το έλλειμμα καινοτομίας. Για να σπάσει αυτός ο φαύλος κύκλος απαιτείται δημόσια μόχλευση μέσω της ενοποίησης των υφιστάμενων δομών, όπως η Hellenic Development Bank (HDB), η Export Credit Greece, το ΤΧΣ και η Enterprise Greece, σε έναν ισχυρό δημόσιο πυλώνα υπό την HDB.
Η επιλογή της HDB ως ομπρέλας εδράζεται στην ανάγκη διαχωρισμού της διαχείρισης του παρελθόντος από τη χρηματοδότηση του μέλλοντος. Ενώ υφιστάμενοι οργανισμοί όπως το Υπερταμείο αξιοποιούν την υπάρχουσα δημόσια περιουσία, ο νέος Ενιαίος Πόλος εστιάζει αποκλειστικά στην παραγωγή νέου πλούτου και την προσέλκυση στρατηγικών επενδύσεων.
Στρατηγική Ενεργειακής Διττότητας
Η ανάδειξη της Ελλάδας σε κεντρικό κόμβο μεταφοράς LNG προς την Ευρώπη μέσω του Κάθετου Διαδρόμου αποτελεί κρίσιμη γεωπολιτική ευκαιρία που ενισχύει τον ρόλο της χώρας στις διεθνείς συμμαχίες. Η χώρα οφείλει να υιοθετήσει ένα μοντέλο ενεργειακής διττότητας. Το LNG προσφέρει την απαραίτητη ενεργειακή ασφάλεια ως καύσιμο μετάβασης, ενώ ταυτόχρονα η μόχλευση των πόρων πρέπει να κατευθύνεται με συνέπεια στην πράσινη ανάπτυξη. Έτσι διασφαλίζεται ότι οι νέες υποδομές θα είναι έτοιμες για τη μελλοντική μεταφορά πράσινου υδρογόνου, αποφεύγοντας τον κίνδυνο των απαξιωμένων κεφαλαίων.
Χρηματοδοτική ισχύς: Από τα 25 στα 90 δισεκατομμύρια ευρώ
Η κεφαλαιακή βάση του νέου Φορέα, ύψους 25 έως 30 δισεκατομμυρίων ευρώ, μπορεί να τροφοδοτηθεί από συγκεκριμένες πηγές:
Υπερβάλλον Ταμειακό Απόθεμα (Buffer): Δέσμευση 10 με 15 δισ. ευρώ από το
«μαξιλάρι» των 40 δισ.
Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ): Πάγια ετήσια κατεύθυνση 500 εκατ. ευρώ για αύξηση μετοχικού κεφαλαίου.
Πόροι RRF & ΤΧΣ: Αξιοποίηση αδιάθετων δανείων και της περιουσίας του ΤΧΣ.
Μέσω της μόχλευσης (leverage), κάθε ένα ευρώ δημόσιας δέσμευσης κινητοποιεί τουλάχιστον τρία ευρώ ιδιωτικών κεφαλαίων, ξεκλειδώνοντας συνολική ισχύ 75 έως 90 δισεκατομμυρίων ευρώ για την πραγματική οικονομία.
Γιατί ο Πόλος δεν θα αποτύχει
Η διαχείριση τέτοιων μεγεθών απαιτεί απάντηση στο έλλειμμα κρατικής ικανότητας (state capacity). Η αρχιτεκτονική του εγχειρήματος διασφαλίζει την επιτυχία μέσω του διαχωρισμού των ρόλων: το κράτος ορίζει τη στρατηγική κατεύθυνση, αλλά η αξιολόγηση και η διαχείριση κινδύνου ανατίθενται σε ανεξάρτητη επαγγελματική διοίκηση. Η λειτουργία με όρους αγοράς εξασφαλίζει τη συμβατότητα με τους κανόνες ανταγωνισμού της ΕΕ (State Aid), ενώ η στρατηγική συνδυάζεται με τη δημοκρατική νομιμοποίηση και τη λογοδοσία.
Πέντε κλάδοι στρατηγικής μόχλευσης
Η επενδυτική αυτή ισχύς οφείλει να κατευθυνθεί σε πυλώνες με υψηλό πολλαπλασιαστή:
- Πράσινη ενέργεια και τεχνολογία, με έμφαση στην αποθήκευση και την εγχώρια παραγωγή εξοπλισμού.
- Βιομηχανική μεταποίηση και στήριξη νέων παραγωγικών μονάδων (greenfield).
- Αγροδιατροφική καινοτομία μέσω του εκσυγχρονισμού και της τυποποίησης.
- Βιοεπιστήμες και φάρμακο για την ενίσχυση της εγχώριας έρευνας.
- Logistics και ψηφιακοί κόμβοι που πλαισιώνουν τον ρόλο της χώρας ως ενεργειακού κέντρου.
Στοχευμένη παρέμβαση στη στέγη
Εμβληματικό παράδειγμα αποτελεί η στεγαστική πολιτική. Με έναν συγκρατημένα φιλόδοξο στόχο, ο Φορέας επιδιώκει την ανακαίνιση 300.000 κλειστών κατοικιών εντός πενταετίας σε γεωγραφικά πιεσμένες περιοχές. Το κράτος παρέχει μια ομπρέλα ασφαλείας με 20% μετρητά σε δεσμευμένο λογαριασμό (Escrow) και 80% κρατική εγγύηση. Αυτό επιτρέπει στις τράπεζες να χορηγούν ρευστότητα με εξαιρετικά χαμηλό κόστος (Zero Risk Weighting), αυξάνοντας άμεσα την προσφορά κατοικίας.
Συμπέρασμα
Η πρόωρη αποπληρωμή χρέους αποτελεί μια αναγκαία και θετική βάση σταθερότητας, αλλά δεν συνιστά από μόνη της ολοκληρωμένη αναπτυξιακή στρατηγική. Το στοίχημα για την επόμενη ημέρα δεν είναι απλώς η περαιτέρω μείωση του αριθμητή του χρέους, αλλά η οικοδόμηση ενός ισχυρού παρονομαστή μέσω της έξυπνης μόχλευσης των 25 δισεκατομμυρίων ευρώ. Μόνο έτσι θα βάλουμε την οικονομία σε σταθερές ράγες, εγγυώμενοι τη μακροχρόνια ευημερία και την ενεργειακή κυριαρχία της χώρας.
*Ο Βαγγέλης Πιλάλης είναι Οικονομολόγος και Τραπεζικό στέλεχος, πρώην μέλος Διοικητικού Συμβουλίου της Hellenic Development Bank.