«Φίλε συνάδελφε, τις τελευταίες ημέρες, όλο και περισσότερο, θυμάμαι την αντιδικία μας στο Παρίσι τον Ιούνιο του 1985 για το μέλλον του Ιράν και του θρησκευτικού καθεστώτος του. Εγώ υποστήριζα ότι θα προσαρμοσθεί στην πραγματικότητα και θα οδηγήσει την πατρίδα μου στο δρόμο της ανάπτυξης, της κοινωνικής δικαιοσύνης και γιατί όχι της δημοκρατίας.
Εσύ υποστήριζες το αντίθετο. Έλεγες ότι ένα καθεστώς που θεμελιώθηκε στην καλλιέργεια του μίσους και του φανατισμού είναι αδύνατον να υποχωρήσει. Θυμάμαι επίσης που είχες πει ότι από τη στιγμή που το παζάρι έφερε τον Χομεϊνί στην εξουσία, μόνο αυτό θα μπορέσει υπό όρους να ρίξει τους διαδόχους του. Σήμερα αυτό συμβαίνει στη χώρα μου.
Η ουσιαστική αντίδραση τα τελευταία χρόνια στο ισλαμικό καθεστώς, ξεκινά από τους εμπόρους στο παζάρι της Τεχεράνης. Όλες οι τάξεις, όλες οι φατρίες που δεν είχαν καμμιά σχέση με το καθεστώς, με αφετηρία τους εμπόρους συμμετέχουν στην εξέγερση.
Αν διαβάσετε τα ταξιδιωτικά ημερολόγια των Γάλλων ή των Άγγλων πριν από διακόσια χρόνια, θα δείτε ότι πάντα περιγράφουν το παζάρι και την ακρόπολη του βασιλιά -ή τις επάλξεις της εξουσίας- να κάθονται δίπλα-δίπλα στην καρδιά των πόλεων. Αυτές είναι χτισμένες γύρω από αυτούς τους δύο πυλώνες.
Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της ιστορίας μας, η σύνδεση μεταξύ του παζαριού και των απλών ανθρώπων έχει σπάσει. Κατά τη διάρκεια της επανάστασης του 1979, ήταν οι έμποροι του παζαριού που, μέσω της οικονομικής τους υποστήριξης που παρείχαν για αρκετά χρόνια, ήταν οι χορηγοί του Ρουχολάχ Χομεϊνί, των μουλάδων και των θρησκευτικών τρομοκρατών.
Σε όλες τις διαδηλώσεις που ακολούθησαν την επανάσταση, ακόμη και κατά τη διάρκεια της εξέγερσης για τη Μαχσά Τζίνα Αμινί, δεν τάχθηκαν ούτε μια φορά στο πλευρό των διαδηλωτών.
Είχαμε όμως πλήρη επίγνωση της δύναμης που θα είχαν αν ενώνονταν με τους διαδηλωτές: το παζάρι είναι ο παλμός της εξουσίας. Οι άνθρωποι είχαν επικοινωνήσει μαζί τους σε πολλές περιπτώσεις, είτε ήταν στο αποκορύφωμα του πράσινου κινήματος το 2009, κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων του Νοεμβρίου 2019 ή κατά τη διάρκεια του κινήματος «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία».
Αυτές οι εκκλήσεις αντιμετωπίζονταν πάντα με σιωπή από τους ανθρώπους του παζαριού.
Όλοι πιστεύαμε ότι αυτοί οι έμποροι ήταν τότε σε μια άνετη θέση οικονομικά. Αυτό δεν ήταν εντελώς λάθος. Πολλοί από αυτούς ήταν μέρος του σώματος του συστήματος από την αρχή της επανάστασης ή έφεραν τα παιδιά τους σε αυτό. Ο τρόπος ζωής του λαού -δηλαδή εμείς- είχε από καιρό διαχωριστεί από τον δικό τους.
Γι’ αυτό, τον Δεκέμβριο του 2025, όταν η λαϊκή οργή άρχισε να κοχλάζει, το παζάρι κατέβηκε και αυτό στον δρόμο. Οι απλοί άνθρωποι όμως, αρχικά νόμιζαν ότι οι καταστηματάρχες του παζαριού είχαν αρχίσει να διαμαρτύρονται επειδή κινδύνευαν τα προς το ζην και ότι θα άνοιγαν ξανά τα μαγαζιά για οικονομικά οφέλη ή, στη χειρότερη περίπτωση, αφού δεχτούν μερικά χαστούκια στο πρόσωπο από την κυβέρνηση.
Υπό αυτές τις συνθήκες, δεν είχαμε κανένα ενδιαφέρον να τους υποστηρίξουμε. Αλλά πέρασαν λίγες μέρες και αυτές οι διαδηλώσεις τους εξαπλώθηκαν αστραπιαία σε άλλες πόλεις.
Αρχίσαμε να καταλαβαίνουμε ότι η κυβέρνηση είχε χάσει έναν από τους σημαντικότερους υποστηρικτές της. Βρισκόταν μπροστά στον οικονομικό γκρεμό και είχε ρίξει μέσα του σαν άχρηστο βάρος το παζάρι.
Ήταν εκείνη τη στιγμή που όλα τα στρώματα, όλες οι τάξεις, όλες οι φατρίες που δεν είχαν καμία σχέση με το καθεστώς πήραν μέρος σε αυτή την εξέγερση. Και τότε ήταν που συνέβησαν αρκετά σημαντικά γεγονότα.
Οι βασιλόφρονες που πιστεύαν ότι οι Παχλαβέ, δεν ήθελαν σχέσεις με το κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» σήμερα βλέπουν να καταργούν έναν πολύχρονο διχασμό. Ίσως αυτό να είναι πολύ προσωρινό όμως.
Σήμερα, ωστόσο, επειδή δεν υπάρχει άλλη νόμιμη αντιπολίτευση στα μάτια του πληθυσμού, ορισμένοι βλέπουν τη σωτηρία σε μια προσωρινή ένωση των εξεγερμένων με τους βασιλόφρονες.
Από την άποψή τους, μεταξύ όλων των άλλων κινημάτων της αντιπολίτευσης -με άγνωστους οικονομικούς υποστηρικτές- η βασιλική δυναστεία έχει τουλάχιστον το πλεονέκτημα ότι είναι οικεία. Οι αντίπαλοι των βασιλικών έχουν ωστόσο κάποια ερωτήματα. Πρώτα απ’ όλα, πώς είναι δυνατόν, μετά από τόσα χρόνια δικτατορίας και πίστης στη δημοκρατία, να δώσεις σε κάποιον τον τίτλο του βασιλιά;
Και πώς μπορεί, το προοδευτικό κίνημα, «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», να νομιμοποιήσει ένα σύστημα που αποτελεί μέρος της συνέχειας της πατριαρχίας; Ποιο είναι το πρόγραμμα του Ρεζά Παχλαβί για το μέλλον του Ιράν; Ποια είναι τα μέτρα που προβλέπει -όπως ισχυρίζεται, χωρίς ποτέ να τα αναφέρει λεπτομερώς- για τη μεταβατική φάση; Ποιες ήταν οι ενέργειές του τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια του κινήματος «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», για την παροχή οικονομικής υποστήριξης σε διαδηλωτές στο εσωτερικό της χώρας;
Γιατί δεν υποστήριξε ποτέ εκείνους που αναγκάστηκαν να εξοριστούν μετά το κίνημα της Μαχσά Τζίνα Αμινί και οι οποίοι εξακολουθούν να βρίσκονται σε άθλια κατάσταση σε ξένες χώρες, χωρίς μόνιμη δουλειά, χωρίς δυνατότητα επιστροφής στο Ιράν;
Ο Ρεζά Παχλαβί αφαίρεσε το προοδευτικό σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» από το βιογραφικό του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης -ένα κίνημα που κάποτε είχε παρουσιάσει τον εαυτό του ως έναν από τους υπερασπιστές.
Πρόθεσή μου εδώ είναι να επιμείνω σε ερωτήματα που παραμένουν αναπάντητα και τα οποία δεν είναι σωστό, σύμφωνα με τους βασιλόφρονες, να τεθούν αυτή τη στιγμή. Αν υπάρχει ένας εχθρός για τον ιρανικό πολιτισμό, αυτός είναι ο οπορτουνισμός.
Ωστόσο, όταν ο Ρεζά Παχλαβί κάλεσε για δύο συνεχόμενες νύχτες (7 και 8 Ιανουαρίου) να βγουν στους δρόμους, μεγάλος αριθμός ανθρώπων ανακοίνωσε στα κοινωνικά δίκτυα ότι παρά τις θέσεις τους και την κριτική τους στη βασιλεία, θα συμμετάσχουν σε αυτές τις πορείες διαμαρτυρίας, επειδή η ελευθερία ήταν ασυμβίβαστη.
Αυτό που κάνει εντύπωση, με αριστοτεχνικό τρόπο, είναι ότι ποτέ, τα τελευταία χρόνια, τόσοι πολλοί άνθρωποι, με όλες τις διαφορές απόψεων, κουλτούρας και κοινωνικού ανήκειν, δεν βγήκαν μαζί στους δρόμους. Γιατί είναι πάντα η λάμψη της φωτιάς της ελευθερίας που ελκύει.
Άκουσα τη μητέρα μου να λέει: "Αχ, μακάρι ο παππούς σου (που περίμενε αυτή τη στιγμή όλη του τη ζωή) να ζούσε και να το έβλεπε αυτό". Μετά ψιθύρισε μετανιωμένη: "Υπάρχουν τόσοι πολλοί που δεν είναι πια εδώ για να τον δουν". Σκέφτηκε όλους τους ανθρώπους που σκοτώθηκαν τα τελευταία χρόνια. Και που ξεπερνούν τις 60.000 άτομα.
Φίλε συνάδελφε, το Ιράν θέλει την ελευθερία του, γιατί δεν μπορεί πλέον να ζει στο απόλυτο σκοτάδι. Το Διαδίκτυο έχει διακοπεί από χθες το βράδυ. Δεν ξέρω καν πώς θα στείλω αυτό το μήνυμα -ή ακόμα και αν θα σταλεί ποτέ.
Σήμερα, είχαμε πρόσβαση στα γραμματοκιβώτιά μας. Περίμενα είκοσι μέρες πίσω από τις πόρτες του ελεύθερου κόσμου για να στείλω αυτό το κείμενο.
Στα φύλλα δίπλα μου, έγραψα εν κατακλείδι: Κανείς δεν ξέρει αν αυτό το κίνημα θα πάρει αυτό που θέλει, αλλά ίσως ένας συγκεκριμένος αριθμός, ένας διόλου ευκαταφρόνητος αριθμός, θα εύχεται να γίνει πραγματικότητα η προφητεία αυτού του άγνωστου στο Twitter, όπως αυτή των Ιρανών αστρολόγων. Όσο για μένα, ελπίζω ότι αυτό που πρέπει να συμβεί θα συμβεί: αυτή η μεγάλη επιθυμία για το Ιράν που ονομάζεται Ελευθερία».
(*) Νίλα, Τεχεράνη, Ιανουάριος-Φεβρουάριος 2026
(**) Το Νίλα είναι ψευδώνυμο, γνωστής συγγραφέως και δημοσιογράφου στην Τεχεράνη.