Το ερώτημα παύει να είναι πλέον μόνο ευσεβής πόθος. Ο διαβήτης, η παχυσαρκία και οι καρδιοαγγειακές παθήσεις μήπως βρήκαν το δάσκαλό τους;
Για πρώτη φορά το φάρμακο χρησιμοποιήθηκε για την αντιμετώπιση του διαβήτη. Στη συνέχεια μπήκε στη μάχη κατά της παχυσαρκίας και σήμερα χρησιμοποιήθηκε για τη θεραπεία καρδιαγγειακών και νεφρικών παθήσεων, ενώ γίνονται δοκιμές σε ιδιότητες του στην αντιμετώπιση της νόσου του Αλτσχάιμερ. Παράλληλα, στις ΗΠΑ γίνεται λόγος για το ρόλο του στην καταπολέμηση του εθισμού στα ναρκωτικά.
Τίποτα δεν είναι ακόμα σίγουρο, αλλά οι αγωνιστές των υποδοχέων GLP-1 έχουν όλες τις δυνατότητες να γίνουν μια από τις πιο αποτελεσματικές κατηγορίες φαρμάκων στην ιστορία. Με το να γίνουν φθηνότερα και ευκολότερα στη χρήση, υπόσχονται να βελτιώσουν δραματικά τη ζωή περισσότερων από ένα δισεκατομμύριο ανθρώπων, με βαθιές συνέπειες για τη βιομηχανία, την οικονομία και την κοινωνία.
Αυτός είναι και ο λόγος που πριν πέντε χρόνια, γράφει ο βρετανικός Economist, η σελαγλουτίδη (αγωνιστής υποδοχέα GLP-1) εγκρίθηκε για τη θεραπεία της παχυσαρκίας και έχει υψηλή ζήτηση στις ΗΠΑ.
Και αυτό συμβαίνει, επισημαίνει το περιοδικό, επειδή μετά από δεκαετίες απογοητευτικών «θαυματουργών θεραπειών», αυτά τα φάρμακα λειτουργούν. Οι influencers με επίγνωση της εικόνας και οι πλούσιοι χρηματοδότες δεν είναι οι μόνοι που τα χρησιμοποιούν. Ένας στους οκτώ Αμερικανούς ενήλικες έχει πάρει «φάρμακα GLP-1».
Η Novo Nordisk, ο κατασκευαστής της σεμαγλουτίδης που διατίθεται στην αγορά με τις επωνυμίες Ozempic για τον διαβήτη και Wegovy για απώλεια βάρους, και η Eli Lilly, η οποία κάνει την τιρζεπατίδη, μια πιο αποτελεσματική εναλλακτική, έχουν προσθέσει περίπου 1 τρισεκατομμύριο δολάρια στην αγοραία αξία από το 2021.
Το φαινόμενο εκτείνεται πλέον πέρα από τα σύνορα των Ηνωμένων Πολιτειών. Με περισσότερα από τα δύο πέμπτα του παγκόσμιου πληθυσμού να είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι, η ζήτηση για φάρμακα GLP-1 είναι υψηλή. Τα φαρμακευτικά εργαστήρια εργάζονται για να τα μετατρέψουν σε χάπια, τα οποία είναι φθηνότερα να παραχθούν από τις ενέσεις, και να μειώσουν τις παρενέργειές τους.
Οι γενικές εκδόσεις παλαιότερων GLP-1 έρχονται στην αγορά. Το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για τη σεμαγλουτίδη θα λήξει το 2026 στη Βραζιλία, την Κίνα και την Ινδία. Οκτώ φάρμακα αυτού του τύπου ετοιμάζονται στην Κίνα. Δεν είναι χειρότερο. Με το αυξανόμενο εισόδημα και μια πιο καθιστική ζωή στις αναδυόμενες χώρες, το μέγεθος της μέσης του πληθυσμού τους φτάνει το μέγεθος της μέσης των Δυτικών.
Η καταπολέμηση της παχυσαρκίας είναι ήδη μια σημαντική συνέπεια. Ωστόσο, τα φάρμακα GLP-1 υπόσχονται πολλά περισσότερα. Οι υπέρβαροι ασθενείς που λάμβαναν σεμαγλουτίδη βρέθηκαν να υποφέρουν λιγότερα εμφράγματα και εγκεφαλικά. Παραδόξως, τα οφέλη φαίνεται να είναι σε μεγάλο βαθμό ανεξάρτητα από το επίπεδο απώλειας βάρους.
Η τιρζεπατίδη βελτιώνει την άπνοια ύπνου. Οι δοκιμές δείχνουν ότι οι αγωνιστές GLP-1 μειώνουν τη χρόνια νεφρική νόσο σε διαβητικούς, και φαίνεται ότι μπορούν να μειώσουν την ατροφία του εγκεφάλου και τη γνωστική έκπτωση στη νόσο του Αλτσχάιμερ.
Μελέτες από ιατρικά αρχεία δείχνουν ότι μπορεί επίσης να βοηθήσουν με εθισμούς: όσοι στις Ηνωμένες Πολιτείες έπαιρναν ήδη φάρμακα GLP-1 είχαν λιγότερες πιθανότητες να κάνουν υπερβολική δόση απιοειδών ή να κάνουν κατάχρηση κάνναβης ή αλκοόλ.
Οι ερευνητές μιλούν ακόμη, με σιωπηλούς τόνους, για αντιγηραντικές επιδράσεις. Πώς μπορεί μια κατηγορία φαρμάκων να κάνει τόσα πολλά; Αυτά τα φάρμακα όχι μόνο δρουν στο έντερο, αλλά συνδέονται επίσης με υποδοχείς σε όλο το σώμα και στον εγκέφαλο.
Φαίνεται να μειώνουν τη φλεγμονή και αλληλοεπιδρούν με μηχανισμούς που συνδέονται με την επιθυμία και την αίσθηση ανταμοιβής. Με κάθε νέα ανακάλυψη, οι ερευνητές μαθαίνουν περισσότερα για τους μηχανισμούς του φαρμάκου και τους δεσμούς μεταξύ του σώματος και του εγκεφάλου.
Πολύ σωστά έτσι, το Economist, επισημαίνει ότι γύρω από αυτό το πολυσύνθετο και πολυδύναμο φάρμακο απαιτείται ακόμα αρκετή έρευνα και σε βάθος αναζήτηση. Αν και οι αγωνιστές GLP-1 χρησιμοποιούνται στη θεραπεία του διαβήτη εδώ και είκοσι χρόνια, ορισμένα από τα πιο πρόσφατα ευρήματα βασίζονται σε μελέτες παρατήρησης και θα πρέπει να συμπληρωθούν με τυχαιοποιημένες δοκιμές. Οι ασθενείς μπορεί να χρειαστεί να παίρνουν αυτά τα φάρμακα για όλη τους τη ζωή και τα μακροπρόθεσμα οφέλη δεν έχουν ακόμη μετρηθεί.
Ως εκ τούτου, το κόστος είναι επίσης αβέβαιο. Προς το παρόν, τα φάρμακα είναι ακριβά στις Ηνωμένες Πολιτείες, η τιρζεπατίδη κοστίζει περισσότερα από 500 δολάρια το μήνα. Οι άμεσες παρενέργειες, που περιλαμβάνουν ναυτία, παγκρεατίτιδα, διάρροια και απώλεια μυών, μπορεί να είναι ενοχλητικές.
Τα αποτελέσματα δεκαετιών λήψης αυτών των φαρμάκων είναι αβέβαια. Μερικοί ανησυχούν για την ιατρικοποίηση της καθημερινής ζωής και λένε ότι οι άνθρωποι θα το παρακάνουν, γνωρίζοντας ότι μπορούν να επιστρέψουν σε μια θεραπεία.
«Ωστόσο, με τον καιρό, τον πειραματισμό και την καινοτομία, τα οφέλη θα γίνουν πιο ξεκάθαρα και το κόστος θα μειωθεί. Οι υγιεινές συνήθειες και οι συστάσεις για τη δημόσια υγεία θα παραμείνουν σημαντικές. Αλλά οι επαγγελματίες έχουν από καιρό απελπιστεί ότι τίποτα δεν λειτουργεί για πολλούς παχύσαρκους ασθενείς.
Εάν τα φάρμακα εκπληρώσουν τις αρχικές τους υποσχέσεις, θα ήταν διεστραμμένο και σκληρό να στερηθούν οι ασθενείς φάρμακα που θα μπορούσαν να βελτιώσουν σημαντικά τη ζωή τους. Αυτά τα φάρμακα θα μπορούσαν να είναι εξίσου ελπιδοφόρα για τον εθισμό», υποστηρίζουν έγκυροι ιατρικοί κύκλοι. Και δεν έχουν άδικο.
Παρόλο που οι αγωνιστές GLP-1 μπορεί να περιορίζουν την ευχαρίστηση της στιγμιαίας ικανοποίησης, υπόσχονται να τερματίσουν την επιθυμία και να βελτιώσουν τη μακροπρόθεσμη υγεία.
Ο συνολικός λογαριασμός για τη συνταγογράφηση αυτών των φαρμάκων θα μπορούσε να είναι σημαντικός. Ωστόσο, για τις κυβερνήσεις, θα μείωναν άλλα κόστη: ο άμεσος ιατρικός λογαριασμός μόνο για την παχυσαρκία ανέρχεται σε 260 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο εθισμός στα ναρκωτικά είναι τεράστιο βάρος για το σύστημα ποινικής δικαιοσύνης. Οι φόροι για το αλκοόλ θα απέφεραν λιγότερα έσοδα για το κράτος, αλλά τα έσοδα από τον φόρο εισοδήματος θα αυξάνονταν επειδή το εργατικό δυναμικό θα ήταν πιο υγιές.
Είναι κατάδηλο έτσι ότι η είσοδος της ανθρωπότητας σε φάση «κοινωνιών μακροζωΐας» αποτελεί νέο πολύπλοκο φαινόμενο, με συνθήκες που ακόμα βρίσκονται σε εποχή ερωτημάτων και πειραματισμών.