Τo θέμα προσφέρεται για καλλιέργεια αυταπατών, ή και απαλλαγή από αυτές. Είναι χρήσιμος ο διάλογος, καθώς οδηγεί στην συζήτηση για την μείζονα πρόκληση της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας: την χαμηλή παραγωγικότητα και την ανάγκη αύξησής της.
Για ποια όμως, διάσταση μιλάμε; Της εργασίας που μετριέται σε ημέρες εργασίας, των ωρών εργασίας ανά την εβδομάδα, των ωρών εργασίας στην διάρκεια του εργασιακού βίου, των αμοιβών;
Είναι διαπιστωμένο διεθνώς ότι οι περισσότερες ώρες εργασίας συνδέονται με χαμηλότερη παραγωγικότητα ανά μονάδα εργασίας, ενώ οι λιγότερες ώρες εργασίας συνδέονται με υψηλότερη παραγωγικότητα.
«Πειράματα» και εφαρμογές 4 ημερών έχουν υπάρξει και πολλαπλασιάζονται. Τα τελευταία χρόνια στις οικονομίες υψηλής παραγωγικότητας (και της ΕΕ), εξετάζονται επιλογές για πιο ευέλικτες ρυθμίσεις εργασίας, με επιθυμία των εργαζομένων ή/και επιδίωξη των επιχειρήσεων για αυξημένη παραγωγικότητα και ευελιξία, και γίνονται «πειραματικές» εφαρμογές 4ημερης εργασίας, σε διάφορες παραλλαγές. Όπως:
- κυρίως 4ημερη εργασία χωρίς μείωση αποδοχών και χωρίς μείωση συνολικού χρόνου εργασίας, με δυνατότητα 4ημερης απασχόλησης 10 ώρες ημερησίως. Κάτι τέτοιο επιτρέπεται πλέον σε Ελλάδα, Βέλγιο κλπ. Ακόμη και στην γοργά αναπτυσσόμενη Ινδία της χαμηλότερης παραγωγικότητας, έχουμε εφαρμογή του 4*12 (4 ημέρες - 12 ώρες την ημέρα, καθώς εκεί ισχύει το 48ωρο).
- H εφαρμογή κρίνεται σε επίπεδο επιχειρήσεων. Έτσι, για παράδειγμα η ΝΟΚΙΑ τις ημέρες που ένα στα δύο κινητά που είχαμε στα χέρια μας ήταν δικά της, προ εικοσαετίας δηλαδή, εφάρμοζε στην Φιλανδία με συμφωνία διοίκησης, εργαζομένων, συνδικάτου, τη δυνατότητα εβδομάδας 3 ημερών, 12ωρης ημερήσιας εργασίας. Υπάρχουν κι άλλα παραδείγματα έκτοτε.
- Υπάρχει ο κανόνας 100-80-100 (100% της αμοιβής, 80% του χρόνου εργασίας, 100% της παραγωγικότητας), δηλαδή με αύξηση της παραγωγικότητας.
- σε επιχειρήσεις, κλάδους ή υπηρεσίες εντάσεως εργασίας, πχ υπηρεσίες υγείας, κοινωνικές κλπ, όπου δημιουργεί και ανάγκες υποκατάστασης του μειωμένου χρόνου με προσλήψεις, αυξάνοντας το κόστος (βλ. πειράματα Σουηδίας, Ισλανδίας).
Κρίσιμο είναι το ποιοι την μπορούν. Όπως κρίσιμα στοιχεία είναι η συνολική παραγωγικότητα και η παραγωγικότητα της εργασίας. Που εξαρτάται από την τεχνολογία και από το ανθρώπινο κεφάλαιο. Κι από το σε πια βιομηχανική επανάσταση είσαι: ως κοινωνία, ως οικονομία, ως επιχείρηση, ως εργαζόμενος. Με ποιαν παράγεις, με ποιαν είσαι οργανωμένος.
Η παραγωγικότητα είναι η κρίσιμη παράμετρος στην επιτυχία των εφαρμογών του 4ημέρου, για αυτό είναι ευκολότερη η εφαρμογή του σε επιχειρήσεις υψηλής και αυξανόμενης παραγωγικότητας.
Η ιστορία των βιομηχανικών επαναστάσεων δείχνει ότι η τεχνολογική επανάσταση, η επανάσταση στην οργάνωση της εργασίας, αυξάνει την παραγωγικότητά της, αυξάνει την καμπύλη ευημερίας. Και αυτή η παραγωγικότητα μοιράζεται σε υψηλότερες αμοιβές, σε λιγότερο χρόνο εργασίας, σε κέρδη που γίνονται νέες επενδύσεις, για να αυξηθεί εκ νέου η παραγωγικότητα, οι θέσεις εργασίας, η απασχόληση...
Η 2η βιομηχανική επανάσταση συνδέεται με το οκτάωρο, την εξαήμερη εργασία, τον ορισμό της υπερωρίας.
Η 3η βιομηχανική επανάσταση την δεκαετία του 1980, έφερε αλλαγές όχι μόνο στη διάσταση του χρόνου και στην οργάνωση της εργασίας, όπως κάθε βιομηχανική επανάσταση, άγγιξε και άνοιξε την διάσταση του τόπου της εργασίας -εργασία από απόσταση, τηλεργασία. Αυτό που ζούμε τώρα, ανά τον κόσμο μετά την πανδημία, είναι το 5ο κύμα τηλεργασίας, που άλλαξε κλίμακα.
Το σε ποια βιομηχανική επανάσταση βρίσκεσαι καθορίζει το τι μπορείς ως κοινωνία, ως οικονομία, ως επιχείρηση, και το πως θέλεις να μοιράζεις τα κέρδη παραγωγικότητας. Όταν τα έχεις. Τι σε αύξηση πραγματικών αμοιβών, τι σε μείωση χρόνου εργασίας.
Πρέπει όμως, να είσαι παραγωγική κοινωνία και οικονομία για να μπορείς, αυξάνοντας την συνολική παραγωγικότητα και την παραγωγικότητα της εργασίας, να τη μοιράζεις μεταξύ υψηλότερων αμοιβών και μειωμένου χρόνου εργασίας στην εβδομάδα, στον μήνα, στον χρόνο, στον εργάσιμο βίο.
Το θέμα θα μας απασχολεί τα επόμενα χρόνια, κυρίως όσους είναι μέρος της 4ης ή 5ης βιομηχανικής επανάστασης.
* Οικονομολόγος , μέλους ΔΣ ILO