Οι επενδύσεις έχουν μια ιδιότητα που συχνά χάνεται στη δημόσια συζήτηση. Δεν κατευθύνονται εκεί όπου θα θέλαμε, ούτε εκεί όπου δημιουργήθηκε το κεφάλαιο, αλλά εκεί όπου η προσδοκώμενη απόδοση, σταθμισμένη με τον κίνδυνο, κρίνεται ελκυστικότερη. Και σήμερα το κεφάλαιο δεν γίνεται περισσότερο παγκόσμιο, γίνεται περισσότερο επιλεκτικό.
Η UNCTAD υπολογίζει ότι το 2025 οι παγκόσμιες άμεσες ξένες επενδύσεις έφθασαν το 1,6 τρισ. δολάρια, όμως οι είκοσι μεγαλύτεροι προορισμοί απορρόφησαν πάνω από το 80%.
Για την Ελλάδα αυτό είναι ταυτόχρονα ευκαιρία και απαίτηση. Η οικονομία αναπτύχθηκε κατά 2,1% το 2025, αλλά η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει ότι η επενδυτική δραστηριότητα του 2026 στηρίζεται σε ιστορικά υψηλές εισροές του Ταμείου Ανάκαμψης. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν απορροφήσαμε τα σχεδόν 36 δισ. ευρώ. Είναι τι θα μείνει όταν η έκτακτη χρηματοδότηση ολοκληρωθεί, που είναι ένα πολύ αυστηρότερο κριτήριο.
Ο παγκόσμιος ανταγωνισμός, εξάλλου, έχει αλλάξει φύση. Η Κίνα δεν παράγει πλέον απλώς φθηνότερα, έχει κλείσει το ποιοτικό χάσμα σε στρατηγικές τεχνολογίες, με κρατική στήριξη που, κατά την ΕΚΤ, ήταν το 2024 πολλαπλάσια σε ένταση απ’ ό,τι στην Ευρωζώνη (περίπου 2% έναντι 0,6% του κόστους των επιχειρήσεων).
Ταυτόχρονα, η ψηφιακή απόσταση από τις ΗΠΑ διευρύνεται. Οι ψηφιακές επενδύσεις της Ευρωζώνης αυξήθηκαν πάνω από 60% από το 2014, ενώ στις ΗΠΑ ο αντίστοιχος δείκτης υπερδιπλασιάστηκε, με έκρηξη το 2025 λόγω των data centres. Ο ανατοκισμός δεν λειτουργεί μόνο στα χρήματα, λειτουργεί και στα παραγωγικά οικοσυστήματα αν το επενδυτικό gap διατηρηθεί, εξελίσσεται σε gap παραγωγικότητας, μισθών και δημοσιονομικής δυνατότητας.
Εδώ βρίσκεται μια διάσταση που δεν αποτυπώνεται στους μακροοικονομικούς πίνακες. Το κεφάλαιο από μόνο του δεν δημιουργεί παραγωγικότητα. Δημιουργεί δυνατότητα. Το ίδιο ποσό σε μια επιχείρηση δίνει εκθετική αύξηση, σε μια άλλη ελάχιστη μεταβολή. Μια επιχείρηση μπορεί να αποκτήσει άριστο πληροφοριακό σύστημα και να συνεχίσει με λανθασμένες διαδικασίες, να αυτοματοποιήσει δηλαδή το λάθος και να το κάνει γρηγορότερα. Η τεχνολογία τότε δεν μετασχηματίζει, επιταχύνει την υφιστάμενη δομή.
Γι’ αυτό δύο μηχανισμοί είναι, κατά τη γνώμη μας, καθοριστικοί για την Ελλάδα και δεν αγοράζονται με επιδότηση.
Ο πρώτος είναι η καινοτομία της σκέψης. Δεν είναι νέα ικανότητα, είναι η ίδια που από την αρχαία Ελλάδα θέτει το σωστό ερώτημα πριν αναζητήσει την απάντηση. Η ψηφιοποίηση ρωτά πώς εκτελούμε μια διαδικασία πιο γρήγορα. Η καινοτομία της σκέψης προηγείται και ρωτά γιατί υπάρχει αυτή η διαδικασία και αν, ξεκινώντας σήμερα από την αρχή, θα τη σχεδιάζαμε ξανά έτσι.
Η πρώτη βελτιστοποιεί το υπάρχον, η δεύτερη επιτρέπει τη δημιουργία του νέου. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται απλώς περισσότερα data centres και συστήματα AI. Χρειάζεται να γνωρίζει ποιο παραγωγικό πρόβλημα λύνει με αυτά, αλλιώς αποκτούμε μια πιο ψηφιακή εκδοχή της ίδιας οικονομίας, όχι μια οικονομία διαφορετικής παραγωγικότητας.
Ο δεύτερος είναι η ενσυναίσθηση της τεχνολογίας. Για δεκαετίες ο άνθρωπος προσαρμοζόταν στο σύστημα και μάθαινε τα μενού, τα πεδία, τη λογική των προγραμματιστών. Η τεχνητή νοημοσύνη αντιστρέφει τη σχέση.
Η τεχνολογία αρχίζει να κατανοεί την πρόθεση. Ο επιχειρηματίας δεν ενδιαφέρεται σε ποιο report βρίσκεται μια πληροφορία, θέλει να ξέρει γιατί μειώθηκε το περιθώριό του και τι θα συμβεί στη ρευστότητα αν οι πωλήσεις πέσουν 10%. Όσο μικραίνει η απόσταση ανάμεσα σε επιχειρηματική πρόθεση και τεχνολογική εκτέλεση, τόσο μεγαλώνει η παραγωγικότητα.
Αυτοί οι δύο μηχανισμοί μπορούν να μετατοπίσουν τη χώρα από τη χαμηλή στην υψηλή τροχιά και η αριθμητική δείχνει πόσο μετράει. Με μέση πραγματική ανάπτυξη 0,7% έως το 2035, ο δείκτης του ελληνικού ΑΕΠ (βάση 100 το 2025) φθάνει περίπου στο 109. Με 2,7%, στο 128, μια οικονομία περίπου 17% μεγαλύτερη.
Δεν χρειάζεται ύφεση για να χαθεί αυτή η απόσταση, αρκεί να λείπει κάθε χρόνο ένα μικρό μέρος της ανάπτυξης. Υπερδιπλασιασμός του ρυθμού σημαίνει, στην πράξη, διαφορετική χώρα μέσα σε μία γενιά. Άλλο επίπεδο μισθών, άλλη φορολογική βάση, άλλη ικανότητα χρηματοδότησης υγείας, άμυνας και κοινωνικού κράτους.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ σε ολόκληρη την τεχνολογική αλυσίδα, ούτε την Κίνα στο σύνολο της μεταποίησης. Πρέπει να επιλέξει πού μπορεί να αποκτήσει δυσανάλογα μεγάλη θέση σε σχέση με το μέγεθός της.
Στην ενέργεια, τη ναυτιλιακή τεχνολογία, τα logistics, τις εφαρμογές AI, τη φαρμακευτική και την αμυντική παραγωγή. Εδώ το μικρό μέγεθος λειτουργεί υπέρ μας. Μια επένδυση 2 δισ. ευρώ είναι οριακή για την αμερικανική οικονομία, αλλά για την Ελλάδα μπορεί να δημιουργήσει ολόκληρο cluster, όπως η ναυτιλία απέδειξε ήδη ότι μια μικρή οικονομία αποκτά διεθνή κλίμακα όταν διαθέτει γνώση και δίκτυα.
Το πραγματικό τεστ του Ταμείου Ανάκαμψης, επομένως, δεν θα κριθεί την ημέρα της τελευταίας απορρόφησης, αλλά μερικά χρόνια αργότερα. Αν τα κεφάλαια δημιούργησαν επιχειρήσεις που μεγαλώνουν, αν η τεχνολογία έγινε παραγωγικότητα και κυρίως αν δημιουργήθηκαν δομές που συνεχίζουν να επανεπενδύουν χωρίς την επόμενη επιδότηση.
Στο τέλος δεν θα κριθεί μόνο πού θα πάνε τα σημερινά χρήματα. Θα κριθεί πού θα δημιουργηθεί η επόμενη γενιά πλούτου. Και το ελληνικό πλεονέκτημα σε αυτή τη μάχη δεν είναι το κεφάλαιο, που κινείται ελεύθερα, είναι η ικανότητα -παλιά όσο και ο τόπος- να σκεφτόμαστε διαφορετικά και να βάζουμε την τεχνολογία στην υπηρεσία του πραγματικού ερωτήματος.
(*) Founder & CEO, Koubaras Ltd (Συμβουλευτική εταιρεία με επίκεντρο τη Διαδοχή στις επιχειρήσεις). Εξωτερικός Καθηγητής, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών-φωτ. δεξιά.
(**) Ιδρυτής & CEO, S-TEAM I.K.E. (Μηχανοργάνωση Επιχειρήσεων, Ανάπτυξη Επιχειρησιακού Λογισμικού & Ψηφιακός Μετασχηματισμός), με πολυετή δραστηριότητα στον σχεδιασμό πληροφοριακών συστημάτων, την αυτοματοποίηση επιχειρησιακών διαδικασιών και την ανάπτυξη εξειδικευμένων εφαρμογών για επιχειρήσεις.