Η πρόσφατη μαζική «εισβολή» παράτυπων Μαροκινών μεταναστών στην Θέουτα εξακολουθεί να κυριαρχεί στην δημόσια συζήτηση στην Ισπανία. Όμως στη συζήτηση αυτή τίθενται ορισμένα ερωτήματα πού αφορούν απόψεις πού μέχρι πρόσφατα θεωρούντο «αυτονόητα» σωστές.
Μία τέτοια άποψη είναι αυτή που βλέπει τον μετανάστη ως ένα άτομο πού αναγκάζεται να εγκαταλείψει την πατρίδα του λόγω των κινδύνων για την ζωή του που προέρχονται κυρίως από την παρουσία ένοπλων συγκρούσεων. Πόσο, όμως, ισχύει αυτή η άποψη;
Οι αριθμοί
Τα στατιστικά στοιχεία της Frontex αποκαλύπτουν ότι σχεδόν 400.000 άτυποι μετανάστες έχουν φτάσει στην Ισπανία από την Αφρική τα τελευταία δέκα χρόνια. Το ήμισυ όλων αυτών των αφίξεων προέρχεται από δύο μόνο έθνη της Βόρειας Αφρικής: το Μαρόκο και την Αλγερία.
Με άλλα λόγια η συντριπτική πλειονότητα των άτυπων μεταναστών που φτάνουν μέσω των αφρικανικών διαδρομών δεν προέρχεται από χώρες που αντιμετωπίζουν ένοπλες συγκρούσεις. Αντίθετα, προέρχονται κυρίως από έθνη που η Ευρωπαϊκή Ένωση ή μεμονωμένα κράτη μέλη χαρακτηρίζουν ως ασφαλή, ή από ιστορικά σταθερά εδάφη.
Η ισπανική κυβέρνηση διευκρινίζει ρητά ότι δεν θεωρεί ότι η μετανάστευση από αυτές τις περιοχές οφείλεται σε πόλεμο ή ανθρωπιστική κρίση. Κατά συνέπεια, το υπουργείο Εσωτερικών της Ισπανίας απορρίπτει συστηματικά περίπου το 95% των αιτήσεών τους για άσυλο.
Αντίθετα οι μετανάστες πού προέρχονται από ζώνες υψηλών συγκρούσεων—συμπεριλαμβανομένου του Σουδάν, της Σομαλίας, της Νιγηρίας και της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό—αποτελούν την μειοψηφία. Έτσι λιγότεροι από 56.000 από τους 400.000 άτυπους μετανάστες της Ισπανίας της τελευταίας δεκαετίας πού προέρχονταν από την Αφρική προήλθαν από αυτές τις ζώνες συγκρούσεων.
Ασφαλείς xώρες
Το Μαρόκο αποτελεί τη μεγαλύτερη χώρα προέλευσης των παράτυπων μεταναστών στην Ισπανία. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ, το Μαρόκο θεωρείται ασφαλής χώρα. Αυτό σημαίνει στην πράξη ότι το Γραφείο Ασύλου και Προσφύγων της Ισπανίας απέρριψε την προστασία σε Μαροκινούς αιτούντες στο 94% των περιπτώσεων πέρυσι. Παρ’ όλα αυτά σήμερα, οι Μαροκινοί αποτελούν τη μεγαλύτερη ξένη κοινότητα της Ισπανίας, με 1.165.955 εγγεγραμμένους κατοίκους, σημειώνοντας αύξηση 410.000 ατόμων μέσα σε δέκα χρόνια.
Η Αλγερία ακολουθεί παρόμοιο μοτίβο. Αν και δεν περιλαμβάνεται στον κοινό κατάλογο ασφαλών χωρών της ΕΕ, αρκετά κράτη μέλη την αντιμετωπίζουν ως ασφαλή βάσει των εθνικών τους νόμων, λόγω της απουσίας γενικευμένης σύγκρουσης. Η Ισπανία απέρριψε το 91% των αλγερινών αιτημάτων ασύλου πέρυσι.
Η Σενεγάλη αντιπροσωπεύει την τέταρτη μεγαλύτερη πηγή, στέλνοντας 41.000 άτυπους μετανάστες σε δέκα χρόνια, σχεδόν αποκλειστικά με ξύλινα πλοιάρια («cayucos») μέσω της επικίνδυνης διαδρομής της Δυτικής Αφρικής προς τα Κανάρια Νησιά.
Η Σενεγάλη αναγνωρίζεται ιστορικά ως ένα από τα πιο δημοκρατικά και ειρηνικά έθνη της Αφρικής, και οι πολίτες της αντιμετωπίζουν ποσοστό απόρριψης ασύλου 95% στην Ισπανία. Παρά ταύτα, οι υπήκοοι της Σενεγάλης αποτελούν τη δεύτερη μεγαλύτερη αφρικανική κοινότητα της Ισπανίας, αριθμώντας 110.000 κατοίκους, μετά από αύξηση κατά 47.000 την τελευταία δεκαετία.
Με βάση αυτά τα στοιχεία είναι δύσκολο να υποστηρίξει κανείς ότι οι πολεμικές συγκρούσεις και οι συνθήκες γενικευμένης ανασφάλειας εξηγούν τις μεταναστευτικές ροές τουλάχιστον της Αφρικής προς την Ισπανία. Εδώ οι μεγαλύτερες ροές μεταναστών προέρχονται από χώρες που θεωρούνται σχετικά ασφαλείς όπως το Μαρόκο, η Αλγερία και η Σενεγάλη.