Η Ευρώπη κινείται προς ένα χρηματοδοτικό μοντέλο στο οποίο οι κεφαλαιαγορές διαδραματίζουν ολοένα μεγαλύτερο ρόλο, συμπληρωματικά προς το παραδοσιακό τραπεζικό σύστημα. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, άλλωστε, οι κεφαλαιαγορές έχουν εδώ και χρόνια πολύ μεγαλύτερη συμμετοχή στη χρηματοδότηση της οικονομίας.
Στην Ελλάδα, σημαντικό μέρος του ιδιωτικού πλούτου παραμένει τοποθετημένο στα ακίνητα και στις τραπεζικές καταθέσεις. Πιστεύω ότι τα επόμενα χρόνια οι κινητές αξίες μπορούν να αποκτήσουν μεγαλύτερη θέση στις επιλογές του μέσου αποταμιευτή.
Ένα βασικό πλεονέκτημά τους είναι ότι ακόμη και ένα σχετικά περιορισμένο κεφάλαιο μπορεί να κατανεμηθεί σε διαφορετικούς τίτλους, κλάδους και επενδυτικά προϊόντα, προσφέροντας μεγαλύτερη δυνατότητα διασποράς και ρευστότητας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι κινητές αξίες είναι καλύτερη επένδυση από τα ακίνητα. Κάθε κατηγορία επένδυσης έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά, πλεονεκτήματα και κινδύνους και πρέπει να αξιολογείται με βάση την αναμενόμενη απόδοση, τη ρευστότητα, τον χρονικό ορίζοντα και το προφίλ του επενδυτή.
Η ελληνική αγορά ακινήτων, άλλωστε, διαθέτει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Η διεθνής ζήτηση, ο τουρισμός και η παρουσία ξένων και θεσμικών κεφαλαίων έχουν αλλάξει σημαντικά τα δεδομένα. Παράλληλα, οι υψηλότερες τιμές, η φορολογία, τα έξοδα συντήρησης και η χαμηλότερη ρευστότητα πρέπει να συνυπολογίζονται σε κάθε επενδυτική απόφαση.
Ανάλογη προσοχή χρειάζεται και στο Ελληνικό Χρηματιστήριο. Η ελληνική αγορά έχει διανύσει σημαντική απόσταση προς τη σύγκλιση με τις ώριμες διεθνείς αγορές, ενώ αρκετές εισηγμένες διαθέτουν πλέον έντονη διεθνή παρουσία.
Οι αποτιμήσεις δεν είναι παντού ελκυστικές. Σε αρκετές περιπτώσεις έχουν γίνει απαιτητικές, ενώ σε άλλες υψηλότερες αποτιμήσεις μπορεί να δικαιολογούνται από ισχυρές προοπτικές ανάπτυξης.
Η πραγματική πρόκληση δεν είναι να χαρακτηρίζουμε συνολικά μια αγορά «φθηνή» ή «ακριβή», αλλά να εντοπίζουμε ποιοτικές επιχειρήσεις με μέγεθος, ανάπτυξη και ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και να αξιολογούμε εάν η τιμή τους αντανακλά τις οικονομικές επιδόσεις και τις μακροπρόθεσμες προοπτικές τους.
Παράλληλα, ο πληθωρισμός διαβρώνει διαχρονικά την αγοραστική δύναμη του χρήματος. Ο αποταμιευτής καλείται επομένως να εξετάζει πώς θα προστατεύσει και, ει δυνατόν, θα αυξήσει την πραγματική αξία του κεφαλαίου του.
Η απάντηση δεν βρίσκεται στην αναζήτηση της «τέλειας στιγμής» ούτε της «μετοχής που θα απογειωθεί». Η χρονική στιγμή έχει σημασία, αλλά εξίσου σημαντικά είναι η επενδυτική παιδεία, η πειθαρχία, η σωστή διαχείριση του κινδύνου, η ποιότητα της επένδυσης, η αποτίμηση και ο μακροπρόθεσμος ορίζοντας.
Η ελληνική κρίση μάς έδειξε πόσο σημαντικές είναι αυτές οι αρχές. Πολλοί επενδυτές υπέστησαν μεγάλες απώλειες όχι μόνο λόγω της πτώσης της αγοράς, αλλά και λόγω υπερβολικής συγκέντρωσης σε μία μετοχή ή έναν κλάδο και, σε ορισμένες περιπτώσεις, υπερβολικής μόχλευσης.
Γι' αυτό θεωρώ ότι η κλασική ερώτηση «ποια μετοχή να αγοράσω;» ξεκινά από λάθος βάση. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι: «Πώς πρέπει να διαχειριστώ συνολικά το κεφάλαιό μου και τον κίνδυνο που αναλαμβάνω;»
Η σωστή κατανομή του κεφαλαίου (asset allocation), η διασπορά, η αξιολόγηση των οικονομικών δεδομένων και των αποτιμήσεων και η τακτική παρακολούθηση αποτελούν βασικά στοιχεία μιας ολοκληρωμένης επενδυτικής στρατηγικής.
Όποιος δεν διαθέτει τον χρόνο ή τις απαραίτητες γνώσεις μπορεί να απευθύνεται σε κατάλληλα αδειοδοτημένους και πιστοποιημένους επαγγελματίες, έχοντας υπόψη ότι δεν διαθέτουν όλοι την ίδια εμπειρία και εξειδίκευση. Η στρατηγική πρέπει πάντοτε να προσαρμόζεται στις ανάγκες, στην ηλικία, στον χρονικό ορίζοντα, στην οικονομική κατάσταση και στην ανοχή κινδύνου κάθε επενδυτή.
Το ζητούμενο, τελικά, δεν είναι απλώς να αυξηθεί η συμμετοχή των πολιτών στις κεφαλαιαγορές. Είναι να αναπτυχθεί μια διαφορετική επενδυτική κουλτούρα. Μια κουλτούρα στην οποία η αποταμίευση δεν θα ταυτίζεται αποκλειστικά με την τραπεζική κατάθεση ή το ακίνητο, αλλά θα μπορεί να κατανέμεται, ανάλογα με τις ανάγκες του καθενός, σε ένα ευρύτερο και σωστά διαφοροποιημένο χαρτοφυλάκιο.
Η ανάγκη αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια Ευρώπη που αντιμετωπίζει μακροπρόθεσμες δημογραφικές πιέσεις. Η ιδιωτική αποταμίευση και ο μακροπρόθεσμος επενδυτικός σχεδιασμός μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά για τη διατήρηση του βιοτικού επιπέδου μετά τη συνταξιοδότηση.
Με αυτή την έννοια, η επενδυτική παιδεία μπορεί να μετατρέψει την αποταμίευση σε συνειδητή επένδυση, την επένδυση σε μακροπρόθεσμη δημιουργία αξίας και, τελικά, το ιδιωτικό κεφάλαιο σε δύναμη ανάπτυξης για την οικονομία.
* Εκτελεστικός Πρόεδρος, Merit Χρηματιστηριακή
Ο Νικόλαος Πετροπουλάκης διαθέτει περισσότερα από 30 χρόνια εμπειρίας στην ελληνική κεφαλαιαγορά και εκπροσωπεί την τέταρτη γενιά μιας χρηματιστηριακής παράδοσης με αφετηρία το 1882. Έχει μακρόχρονη θεσμική παρουσία σε φορείς της ελληνικής κεφαλαιαγοράς και είναι πιστοποιημένος Επενδυτικός Σύμβουλος.