Καθώς η επόμενη εκλογική αναμέτρηση πλησιάζει -ο πρωθυπουργός έχει τοποθετήσει τον ορίζοντα στην άνοιξη του 2027- η πολιτική αβεβαιότητα αρχίζει σταδιακά να μπαίνει στο ραντάρ των επενδυτών.
Το άρθρο αυτό εξετάζει τέσσερα βασικά σενάρια εκλογικού αποτελέσματος και τι θα μπορούσε να σηματοδοτήσει το καθένα για την ελληνική αγορά — ως πλαίσιο ανάλυσης πολιτικού ρίσκου, όχι ως πρόβλεψη.
Καμία εκτίμηση εδώ δεν αποτελεί επενδυτική συμβουλή· η πραγματική αντίδραση της αγοράς θα εξαρτηθεί από πολύ περισσότερους παράγοντες απ' όσους μπορεί να συνοψίσει ένα άρθρο, συμπεριλαμβανομένου του διεθνούς περιβάλλοντος τη δεδομένη στιγμή.
Το σημερινό πολιτικό σκηνικό
Πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν τη Νέα Δημοκρατία (ΝΔ) πρώτη με πρόθεση ψήφου γύρω στο 26-29%, με διψήφια διαφορά από τη δεύτερη δύναμη, την Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη (ΕΛ.Α.Σ.) του Αλέξη Τσίπρα, στο 13-15%.
Το ΠΑΣΟΚ ακολουθεί στο 12-13%, με την Ελληνική Λύση κοντά στο 9% και το ΚΚΕ στο 6-7%. Πάνω από πέντε ακόμη κόμματα διεκδικούν είσοδο στη Βουλή με ποσοστά γύρω στο όριο του 3%, κάτι που δείχνει έντονη κατακερματισμένη εικόνα.
Ο ισχύων εκλογικός νόμος προβλέπει κλιμακωτό μπόνους εδρών για το πρώτο κόμμα: 20 έδρες στο 25% και μία επιπλέον έδρα για κάθε μισή ποσοστιαία μονάδα μέχρι το 40%, όπου το μπόνους φτάνει τις 50 έδρες — το όριο της «αυτοδυναμίας» στην πράξη τοποθετείται γύρω στο 38-40%.
Με τη ΝΔ να κινείται αρκετά κάτω από αυτό το επίπεδο στις τρέχουσες μετρήσεις, το σενάριο μη αυτοδυναμίας δεν είναι απίθανο, ανοίγοντας συζήτηση για το τι θα ακολουθούσε.
Ενδεικτική τοποθέτηση στο φάσμα πολιτικού ρίσκου
Σενάρια εκλογικού αποτελέσματος και πολιτικό ρίσκο
Σενάριο 1: Αυτοδύναμη Νέα Δημοκρατία
Το σενάριο που ιστορικά συνδέεται με τη μεγαλύτερη συνέχεια πολιτικής. Μια αυτοδύναμη ΝΔ θα σήμαινε συνέχιση της υπάρχουσας οικονομικής κατεύθυνσης — δημοσιονομική συντήρηση, φιλικό προς επιχειρήσεις πλαίσιο, συνέχιση ιδιωτικοποιήσεων και μεταρρυθμίσεων.
Δεδομένου ότι η τρέχουσα ανοδική πορεία του ΧΑ και η αναβάθμισή του σε ανεπτυγμένη αγορά συντελούνται υπό αυτή την κυβέρνηση, ένα τέτοιο αποτέλεσμα θα αντιμετωπιζόταν πιθανότατα ως το σενάριο ελάχιστης πολιτικής αβεβαιότητας, με τους ξένους θεσμικούς επενδυτές —που αναμένεται να αυξηθούν μετά την αναβάθμιση— να έχουν ήδη ενσωματώσει σε μεγάλο βαθμό αυτή την προοπτική στις αποτιμήσεις τους.
Αυτό δεν σημαίνει αυτόματα ότι θα ήταν «καλύτερο» για την οικονομία σε κάθε διάσταση, αλλά ότι θα ελαχιστοποιούσε το ασφάλιστρο κινδύνου που ενσωματώνουν σήμερα οι αγορές για πολιτική αλλαγή κατεύθυνσης.
Σενάριο 2: Καμία αυτοδυναμία → συγκυβέρνηση ΝΔ-ΠΑΣΟΚ
Αν η ΝΔ παραμείνει πρώτο κόμμα αλλά χωρίς αυτοδυναμία, μια συνεργασία με το ΠΑΣΟΚ θα ήταν —σύμφωνα με τη συνήθη ανάγνωση των αγορών για κεντρώες συνεργασίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο— το σενάριο με τη δεύτερη μικρότερη αβεβαιότητα. Και τα δύο κόμματα κινούνται εντός ενός ευρύτερου φιλοευρωπαϊκού, φιλοαγορικού πλαισίου, με σχετικά συγκλίνουσες θέσεις σε ζητήματα δημοσιονομικής πειθαρχίας και σχέσεων με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Το βασικό ερώτημα εδώ δεν θα ήταν τόσο η κατεύθυνση της πολιτικής όσο ο ρυθμός της: οι συγκυβερνήσεις τείνουν να απαιτούν περισσότερο χρόνο για συναινέσεις, κάτι που θα μπορούσε να επιβραδύνει —όχι απαραίτητα να αναστρέψει— τον ρυθμό μεταρρυθμίσεων και ιδιωτικοποιήσεων. Ιστορικά, τέτοιου τύπου συνεργασίες (π.χ. η κυβέρνηση Παπαδήμου το 2011-2012) δεν προκάλεσαν από μόνες τους ιδιαίτερη μεταβλητότητα πέραν αυτής που προϋπήρχε.
Σενάριο 3: Συγκυβέρνηση ΝΔ με κόμματα δεξιά της
Ένα σενάριο συνεργασίας της ΝΔ με μικρότερα κόμματα δεξιότερα τοποθετημένα (Ελληνική Λύση, Φωνή Λογικής, ή ένα ενδεχόμενο σχήμα υπό τον Αντώνη Σαμαρά, που σύμφωνα με τις ίδιες δημοσκοπήσεις θα μπορούσε να συγκεντρώσει διψήφιο ποσοστό) θα εισήγαγε μεγαλύτερη αβεβαιότητα σε σχέση με το σενάριο ΝΔ-ΠΑΣΟΚ, αν και σαφώς λιγότερη από ένα σενάριο αριστερής συγκυβέρνησης.
Η αβεβαιότητα εδώ θα προερχόταν λιγότερο από την οικονομική πολιτική καθαυτή —τα κόμματα αυτά τείνουν να είναι φιλικά προς την αγορά σε ζητήματα φορολογίας και επιχειρηματικού περιβάλλοντος— και περισσότερο από ενδεχόμενες εντάσεις σε θεσμικά ή εξωτερικής πολιτικής ζητήματα, καθώς και από το ερώτημα κατά πόσο μια τέτοια συνεργασία θα ήταν σταθερή σε βάθος τετραετίας ή θα οδηγούσε σε πρόωρη επαναληπτική κάλπη — κάτι που η ίδια η πολιτική αβεβαιότητα (περισσότερο παρά η κατεύθυνση πολιτικής) τείνει να τιμωρεί.
Σενάριο 4: Συγκυβέρνηση ΠΑΣΟΚ-ΕΛ.Α.Σ.
Το σενάριο που ιστορικά συνδέεται με τη μεγαλύτερη πιθανή μεταβλητότητα, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Η εμπειρία του 2012 και ιδίως του 2015 —όταν η προοπτική διακυβέρνησης υπό τον ΣΥΡΙΖΑ συνδέθηκε με απότομες πτώσεις του Χρηματιστηρίου Αθηνών, εκτίναξη των αποδόσεων των ελληνικών ομολόγων και έντονες συζητήσεις περί «Grexit»— παραμένει σημείο αναφοράς για πολλούς επενδυτές, ακόμη κι αν οι συνθήκες σήμερα διαφέρουν σημαντικά.
Το πρόγραμμα που έχει παρουσιάσει η ΕΛ.Α.Σ. περιλαμβάνει στοιχεία —νέα φορολογική επιβάρυνση στην κορυφή του πλούτου, σημαντική αύξηση δημοσίων δαπανών, πιο ενεργό κρατικό ρόλο σε τομείς όπως η ενέργεια— που, ανάλογα με την τελική τους μορφή και το πώς θα υποδεχθούν οι αγορές τη δημοσιονομική τους βιωσιμότητα, θα μπορούσαν να αναζωπυρώσουν ερωτήματα σχετικά με τη σχέση της χώρας με τους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ.
Ταυτόχρονα, χρειάζεται προσοχή στην αναλογία με το 2015: η σημερινή Ελλάδα βρίσκεται εκτός μνημονίων, με πολύ μικρότερο δανεισμό από τις αγορές σε σχέση με τότε, νωπή θεσμική αναβάθμιση σε επίπεδο αγοράς, και ένα πολιτικό σκηνικό της ΕΛ.Α.Σ. που η ίδια η ηγεσία της παρουσιάζει ως πιο μετριοπαθές και δημοσιονομικά προσεκτικό σε σχέση με το 2015 — κάτι που αμφισβητείται έντονα από την κυβέρνηση αλλά αποτελεί ρητή διαβεβαίωση του κόμματος.
Το πόσο πειστική θα βρουν οι αγορές αυτή τη διαβεβαίωση θα ήταν, στην πράξη, ο καθοριστικός παράγοντας για το πόσο έντονη θα ήταν η όποια αντίδραση.
Τι αξίζει να κρατήσει κανείς
Η βασική αρχή πίσω από αυτή την ανάλυση είναι απλή: οι αγορές τιμολογούν πολιτικό ρίσκο ανάλογα με την αβεβαιότητα κατεύθυνσης πολιτικής, όχι απαραίτητα ανάλογα με το πού βρίσκεται μια κυβέρνηση στο πολιτικό φάσμα.
Ένα σενάριο συνεργασίας ανάμεσα σε κόμματα με συγκλίνουσες οικονομικές θέσεις (ΝΔ-ΠΑΣΟΚ) τείνει να αντιμετωπίζεται ως χαμηλότερου ρίσκου από ένα σενάριο με μεγαλύτερη απόσταση θέσεων (ΠΑΣΟΚ-ΕΛ.Α.Σ.), ανεξάρτητα από το αν κάθε σενάριο θα αποδεικνυόταν τελικά καλύτερο ή χειρότερο για την πραγματική οικονομία σε βάθος χρόνου — δύο ερωτήματα που δεν ταυτίζονται απαραίτητα.
Σε κάθε περίπτωση, με τις εκλογές να απέχουν ακόμη αρκετούς μήνες και τους συσχετισμούς να αλλάζουν διαρκώς, οποιαδήποτε τέτοια ανάλυση παραμένει σενάριο εργασίας και όχι πρόβλεψη — και σίγουρα όχι υποκατάστατο ίδιας επενδυτικής κρίσης ή επαγγελματικής συμβουλής.
* Διευθυντής Έρευνας (Director of Research) στη Solidus Securities ΑΕΠΕΥ, καθοδηγεί την ανάλυση χαρτοφυλακίων και τη βελτιστοποίηση κατανομής περιουσιακών στοιχείων, αναπτύσσοντας ολοκληρωμένα χρηματοοικονομικά μοντέλα για την αξιολόγηση κινδύνου και την πρόβλεψη τάσεων της αγοράς. Πρόεδρος του ΕΕΠΑΜΑ - HACSA.