Η ελληνική οικονομία έχει διανύσει σημαντική απόσταση τα τελευταία χρόνια. Η ανάπτυξη διατηρήθηκε πάνω από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης, οι επενδύσεις αυξήθηκαν, η δημοσιονομική εικόνα βελτιώθηκε και η χώρα ανέκτησε την επενδυτική βαθμίδα.
Η πραγματική συζήτηση αφορά πλέον την επόμενη ημέρα: πώς αυτή η βελτίωση θα αποκτήσει μεγαλύτερο βάθος, θα ενισχύσει την παραγωγική βάση και θα μεταφραστεί σε υψηλότερα εισοδήματα, καλύτερες θέσεις εργασίας και ισχυρότερες επιχειρήσεις.
Έχοντας εργαστεί πάνω από 25 χρόνια στην πραγματική οικονομία, στις επενδύσεις και στη διοίκηση επιχειρήσεων, έχω δει τη διαφορά ανάμεσα σε ένα σχέδιο ελκυστικό στη θεωρία και σε ένα σχέδιο που εφαρμόζεται. Η απόσταση κρίνεται στην ταχύτητα των αποφάσεων, στη σαφήνεια των κανόνων και στην ποιότητα της διοίκησης.
Το επενδυτικό κενό παραμένει
Ο λόγος των επενδύσεων προς το ΑΕΠ αυξήθηκε από 11,3% το 2018 σε 16,9% το 2025 (Ευρωπαϊκή Επιτροπή). Η πρόοδος είναι ουσιαστική, αλλά το επενδυτικό κενό παραμένει, ενώ η παραγωγικότητα εξακολουθεί να βρίσκεται αισθητά χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Ωστόσο, η χώρα χρειάζεται όχι μόνο περισσότερα κεφάλαια, αλλά και καλύτερη αξιοποίησή τους, κάτι που μας οδηγεί στο ζήτημα της ποιότητας των επενδύσεων.
Ποιότητα, όχι μόνο ποσότητα
Η ποιότητα των επενδύσεων, άλλωστε, έχει καθοριστική σημασία. Μια επένδυση δημιουργεί μεγαλύτερη αξία όταν αυξάνει την παραγωγική δυναμικότητα, μεταφέρει τεχνογνωσία, ενισχύει τις εξαγωγές και δημιουργεί σταθερές, καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας, ενώ η απλή αύξηση της αξίας ακινήτων ή η μεταβίβαση υφιστάμενων περιουσιακών στοιχείων μπορεί να βελτιώνει δείκτες, χωρίς όμως να αλλάζει τις πραγματικές δυνατότητες της οικονομίας.
Προς αυτή την κατεύθυνση, η χώρα χρειάζεται μια πιο ισορροπημένη στρατηγική σε κλάδους όπως η ενέργεια, οι υποδομές, η μεταποίηση, η αγροδιατροφή, τα logistics, η τεχνολογία, ο τουρισμός, η υγεία και η εκπαίδευση, οι οποίοι μπορούν να συνδεθούν μεταξύ τους ώστε η ανάπτυξη ενός κλάδου να δημιουργεί ζήτηση, τεχνογνωσία και εισόδημα και στους υπόλοιπους.
Ο ρόλος του κράτους: ταχύτητα και σαφήνεια
Η επιχείρηση αναλαμβάνει τον κίνδυνο, ενώ το κράτος διαμορφώνει το περιβάλλον μέσα στο οποίο λαμβάνονται οι επενδυτικές αποφάσεις. Έτσι, χρειάζονται σταθεροί κανόνες, ασφάλεια δικαίου, αποτελεσματική Δικαιοσύνη και διοίκηση με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα.
Ο επενδυτής πρέπει να ξέρει από την αρχή πού μπορεί να επενδύσει, ποιες προϋποθέσεις πρέπει να εκπληρώσει, πόσο θα διαρκέσει η αδειοδότηση και ποια υπηρεσία έχει την τελική ευθύνη, καθώς η πολυετής περιφορά ενός φακέλου μεταξύ υπουργείων και δήμων αυξάνει το κόστος και την αβεβαιότητα, εις βάρος τόσο της επένδυσης όσο και του Δημοσίου.
Ένα πραγματικό one-stop shop θα μπορούσε να αλλάξει αυτή την εικόνα, μέσα από έναν ψηφιακό φάκελο, μία υπεύθυνη αρχή, δεσμευτικά χρονοδιαγράμματα και παρακολούθηση κάθε υπόθεσης. Η επιτάχυνση, ωστόσο, δεν προϋποθέτει χαλάρωση περιβαλλοντικών ή πολεοδομικών κανόνων, αλλά καλύτερη οργάνωση και ταχύτερη εφαρμογή τους.
Το κράτος χρειάζεται επίσης να αξιολογεί συστηματικά τα κίνητρα που παρέχει, καθώς δεν αρκεί το συνολικό ύψος ενός προγράμματος. Πρέπει να γνωρίζουμε πόσες επενδύσεις ολοκληρώθηκαν, πόσα ιδιωτικά κεφάλαια κινητοποιήθηκαν, πόσες θέσεις εργασίας δημιουργήθηκαν και πόση χρηματοδότηση έφτασε τελικά στην περιφέρεια και στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Μετά το Ταμείο Ανάκαμψης
Το Ταμείο Ανάκαμψης προσέφερε στην Ελλάδα μια μοναδική δυνατότητα χρηματοδότησης έργων και μεταρρυθμίσεων, και καθώς πλησιάζουμε στο τέλος αυτού του κύκλου, το ερώτημα είναι τι θα μείνει μετά τις εκταμιεύσεις. Η επιτυχία, τελικά, θα κριθεί από τις μόνιμες παραγωγικές δυνατότητες που δημιουργήθηκαν, και όχι μόνο από το ποσοστό απορρόφησης των διαθέσιμων πόρων.
Οι μικρομεσαίες χρειάζονται κάτι παραπάνω από επιδοτήσεις
Ιδιαίτερη σημασία έχει, παράλληλα, η πρόσβαση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων στη χρηματοδότηση, καθώς οι πολύ μικρές επιχειρήσεις αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 47% της επιχειρηματικής απασχόλησης στην Ελλάδα (ΟΟΣΑ).
Πολλές από αυτές παραμένουν αποκλεισμένες από σύγχρονα χρηματοδοτικά εργαλεία, έχουν περιορισμένη διοικητική υποστήριξη και δυσκολεύονται να επενδύσουν στην τεχνολογία και στην εξωστρέφεια.
Η απάντηση, όμως, δεν μπορεί να περιορίζεται σε οριζόντιες επιδοτήσεις. Χρειάζονται εργαλεία εγγυοδοσίας, αναπτυξιακά δάνεια με σαφή κριτήρια, κίνητρα για συνεργασίες και συγχωνεύσεις, υποστήριξη ψηφιακής και ενεργειακής αναβάθμισης, καθώς και ουσιαστική σύνδεση των επιχειρήσεων με τα πανεπιστήμια και την εφαρμοσμένη έρευνα, με στόχο μεγαλύτερη παραγωγικότητα, κλίμακα και ανταγωνιστικότητα.
Δεξιότητες και μισθοί
Στην ίδια εξίσωση βρίσκεται το ανθρώπινο δυναμικό, καθώς οι επιχειρήσεις αναζητούν εργαζομένους με δεξιότητες που συχνά δεν βρίσκουν, ενώ πολλοί εργαζόμενοι αισθάνονται ότι οι αμοιβές και οι προοπτικές εξέλιξής τους παραμένουν περιορισμένες. Η απόσταση αυτή μειώνεται με καλύτερη επαγγελματική εκπαίδευση, πιστοποίηση δεξιοτήτων και στενότερη συνεργασία εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και παραγωγικών κλάδων.
Η σταθερή αύξηση μισθών συνδέεται τελικά με περισσότερη τεχνολογία, καλύτερη οργάνωση, μεγαλύτερες επιχειρήσεις, προϊόντα και υπηρεσίες υψηλότερης αξίας. Είναι σαφές πλέον ότι η εισοδηματική σύγκλιση με την Ευρώπη περνάει μέσα από την παραγωγική σύγκλιση και σε αυτό επάνω πρέπει να δουλέψουμε τα επόμενα χρόνια.
Η περιφερειακή διάσταση
Υπάρχει, τέλος, και η περιφερειακή διάσταση, καθώς η οικονομική δραστηριότητα και οι καλύτερες θέσεις εργασίας συγκεντρώνονται σε μεγάλο βαθμό στην Αττική και σε λίγες ακόμη περιοχές. Η περιφέρεια χρειάζεται σύγχρονες μεταφορές, δίκτυα ενέργειας, ψηφιακές υποδομές και οργανωμένους χώρους επιχειρηματικής δραστηριότητας, με πρόσβαση σε εκπαίδευση και χρηματοδότηση, μέσα από έναν σχεδιασμό βασισμένο στα πραγματικά πλεονεκτήματα κάθε τόπου.
Το ζητούμενο
Η Ελλάδα διαθέτει, συνολικά, κεφάλαια, ανθρώπους με υψηλές δυνατότητες, γεωγραφική θέση, ισχυρούς κλάδους και πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά. Εκείνο που θα κρίνει την πορεία της επόμενης δεκαετίας είναι η ικανότητά μας να συνδέσουμε αυτά τα πλεονεκτήματα μέσα σε ένα σταθερό και εφαρμόσιμο σχέδιο.
Οι επενδύσεις, το κράτος και η πραγματική οικονομία αποτελούν, έτσι, μέρη της ίδιας αναπτυξιακής εξίσωσης. Με καθαρούς κανόνες, αποτελεσματική διοίκηση, αξιολόγηση των πολιτικών και προτεραιότητα στην παραγωγικότητα, η ανάπτυξη μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη διάρκεια και να φτάσει σε περισσότερες επιχειρήσεις, εργαζομένους και περιοχές της χώρας.
* Επιχειρηματίας/Τομεάρχης Τουρισμού ΕΛ.Α.Σ.