Η Ελλάδα τρέχει πιο γρήγορα, αλλά το χάσμα με την Ευρώπη δεν κλείνει

Σύμφωνα με την έκθεση του World Economic Outlook του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, ΔΝΤ (Οκτώβριος 2026, «Resilience Under Strain, Urgent Choices») η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται σε ένα κομβικό σημείο όπου η διαχείριση του δημόσιου χρέους, η υπεύθυνη και ταχεία υιοθέτηση της τεχνολογίας AI, καθώς και η διασφάλιση της ενεργειακής επάρκειας αποτελούν τους βασικούς πυλώνες για τη διασφάλιση βιώσιμης ανάπτυξης και τη μείωση των ανισοτήτων.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον η Ελλάδα προβλέπεται, με βάση την ανωτέρω έκθεση, να αναπτυχθεί ταχύτερα από την Ευρωζώνη το 2026 και το 2027. Η θετική διαφορά, ωστόσο, δεν έχει μεταφραστεί σε σύγκλιση του βιοτικού επιπέδου. Το 2025 το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε μονάδες αγοραστικής δύναμης (PPS) ήταν στο 68% του μέσου όρου της ΕΕ, όταν στην Ευρωζώνη ανερχόταν στο 104%.

Οι αιτίες είναι γνωστές: υψηλότερος πληθωρισμός, μεγάλο έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, αρνητική αποταμίευση των νοικοκυριών και ένα από τα υψηλότερα δημόσια χρέη στον κόσμο. Η ανεργία υποχωρεί και ο κρατικός προϋπολογισμός εμφανίζει πλεόνασμα, αλλά τα ονομαστικά εισοδήματα δεν αρκούν για να αποδείξουν διατηρήσιμη βελτίωση της αγοραστικής δύναμης.

Η εικόνα με μια ματιά

Ο Πίνακας 1 συγκεντρώνει τους βασικούς δείκτες. Η ανάπτυξη και η ανεργία κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση. Ο πληθωρισμός και το ισοζύγιο τρεχουσών, όχι.

Μια ανάπτυξη με ερωτηματικά

Το ΔΝΤ προβλέπει για την Ελλάδα πραγματική ανάπτυξη του ΑΕΠ 1,8% το 2026 και το 2027 αντίστοιχα, έναντι 1,1% και 1,2% στην Ευρωζώνη. Η χώρα ξεπερνά τη Γερμανία, τη Γαλλία και την Ιταλία, αλλά δεν φτάνει, Ισπανία, Πορτογαλία, Βουλγαρία, Κροατία, Σλοβενία, Λιθουανία, Εσθονία, Μάλτα και την Κύπρο σε κανένα από τα έτη της περιόδου.

Το πρόσημο είναι θετικό· η σύνθεση της ανάπτυξης είναι το πρόβλημα. Στηρίζεται στην κατανάλωση, στον τουρισμό και σε επενδύσεις με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση, στοιχεία που δεν αποδεικνύουν από μόνα τους άνοδο της παραγωγικότητας. Και η λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης στο τέλος του 2026 θέτει ένα απλό ερώτημα: ποιος θα κρατήσει τον επενδυτικό ρυθμό όταν σταματήσουν οι ευρωπαϊκές ροές; Η παραγωγικότητα παραμένει το μεγάλο ανοιχτό ζήτημα.

Εισοδήματα που αυξάνονται, αποταμιεύσεις που εξανεμίζονται

Σύμφωνα με συμπληρωματικά στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το ονομαστικό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών αυξήθηκε κατά 5,3% το 2025 και έφτασε τα 167 δισ. ευρώ, ενώ η κατανάλωση ανέβηκε κατά 5,5%. Το α΄ τρίμηνο του 2026 η αύξηση του εισοδήματος επιβραδύνθηκε στο 3,2% και το ποσοστό αποταμίευσης έπεσε στο −3,3%, από −1,8% έναν χρόνο νωρίτερα.

Με πληθωρισμό 2,9% το 2025, η αύξηση του ονομαστικού εισοδήματος κατά 5,3% υποδηλώνει πραγματική αύξηση της τάξης του 2%. Η εκτίμηση είναι αδρή: χρησιμοποιεί τον γενικό πληθωρισμό και όχι τον ειδικό αποπληθωριστή του εισοδήματος, και δεν υπάρχει ακόμη επίσημο στοιχείο για το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα.

Για το 2026 η εικόνα είναι χειρότερη. Αν η ονομαστική αύξηση μείνει κοντά στο 3% και ο πληθωρισμός φτάσει το 4,2%, το πραγματικό εισόδημα θα συρρικνωθεί. Το αρνητικό ποσοστό αποταμίευσης σημαίνει απλώς ότι τα νοικοκυριά ξοδεύουν συνολικά περισσότερα από όσα βγάζουν.

Το χάσμα που δεν κλείνει

Η πιο αποκαλυπτική σύγκριση αφορά το επίπεδο διαβίωσης:

• Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας σε μονάδες αγοραστικής δύναμης (Purchasing Power Standards, PPS) ήταν το 2025 στο 68% του μέσου όρου της ΕΕ, από 69% το 2024. Η Ευρωζώνη βρισκόταν στο 104%, δηλαδή 36 μονάδες ψηλότερα.
• Η Ελλάδα βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο της ΕΕ μαζί με τη Βουλγαρία, πίσω από τη Λετονία (71), τη Σλοβακία (75) και την Ουγγαρία (76).
• Το 2006 η χώρα ήταν στο 96% του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Η απόσταση άνοιξε με την κρίση και δεν έχει καλυφθεί. Το 2025 ο δείκτης υποχώρησε κατά μία μονάδα, παρότι η ελληνική οικονομία εκτιμάται ότι αναπτύχθηκε κατά 2,1%, έναντι 1,5% για την ΕΕ.

Πόσο θα χρειαζόταν η Ελλάδα για να φτάσει τον ευρωπαϊκό μέσο όρο; Με προβάδισμα 0,7 μονάδων τον χρόνο έναντι της ΕΕ, περίπου 55 χρόνια για να ανέβει από το 68% στο 100%. Με προβάδισμα μίας μονάδας, περίπου 39 χρόνια. Ο υπολογισμός (έτη = ln(100/68) ÷ ln(1 + διαφορά ανάπτυξης)) είναι άσκηση τάξης μεγέθους και όχι πρόβλεψη: αγνοεί μεταβολές του πληθυσμού και των τιμών. Δείχνει όμως σε τι απόσταση βρίσκεται ο στόχος.

Ο πληθωρισμός δεν είναι ουδέτερος

Το ΔΝΤ προβλέπει για την Ελλάδα πληθωρισμό 2,9% το 2025, 4,2% το 2026 και 3,6% το 2027. Για την Ευρωζώνη, 2,1%, 3,1% και 2,8% αντίστοιχα. Και τα δύο έτη της πρόβλεψης, οι τιμές στην Ελλάδα ανεβαίνουν ταχύτερα.

Η πίεση έρχεται κυρίως από το εξωτερικό. Παγκοσμίως ο πληθωρισμός προβλέπεται να ανέβει από 4,1% σε 4,7% το 2026, με πρωταγωνιστές την ενέργεια και τα τρόφιμα. Το πετρέλαιο αναμένεται ακριβότερο κατά 41,3% το 2026 και φθηνότερο κατά 8,7% το 2027.

Οι τιμές του φυσικού αερίου TTF εκτιμώνται περίπου 36% πάνω από την πρόβλεψη του Απριλίου. Τα τρόφιμα εκτιμάται ότι θα ακριβύνουν κατά 5% και τα λιπάσματα κατά 10%. Ο δομικός πληθωρισμός της Ευρωζώνης αναμένεται να επιστρέψει στο 2% μόλις μέχρι τα μέσα του 2028. Όσο για τα ενοίκια, το ΔΝΤ σημειώνει ότι σε περιόδους κρίσης κόστους ζωής η επιβάρυνση συνδέεται και με τα υψηλότερα επιτόκια, και πλήττει περισσότερο τους ενοικιαστές και τα χαμηλά εισοδήματα.

Εδώ υπάρχει μια συνηθισμένη παρανόηση. Η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού δεν σημαίνει ότι οι τιμές πέφτουν, σημαίνει ότι ανεβαίνουν πιο αργά. Με πληθωρισμό 3,6% το 2027, μετά το 4,2% του 2026, το γενικό επίπεδο τιμών θα είναι περίπου 8% υψηλότερο το 2027 από ό,τι το 2025, με βάση τους μέσους ετήσιους ρυθμούς του ΔΝΤ. Η αναμενόμενη πτώση της τιμής του πετρελαίου θα περιορίσει το ενεργειακό κόστος, αλλά δεν θα αναιρέσει την προηγούμενη αύξηση.

Για να διατηρηθεί το πραγματικό εισόδημα, οι μισθοί και οι συντάξεις πρέπει να αυξάνονται τουλάχιστον όσο οι τιμές. Το βάρος δεν μοιράζεται δίκαια: τα χαμηλά εισοδήματα δαπανούν το 70% του προϋπολογισμού τους σε βασικές ανάγκες, έναντι 50% στα υψηλά, στην τυπική προηγμένη οικονομία, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΔΝΤ.

Και να μην παραλείψουμε να επισημάνουμε την ante portas απειλή του στασιμοπληθωρισμού (βλέπε σχετικό άρθρο: «Τα αδιέξοδα της ΕΚΤ στο σενάριο στασιμοπληθωρισμού λόγω Περσικού», Euro2day.gr, 24 Μαρτίου 2026)

Δημόσια οικονομικά, επιτόκια και εξωτερικό έλλειμμα

Η Ελλάδα εμφάνισε το 2025 δημοσιονομικό πλεόνασμα 1,7% του ΑΕΠ και δημόσιο χρέος 146,1% του ΑΕΠ. Το χρέος παραμένει το υψηλότερο στην ΕΕ, αλλά αποκλιμακώνεται. Η βασική πρόκληση είναι να διατηρηθεί η δημοσιονομική αξιοπιστία χωρίς να θυσιαστούν οι δημόσιες επενδύσεις και οι προοπτικές ανάπτυξης.

Οι χρηματοδοτικές συνθήκες παραμένουν ευαίσθητες. Το ΔΝΤ προβλέπει άνοδο των αποδόσεων των κρατικών τίτλων της Ευρωζώνης και προειδοποιεί ότι, αν το ενεργειακό σοκ επιμείνει, η νομισματική πολιτική ίσως χρειαστεί να παραμείνει αυστηρή. Τα επιτόκια τα καθορίζει η ΕΚΤ για ολόκληρη την Ευρωζώνη· η Ελλάδα δεν έχει περιθώριο να τα επηρεάσει.

Η σοβαρότερη εξωτερική αδυναμία είναι το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών, που προβλέπεται στο 6,6% του ΑΕΠ το 2026, ενώ η Ευρωζώνη εμφανίζει πλεόνασμα 1,2%. Ένα τέτοιο έλλειμμα σημαίνει ανάγκη εξωτερικής χρηματοδότησης και αυξημένη ευαισθησία σε μεταβολές του ενεργειακού κόστους, των επιτοκίων και της διεθνούς ζήτησης.

Πλεονεκτήματα - Αδυναμίες / Ευκαιρίες - Κίνδυνοι

Το συμπέρασμα

Η Ελλάδα έχει θετική δυναμική στην ανάπτυξη, στην απασχόληση και στη δημοσιονομική επίδοση. Το προβάδισμα έναντι της Ευρωζώνης, όμως, παραμένει μικρό και δεν αρκεί για να καλύψει το βαθύ χάσμα εισοδήματος. Ο πληθωρισμός, το εξωτερικό έλλειμμα και το υψηλό χρέος περιορίζουν την ανθεκτικότητα της οικονομίας.

Για την επόμενη τριετία έως πενταετία, η βιώσιμη σύγκλιση προϋποθέτει να μετατραπούν οι επενδύσεις και η ανάπτυξη σε υψηλότερη παραγωγικότητα, καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας και ισχυρότερη εξαγωγική βάση. Χρειάζεται επίσης ενεργειακή θωράκιση, στοχευμένη κοινωνική πολιτική και δημοσιονομική πειθαρχία που προστατεύει τις παραγωγικές επενδύσεις.

Η τελική κρίση είναι απλή. Η χώρα βρίσκεται σε τροχιά σύγκλισης των ρυθμών ανάπτυξης, όχι ακόμη σε ουσιαστική σύγκλιση του βιοτικού επιπέδου. Αν διατηρούσε προβάδισμα μίας μονάδας τον χρόνο έναντι του μέσου της ΕΕ, θα χρειαζόταν περίπου 39 χρόνια για να φτάσει από το 68% στο 100%. Το ζητούμενο είναι να μετατραπεί η σημερινή ανάπτυξη σε διατηρήσιμη παραγωγικότητα και πραγματική βελτίωση της αγοραστικής δύναμης.

* Οικονομικός Σύμβουλος Επιχειρήσεων.

Σύντομο Βιογραφικό: Ο κ. Σεγρεδάκης γεννήθηκε στο Ηράκλειο Κρήτης είναι απόφοιτος του Οικονομικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Πατρών και κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου M.Sc. in Finance. Από το 1998 o κ. Σεγρεδάκης έχει διατελέσει ανώτερο οικονομικό στέλεχος εταιρειών υψηλής κεφαλαιοποίησης εισηγμένων στο Χρηματιστήριο Αθηνών, καθώς επίσης και Διευθυντής Τμήματος Οικονομικής Ανάλυσης σε εταιρίες του χρηματοοικονομικού κλάδου. Διαθέτει πιστοποίηση Αναλυτή από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, ενώ το 2007 ανακηρύχθηκε ως ο Καλύτερος Έλληνας Αναλυτής, στον ετήσιο διαγωνισμό του Χρηματιστηρίου Αθηνών. Αρκετές μελέτες του έχουν δημοσιευθεί σε έγκυρα ελληνικά και ξένα Journals όπως επίσης σε οικονομικά περιοδικά και τον ημερήσιο τύπο, ενώ έχει παρουσιάσει αρκετές μελέτες του σε Συνέδρια και Ημερίδες.