Οι νέες διατάξεις για τη δυνατότητα διάσωσης της κύριας κατοικίας με συγκεκριμένους όρους, προϋποθέσεις και περιεχόμενο ρύθμισης, είναι γεγονός.
Το νέο πλαίσιο του Εξωδικαστικού Μηχανισμού, μετά τις αλλαγές στον Ν. 4738/2020, συνδέει την προστασία της κύριας κατοικίας με μία πρόταση και δυνητική συμφωνία αναδιάρθρωσης των οφειλών, η οποία θα προβλέπει την εκποίηση της λοιπής ακίνητης περιουσίας του οφειλέτη.
Εν τοις πράγμασι, η διάσωση της κατοικίας θα είναι μέρος ενός σχεδίου διευθέτησης μεταξύ οφειλέτη και πιστωτών. Ο οφειλέτης θα δύναται να διατηρήσει την κύρια κατοικία του –εκείνη που είναι δηλωμένη ως τέτοια και στο Μητρώο της Α.Α.Δ.Ε.–, ενώ οι τράπεζες και οι servicers θα έχουν τη δυνατότητα ρευστοποίησης όλων των λοιπών περιουσιακών στοιχείων του. Η προστασία δε θα εξαρτάται από τη συνεπή τήρηση της ρύθμισης.
Οι κρίσιμες λεπτομέρειες, ωστόσο, βρίσκονται στις προϋποθέσεις και στις εξαιρέσεις. Η αίτηση στον Εξωδικαστικό Μηχανισμό δεν αναστέλλει αυτοδικαίως κάθε πλειστηριασμό. Ειδικότερα, δεν καλύπτει πλειστηριασμούς που έχουν προγραμματιστεί εντός τριμήνου από την οριστική υποβολή της αίτησης, ενώ ακόμη και μετά την υποβολή του σχεδίου διευθέτησης και την υπογραφή της σύμβασης αναδιάρθρωσης, η προστασία αφορά μόνο τους πιστωτές που ενέχονται σε αυτήν και διατηρείται όσο τηρούνται οι όροι της.
Παράλληλα, η ειδική διαδικασία εκποίησης των λοιπών, πλην της κύριας κατοικίας, ακινήτων περιουσιακών στοιχείων του οφειλέτη συνοδεύεται από περιορισμούς στην άσκηση συγκεκριμένων ένδικων βοηθημάτων, εγείροντας ζητήματα αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας και ορίων της συμβατικής συναίνεσης.
Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι μόνο αν ο οφειλέτης μπορεί να διασώσει την κύρια κατοικία του, αλλά με ποιους όρους, απέναντι σε ποιους πιστωτές και με ποιο κόστος.
Οι απαντήσεις βρίσκονται στις επιμέρους διατάξεις της νέας ρύθμισης, οι οποίες καθορίζουν πότε ενεργοποιείται η προστασία, πώς εκποιείται η λοιπή –πλην της κύριας κατοικίας– ακίνητη περιουσία του οφειλέτη και υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να εκπέσει της ρύθμισης.
Ι. Τι αλλάζει στην πράξη
Με το άρθρο 14 του Ν. 5313/2026 προστέθηκαν οι παράγραφοι 4–14 στο άρθρο 14 του Ν. 4738/2020.
Η σημαντικότερη καινοτομία έγκειται στο ότι ο οφειλέτης μπορεί να διατηρήσει την κύρια κατοικία του, αποδεχόμενος σύμβαση αναδιάρθρωσης που προβλέπει τη ρευστοποίηση των λοιπών ακινήτων του.
Το νέο σύστημα τέθηκε σε λειτουργία στην ηλεκτρονική πλατφόρμα στις 21 Σεπτεμβρίου 2026. Η προστασία δεν είναι γενική ούτε απόλυτη. Έχει συμβατικό χαρακτήρα και εξαρτάται από τη διαμόρφωση, υπογραφή και πιστή τήρηση της συγκεκριμένης σύμβασης αναδιάρθρωσης.
Οι τρεις βασικές έννομες συνέπειες
Διατήρηση της κύριας κατοικίας
Η αξία της κύριας κατοικίας λαμβάνεται χωριστά υπόψη κατά τον υπολογισμό της εναλλακτικής ρύθμισης.
Εκποίηση της λοιπής ακίνητης περιουσίας
Προβλέπεται ειδική διαδικασία συμβατικής εκποίησης, με βάση τη σύμβαση αναδιάρθρωσης.
Απαγόρευση επίσπευσης εκτέλεσης στην κατοικία
Οι πιστωτές που καταλαμβάνονται από τη σύμβαση δεν μπορούν να επισπεύδουν αναγκαστική εκτέλεση στην κατοικία όσο τηρείται η ρύθμιση.
II. Άρθρο 14 παρ. 4 Ν. 4738/2020 – Διαχωρισμός κύριας κατοικίας και λοιπών ακινήτων
Η νέα παρ. 4 προβλέπει τη δυνατότητα των συμμετεχόντων πιστωτών να υποβάλουν αντιπρόταση που περιλαμβάνει την εκποίηση λοιπών ακινήτων του οφειλέτη, εκτός της κύριας κατοικίας, στην έκταση που απαιτείται για την ικανοποίηση των απαιτήσεων.
Για τον υπολογισμό των μηνιαίων δόσεων της ειδικής ρύθμισης χρησιμοποιείται, ως αξία ακίνητης περιουσίας, μόνο η αξία της κύριας κατοικίας. Παράλληλα, η συμφωνούμενη εκποίηση των άλλων ακινήτων αποτελεί όρο της σύμβασης.
Υπάρχει, ωστόσο, ένας ουσιώδης περιορισμός: το Δημόσιο δεν επιτρέπεται να λάβει δυσμενέστερη μεταχείριση από εκείνη που θα είχε σε περίπτωση ρευστοποίησης, σύμφωνα με το άρθρο 21 παρ. 4 περ. β΄.
Νομική ερμηνεία: Δεν θεσπίζεται αυτοτελές ακατάσχετο της κύριας κατοικίας. Δημιουργείται ειδικός μηχανισμός αναδιάρθρωσης, στον οποίο η προστασία της κατοικίας αποτελεί αντιπαροχή έναντι της συμφωνημένης ρευστοποίησης άλλων περιουσιακών στοιχείων.
III. Άρθρο 14 παρ. 5 – Υποχρέωση υποβολής αντιπρότασης
Για τους οφειλέτες που εμπίπτουν στην παρ. 3 του ίδιου άρθρου, οι πιστωτές υποχρεούνται να υποβάλουν την ειδική αντιπρόταση. Πρόκειται για ιδιαίτερα σημαντική διαφοροποίηση, καθώς για τη συγκεκριμένη κατηγορία δεν αρκεί η απλή δυνατότητα των πιστωτών να προτείνουν τη ρύθμιση.
Ο οφειλέτης διατηρεί το δικαίωμα να την αποδεχθεί ή να την απορρίψει.
Περίπτωση συγκυριότητας
Εφόσον η κύρια κατοικία ανήκει κατά ιδανικό μερίδιο και σε συνοφειλέτη ή εγγυητή, για την υποβολή της ειδικής αντιπρότασης απαιτούνται η συνυποβολή της αίτησης και η συνυπογραφή της σύμβασης από αυτόν.
Η συνυπογραφή δεν συνεπάγεται αυτομάτως απώλεια δικαιωμάτων του συνοφειλέτη ή εγγυητή από τυχόν απόφαση υπαγωγής στον Ν. 3869/2010 ή στον Ν. 4605/2019.
Επομένως, πριν από τη συνυπογραφή πρέπει να ελέγχεται η υφιστάμενη δικαστική ή συμβατική προστασία κάθε εμπλεκομένου.
IV. Άρθρο 14 παρ. 6 – Η απαγόρευση πλειστηριασμού κύριας κατοικίας
Αυτή είναι η κεντρική διάταξη προστασίας. Μετά την υπογραφή της σύμβασης που προέκυψε από την ειδική αντιπρόταση, και υπό τον όρο της τήρησής της, απαγορεύονται στους πιστωτές που καταλαμβάνονται από τη σύμβαση:
- Η επίσπευση αναγκαστικής εκτέλεσης επί της κύριας κατοικίας.
- Η λήψη ασφαλιστικών μέτρων επί αυτής.
- Η εγγραφή υποθήκης.
- Η τροπή προσημείωσης υποθήκης σε υποθήκη.
Οι δύο ρητές εξαιρέσεις
Ο νόμος εξακολουθεί να επιτρέπει την αναγγελία πιστωτή σε πλειστηριασμό που επισπεύδεται από τρίτο, καθώς και τη διατήρηση των ήδη υφιστάμενων εμπράγματων ασφαλειών.
Αυτό σημαίνει ότι η προστασία είναι σχετική ως προς τα πρόσωπα των πιστωτών και δεν ισοδυναμεί με απεριόριστη ασυλία του ακινήτου έναντι κάθε τρίτου.
Επιπλέον, αν η σύμβαση αθετηθεί κατά το άρθρο 27, αίρεται η ειδική απαγόρευση. Οι πιστωτές μπορούν τότε να ενεργοποιήσουν τις προβλεπόμενες διαδικασίες εκτέλεσης.
V. Άρθρο 18 Ν. 4738/2020 – Αναστολή αναγκαστικής εκτέλεσης κατά την εκκρεμοδικία της αίτησης
Εδώ εντοπίζεται η σημαντικότερη πρακτική διάκριση μεταξύ της προσωρινής προστασίας κατά την επεξεργασία μιας αίτησης και της προστασίας που αποκτάται μετά την υπογραφή της σύμβασης.
1. Γενικός κανόνας
Από την οριστική υποβολή της αίτησης εξωδικαστικού και μέχρι την κατά νόμο περάτωση της διαδικασίας αναστέλλονται, για τις οφειλές που ζητείται να ρυθμιστούν, τα προβλεπόμενα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης.
2. Κρίσιμη εξαίρεση: πλειστηριασμός εντός τριμήνου
Το άρθρο 18 παρ. 1 προβλέπει ότι η αναστολή δεν καλύπτει πλειστηριασμό που έχει προγραμματιστεί μέσα σε τρεις μήνες από την οριστική υποβολή της αίτησης.
Εξαιρούνται επίσης οι προπαρασκευαστικές ενέργειες πλειστηριασμού από ενέγγυο πιστωτή, συμπεριλαμβανομένης της κατάσχεσης.
Συνεπώς, η οριστική υποβολή αίτησης εξωδικαστικού δεν αρκεί για τη ματαίωση επικείμενου πλειστηριασμού.
Πρακτικά παραδείγματα
Σενάριο Α
Δεν αναστέλλεται αυτομάτως
Υποθετική αίτηση: 15 Νοεμβρίου 2026
Οριστική αίτηση: 15/11/2026
Πλειστηριασμός: 15/12/2026
Ο πλειστηριασμός έχει προγραμματιστεί εντός του τριμήνου. Η αίτηση δεν τον αναστέλλει αυτοδικαίως.
Σενάριο Β
Καταρχήν αναστολή
Οριστική αίτηση: 15/11/2026
Πλειστηριασμός: 20/03/2027
Ο πλειστηριασμός βρίσκεται εκτός του τριμήνου. Καταρχήν καταλαμβάνεται από την αναστολή, εφόσον η διαδικασία παραμένει ενεργή και πληρούνται οι λοιπές προϋποθέσεις.
Η αναστολή παύει, μεταξύ άλλων, με την προβλεπόμενη κοινοποίηση απόφασης μη υποβολής πρότασης ή την απόρριψη της αίτησης. Δεν εξασφαλίζει αναστολή μέχρι οποιαδήποτε μελλοντική ημερομηνία.
VI. Άρθρο 14 παρ. 7–12 – Η ειδική διαδικασία εκποίησης των λοιπών ακινήτων
Η διάσωση της κύριας κατοικίας συνοδεύεται από τη δημιουργία ενός ειδικού συστήματος συμβατικής εκποίησης, το οποίο διαφοροποιείται σημαντικά από τη συνήθη διαδικασία αναγκαστικού πλειστηριασμού.
1. Εκτελεστός τίτλος
Η ίδια η σύμβαση αναδιάρθρωσης λειτουργεί ως τίτλος της ειδικής εκποίησης, εφόσον έχει καταχωριστεί στην ηλεκτρονική πλατφόρμα. Δεν απαιτείται η συνήθης επίδοση αντιγράφου με επιταγή προς εκτέλεση του άρθρου 924 ΚΠολΔ.
2. Ποιος κινεί τη διαδικασία
Η πρωτοβουλία ανήκει καταρχήν στον χρηματοδοτικό φορέα με την υψηλότερη ενυπόθηκη απαίτηση. Αν δεν υπάρχει ενυπόθηκος πιστωτής, στον χρηματοδοτικό φορέα με την υψηλότερη απαίτηση.
3. Προθεσμίες και διαδικαστικές πράξεις
| Ενέργεια | Προβλεπόμενο χρονικό πλαίσιο |
|---|---|
| Ηλεκτρονική εκποίηση από την έκθεση | 40–60 ημέρες |
| Επίδοση έκθεσης από δικαστικό επιμελητή | 5 ημέρες από τη σύνταξη |
| Δημοσίευση έκθεσης | 20 ημέρες από την κατάρτιση |
Ο Αύγουστος δεν συνυπολογίζεται στην προθεσμία των 40–60 ημερών.
Η διαδικασία μπορεί να πραγματοποιηθεί ακόμη και σε ακίνητα με προϋφιστάμενη κατάσχεση, με τις εξαιρέσεις που ορίζει ο νόμος για ειδικές δεσμεύσεις.
VII. Περιορισμός ένδικων βοηθημάτων – Ιδιαίτερα κρίσιμο ζήτημα
Η νέα παρ. 11 του άρθρου 14 προβλέπει ότι στην ειδική διαδικασία συμβατικής εκποίησης δεν επιτρέπεται η άσκηση ανακοπής των άρθρων 933 και 936 ΚΠολΔ.
Επιπλέον, δεν εφαρμόζονται, μεταξύ άλλων, οι διατάξεις των άρθρων 938 και 1000 ΚΠολΔ.
Αυτό δημιουργεί μια ουσιώδη διαφορά:
| Συνήθης αναγκαστική εκτέλεση | Ειδική συμβατική εκποίηση |
|---|---|
| Εφαρμόζεται το άρθρο 933 ΚΠολΔ | Αποκλείεται από την ειδική διάταξη |
| Δυνατότητα ένδικων μέσων σύμφωνα με ΚΠολΔ | Ειδικά περιορισμένο πλαίσιο |
| Δυνατότητα αναστολής υπό προϋποθέσεις | Δεν εφαρμόζεται το άρθρο 938 ΚΠολΔ |
| Γενικό δικονομικό σύστημα εκτέλεσης | Ειδικό σύστημα εκποίησης |
Αξίζει να υπογραμμιστεί ότι ο αποκλεισμός αφορά την ειδική διαδικασία εκποίησης των άλλων ακινήτων, όχι κάθε αναγκαστική εκτέλεση που μπορεί να προκύψει από εξωδικαστική σύμβαση.
Δικονομική αξιολόγηση
Η νέα ρύθμιση εγείρει ενδιαφέροντα ζητήματα σε σχέση με το άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγματος και το άρθρο 6 παρ. 1 ΕΣΔΑ, ιδίως ως προς την αποτελεσματική δικαστική προστασία σε περίπτωση:
- υπέρβασης των όρων της συμφωνηθείσας εκποίησης,
- ουσιώδους ελαττώματος στη διαδικασία,
- αμφισβήτησης της εγκυρότητας της σύμβασης ή της συναίνεσης.
Η παρ. 13 προβλέπει ειδικά για τρίτους που δεν συμμετέχουν στη διαδικασία δυνατότητα ανακοπής του άρθρου 583 ΚΠολΔ, μέσα σε αποκλειστική προθεσμία τριών μηνών από την καταχώριση της κατακυρωτικής έκθεσης.
Αυτό δεν επιτρέπει να θεωρήσουμε ότι κάθε προσβολή είναι δικονομικά αδύνατη. Αντιθέτως, απαιτείται διάκριση μεταξύ προσβολής της ειδικής εκποίησης και αυτοτελών ουσιαστικών ή δικονομικών αξιώσεων.
Πρόκειται πάντως για ερμηνευτικό προβληματισμό, όχι για διαπιστωμένη αντισυνταγματικότητα ή ήδη παγιωμένη νομολογία επί του νέου άρθρου.
VIII. Αθέτηση της σύμβασης – Άρθρο 27 Ν. 4738/2020
Η προστασία της κύριας κατοικίας συνδέεται άμεσα με τη συνεπή εκπλήρωση της σύμβασης.
Σύμφωνα με το άρθρο 27 παρ. 1, καταλαμβανόμενος πιστωτής μπορεί να καταγγείλει τη ρύθμιση όταν το συνολικό καθυστερούμενο ποσό υπερβαίνει αθροιστικά:
- την αξία τριών δόσεων, ή
- το 3% του συνολικά οφειλόμενου ποσού της ρύθμισης.
Η καταγγελία επιφέρει απώλεια της ρύθμισης ως προς τον συγκεκριμένο πιστωτή και αναβίωση της απαίτησής του, αφαιρουμένων των ποσών που καταβλήθηκαν.
Κατά την παρ. 6 του άρθρου 14, η αθέτηση επιφέρει επίσης άρση της ειδικής απαγόρευσης επίσπευσης αναγκαστικής εκτέλεσης.
Κρίσιμο σημείο για τη δικηγορική πρακτική: Το άρθρο 27 προβλέπει καταγγελία και απώλεια της ρύθμισης ως προς συγκεκριμένο πιστωτή. Επομένως, δεν πρέπει να συγχέεται κάθε μεμονωμένη καθυστέρηση με αυτόματη, συνολική απώλεια όλων των συμβατικών προστατευτικών αποτελεσμάτων. Χρειάζεται έλεγχος των προϋποθέσεων καταγγελίας.
IX. Μεταβατική διάταξη – Δυνατότητα νέας αίτησης
Το άρθρο 14 παρ. 2 του Ν. 5313/2026 θεσπίζει ειδική δυνατότητα νέας αίτησης, κατά παρέκκλιση συγκεκριμένων περιορισμών, για οφειλέτες που είχαν αθετήσει προηγούμενη σύμβαση εξωδικαστικού.
Η δυνατότητα παρέχεται εντός αποκλειστικής προθεσμίας έξι μηνών από την έναρξη ισχύος του νόμου και υπό τις λοιπές προβλεπόμενες προϋποθέσεις. Αντίστοιχη δυνατότητα προβλέπεται για ορισμένους οφειλέτες που είχαν ζητήσει στο παρελθόν υπαγωγή στον Ν. 3869/2010.
Σημαντικό είναι ότι πρόκειται για ειδική μεταβατική εξαίρεση και όχι γενική κατάργηση των περιορισμών επανυποβολής.
X. Πρακτικό παράδειγμα εφαρμογής
Υποθετική περίπτωση δανειολήπτη:
Συνολικές οφειλές 250.000 €
Αξία κύριας κατοικίας 150.000 €
Αξία δεύτερου ακινήτου 70.000 €
Σταθερό μηνιαίο εισόδημα 1.800 €
Πιθανή δομή αναδιάρθρωσης
Κύρια κατοικία – διατήρηση
Δεύτερο ακίνητο – εκποίηση 70.000 €
Τα ποσά είναι ενδεικτικά. Το προϊόν εκποίησης, οι πιστωτές που ικανοποιούνται, το ύψος τυχόν διαγραφής και η μηνιαία δόση καθορίζονται από τη νόμιμη διαδικασία υπολογισμού και τη συγκεκριμένη σύμβαση.
Εφόσον προταθεί και γίνει αποδεκτή η ειδική αναδιάρθρωση, η κύρια κατοικία μπορεί να διατηρηθεί, ενώ το δεύτερο ακίνητο θα εκποιηθεί βάσει των συμβατικών όρων.
Η οικονομική ωφέλεια δεν είναι δεδομένη. Πρέπει να συγκριθεί η ειδική αντιπρόταση με την κανονική πρόταση του εξωδικαστικού, ιδίως ως προς τη διαγραφή οφειλών, τις εξασφαλίσεις και την τελική μηνιαία επιβάρυνση.
XI. Η σχέση της νέας διάταξης με τους ήδη επισπευδόμενους πλειστηριασμούς
Για την εκτίμηση μιας υπόθεσης πρέπει να εξετάζονται χωριστά τα ακόλουθα στάδια:
| Στάδιο | Νομική συνέπεια |
|---|---|
| Προετοιμασία αίτησης | Δεν γεννά αυτοτελή αναστολή |
| Οριστική υποβολή | Ενεργοποιείται το άρθρο 18 με εξαιρέσεις |
| Πλειστηριασμός εντός τριμήνου | Δεν αναστέλλεται αυτομάτως |
| Υποβολή ειδικής αντιπρότασης | Δεν ισοδυναμεί με υπογεγραμμένη σύμβαση |
| Υπογραφή και τήρηση ειδικής σύμβασης | Ενεργοποιείται η προστασία του άρθρου 14 παρ. 6 |
| Καταγγελία λόγω αθέτησης | Ενδέχεται να επιφέρει απώλεια της προστασίας |
Σε περίπτωση που έχει ήδη επιβληθεί κατάσχεση στην κύρια κατοικία, η απαγόρευση επίσπευσης μετά την υπογραφή της ειδικής σύμβασης πρέπει να συσχετιστεί με την υφιστάμενη διαδικασία και την ταυτότητα του επισπεύδοντος.
Δεν πρέπει να θεωρείται ότι η απλή αποδοχή μιας πρότασης εξαφανίζει αυτοδικαίως κάθε προηγούμενη κατάσχεση ή εμπράγματο βάρος.
* Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω, Διαπιστευμένος Διαμεσολαβητής