Φίλτατοι, καλή σας ημέρα!
Η καθυστέρηση στην απονομή της Δικαιοσύνης αποτελεί εδώ και χρόνια μία από τις βαθύτερες θεσμικές παθογένειες της χώρας μας. Και ίσως το πλέον ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι η ύπαρξη του φαινομένου αυτού καθαυτού, όσο η σταδιακή κοινωνική εξοικείωση με αυτό.
Η αίσθηση ότι η Δικαιοσύνη στην Ελλάδα απονέμεται αργά -συχνά εξουθενωτικά αργά- έχει πάψει να προκαλεί έκπληξη. Έχει σχεδόν μετατραπεί σε μέρος της κανονικότητας.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η χθεσινή τοποθέτηση του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκου Πιερρακάκη, κατά την ορκωμοσία νέων λειτουργών του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία και συνάμα συνιστά μία κραυγαλέα αντίφαση.
Ο υπουργός παραδέχθηκε ότι η αναζήτηση Δικαιοσύνης κινδυνεύει να μετατραπεί σε «ατέρμονη και εξουθενωτική διαδικασία» για τους πολίτες, ζητώντας παράλληλα επιτάχυνση των διαδικασιών, κυρίως σε υποθέσεις που αφορούν το Μάτι, τη Μάνδρα και τα Τέμπη.
Και τούτο στον απόηχο αντίστοιχου αιτήματος που είχε υποβάλει προς την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία η κυβέρνηση, αποκλειστικά όμως για την επιτάχυνση της διεκπεραίωσης υποθέσεων που αφορούν πολιτικά πρόσωπα και όχι το σύνολο των πολιτών.
Η διαπίστωση για την ανάγκη επιτάχυνσης της διαδικασίας απονομής Δικαιοσύνης είναι προφανώς σωστή. Το ερώτημα που προκύπτει, ωστόσο, αφορά το ποιος έχει την κύρια ευθύνη να αλλάξει αυτή την εικόνα.
Διότι η απονομή της Δικαιοσύνης δεν επιταχύνεται με ευχές, εκκλήσεις ή ηθικές παραινέσεις προς τους λειτουργούς της. Επιταχύνεται με συγκεκριμένες θεσμικές επιλογές: με διοικητική αναδιοργάνωση, ψηφιοποίηση, ενίσχυση προσωπικού, σαφή αξιολόγηση, αποτελεσματικούς πειθαρχικούς μηχανισμούς και κυρίως με πολιτική βούληση σύγκρουσης με χρόνιες δυσλειτουργίες. Και για όλα αυτά, η κύρια ευθύνη βαραίνει πρωτίστως την εκτελεστική εξουσία.
Δηλαδή, την κυβέρνηση.
Ασφαλώς, το ίδιο το δικαστικό σύστημα δεν μπορεί να μένει εκτός κριτικής. Η ηγεσία των ανώτατων δικαστηρίων -του Αρείου Πάγου, του Συμβουλίου της Επικρατείας και του Ελεγκτικού Συνεδρίου- φέρει επίσης σοβαρή ευθύνη για την αντιμετώπιση φαινομένων διοικητικής αδράνειας και συσσωρευμένων εκκρεμοτήτων.
Η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης δεν μπορεί να λειτουργεί ως άλλοθι απουσίας αξιολόγησης και λογοδοσίας. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία της συζήτησης. Διότι όταν ένας υπουργός καλεί δικαστικούς λειτουργούς να επιταχύνουν την απονομή της Δικαιοσύνης, δημιουργείται η εντύπωση ότι η κυβέρνηση μεταθέτει μέρος της ευθύνης που τη βαρύνει στους ανθρώπους που λειτουργούν μέσα σε ένα ήδη δυσκίνητο και επιβαρυμένο σύστημα.
Σαν να τους ζητείται να «βγάλουν το φίδι από την τρύπα», χωρίς η Πολιτεία να έχει αντιμετωπίσει αποφασιστικά τις βαθύτερες αιτίες του προβλήματος.
Την ίδια στιγμή, η πρόσφατη υπόθεση δικαστού στην Αλαμπάμα των ΗΠΑ, η οποία τέθηκε σε αναστολή καθηκόντων λόγω συστηματικών καθυστερήσεων και διοικητικής δυσλειτουργίας, αναδεικνύει τι γίνεται σε συντεταγμένες και ορθολογικά οργανωμένες πολιτείες.
Όχι μόνο επειδή υπενθυμίζει ότι η καθυστέρηση στην απονομής δικαιοσύνης, ενίοτε στον βαθμό της αρνησιδικίας, μπορεί να ισοδυναμεί με ελλιπή δικαστική προστασία, αλλά και επειδή δείχνει ότι ένα κράτος δικαίου οφείλει να διαθέτει μηχανισμούς παρέμβασης όταν η δυσλειτουργία υπερβαίνει τα ανεκτά όρια.
Η ποιότητα της Δικαιοσύνης δεν κρίνεται μόνο από τη νομική ορθότητα των αποφάσεων. Κρίνεται και από τον χρόνο μέσα στον οποίο αυτές εκδίδονται.
Ο πολίτης συχνά δεν φοβάται ότι θα χάσει το δίκιο του· φοβάται ότι δεν θα προλάβει να δικαιωθεί ή εντέλει ότι θα είναι «πολύ αργά» για δικαίωση, όταν εκδοθεί η σχετική δικαστική απόφαση. Και ακριβώς εκεί βρίσκεται η μεγάλη ελληνική αποτυχία: όχι μόνο στην ύπαρξη του προβλήματος, αλλά κυρίως στη χρόνια αδυναμία του πολιτικού και θεσμικού συστήματος να το αντιμετωπίσει με συνέπεια, τόλμη και πραγματική λογοδοσία.
Όσο αυτό δεν αλλάζει, η Δικαιοσύνη θα παραμένει μια ανοικτή πληγή -όχι μόνο για τους πολίτες που ταλαιπωρούνται αλλά και για την ίδια τη θεσμική αξιοπιστία της χώρας.