Οι θεσμοί δεν δοκιμάζονται όταν όλα κυλούν ομαλά. Δοκιμάζονται στις “φουρτούνες”.
Όταν η πολιτική συγκυρία γίνεται δύσκολη. Όταν οι εκλογές πλησιάζουν και η αντιπαράθεση κορυφώνεται. Όταν μεγάλες δικαστικές υποθέσεις βρίσκονται σε εξέλιξη. Όταν η κοινωνία αναζητά απαντήσεις και η εμπιστοσύνη της προς το πολιτικό σύστημα βρίσκεται ήδη υπό πίεση.
Τότε ακριβώς μετριέται η ποιότητα μίας δημοκρατίας. Όχι από τις διακηρύξεις της. Από τις επιλογές της.
Γι' αυτό και η απόφαση της κυβέρνησης να παρατείνει τη θητεία των διοικήσεων των δικαστηρίων της χώρας, αναστέλλοντας τις προβλεπόμενες αρχαιρεσίες για ακόμη έναν χρόνο, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μία ακόμη διοικητική ρύθμιση. Πολύ περισσότερο όταν η συγκεκριμένη διάταξη δεν τέθηκε ποτέ σε δημόσια διαβούλευση, αλλά προστέθηκε στο νομοσχέδιο του Υπουργείου Δικαιοσύνης την ύστατη ώρα.
Αν επρόκειτο για μια απολύτως φυσιολογική και αναγκαία μεταβολή, γιατί ακολουθήθηκε αυτή η διαδικασία; Γιατί δεν παρουσιάστηκε εξαρχής στους ίδιους τους λειτουργούς της Δικαιοσύνης και στην κοινωνία; Και ποιος ήταν ο λόγος μιας τέτοιας νομοθετικής σπουδής;
Οδηγούμαστε, δε, έτσι και σε μία κραυγαλέα αντίφαση: Την ίδια εβδομάδα που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπιστώνει πρόοδο της Ελλάδας στο κράτος δικαίου, η Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων προειδοποιεί ότι οι συνεχείς παρατάσεις της θητείας των διοικήσεων των δικαστηρίων τείνουν να μετατραπούν από εξαίρεση σε κανόνα, υπονομεύοντας σταδιακά το αυτοδιοίκητο της Δικαιοσύνης.
Δεν πρόκειται για μια συνδικαλιστική διαφωνία. Πρόκειται για την ίδια τη Δικαιοσύνη που εκφράζει ανησυχία για τη λειτουργία της. Και αυτή η ανησυχία δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Η κυβέρνηση ασφαλώς έχει την αρμοδιότητα να νομοθετεί. Ακριβώς γι' αυτό όμως έχει και μια αυξημένη ευθύνη: να μη νομοθετεί με τρόπο που γεννά εύλογες υποψίες ή αχρείαστες σκιές.
Γιατί η συγκυρία δεν είναι ουδέτερη. Η χώρα εισέρχεται σταδιακά σε προεκλογική περίοδο.
Την ίδια στιγμή βρίσκονται σε εξέλιξη ή αναμένονται κρίσιμες δικαστικές εξελίξεις για υποθέσεις που έχουν σημαδέψει τη δημόσια ζωή: οι υποκλοπές, ο ΟΠΕΚΕΠΕ, τα Τέμπη και ενδεχομένως νέες δικογραφίες από την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
Δεν χρειάζεται να υποθέσει κανείς ότι επιχειρείται οποιαδήποτε παρέμβαση στη Δικαιοσύνη. Σε μια δημοκρατία, η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης δεν αρκεί να υπάρχει. Πρέπει να είναι απολύτως αδιαμφισβήτητη. Οι θεσμοί δεν προστατεύονται μόνο από τις προθέσεις. Προστατεύονται και από τους συμβολισμούς και στην συγκεκριμένη περίπτωση υπάρχουν πολλοί.
Κάθε επιλογή που επιτρέπει να δημιουργηθεί η παραμικρή υπόνοια εξάρτησης, κάθε απόφαση που μπορεί να εκληφθεί ως χρονικά ή πολιτικά ύποπτη, κάθε παρέκκλιση από τις συνήθεις θεσμικές διαδικασίες, αφαιρεί ένα τμήμα της εμπιστοσύνης των πολιτών. Και η εμπιστοσύνη αυτή είναι το πολυτιμότερο κεφάλαιο της Δικαιοσύνης και συνολικά της Δημοκρατίας.
Το βάρος, επομένως, δεν πέφτει σε όσους διατυπώνουν ερωτήματα. Πέφτει σε εκείνον που αλλάζει τους κανόνες. Οφείλει να εξηγήσει γιατί η αλλαγή ήταν αναγκαία. Γιατί έγινε τώρα. Γιατί έγινε με αυτόν τον τρόπο. Και γιατί δεν μπορούσε να περιμένει μέχρι να ολοκληρωθούν οι προβλεπόμενες διαδικασίες.
Γιατί στη δημοκρατία οι θεσμοί δεν κρίνονται μόνο από το αν είναι ανεξάρτητοι. Κρίνονται και από το αν πείθουν ότι είναι. Κάτι σαν την γυναίκα του Καίσαρα...
Και όταν η εμπιστοσύνη προς τη Δικαιοσύνη αρχίζει να διαβρώνεται, η ζημία δεν περιορίζεται στις αίθουσες των δικαστηρίων. Φθάνει μέχρι τον πυρήνα του δημοκρατικού πολιτεύματος.
Γιατί η Δικαιοσύνη είναι το ύστατο καταφύγιο του πολίτη απέναντι στην εξουσία. Και όταν ακόμη και αυτό το καταφύγιο αρχίζει να περιβάλλεται από ερωτήματα, τότε το πρόβλημα δεν είναι πλέον νομικό. Είναι βαθιά δημοκρατικό.