Φίλτατοι, καλή σας ημέρα!
Εννέα από τα 29 κράτη του χώρου Schengen εφαρμόζουν σήμερα ελέγχους στα εσωτερικά τους σύνορα με άλλα κράτη μέλη της ΕΕ. Σχεδόν ένα στα τρία. Μία ακόμη χώρα, η Σλοβενία, τους ήρε μόλις τον Ιούνιο. Τα στοιχεία έχει συλλέξει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και βρίσκονται αναρτημένα εδώ.
Άρα, ας μην κρυβόμαστε πίσω από τις λέξεις. Όταν μία συμφωνία που οικοδομήθηκε πάνω στην κατάργηση των εσωτερικών συνόρων λειτουργεί με τόσες εξαιρέσεις, τότε υπάρχει μόνον στα χαρτιά και χάνει το νόημά της στην πράξη.
Οι έλεγχοι είναι νόμιμοι. Ο Κώδικας Schengen τους επιτρέπει σε περίπτωση σοβαρής απειλής για τη δημόσια τάξη ή την εσωτερική ασφάλεια. Τους προβλέπει όμως ως έσχατο, αναγκαίο, αναλογικό και προσωρινό μέτρο. Πόσο προσωρινό μπορεί να θεωρείται, όμως, ένα μέτρο που επαναλαμβάνεται επί χρόνια;
Η Γερμανία, για παράδειγμα, διατηρεί ελέγχους στα χερσαία σύνορά της από τον Σεπτέμβριο του 2024. Η Γαλλία ελέγχει όλα τα εσωτερικά της σύνορα. Αυστρία, Ολλανδία, Νορβηγία, Πολωνία και Σουηδία έχουν επίσης επαναφέρει ελέγχους.
Και το παράδειγμα των ημερών: Μετά τις μαζικές παράνομες εισόδους στη Θέουτα, η Ιταλία επέβαλε ελέγχους στις αφίξεις από την Ισπανία. Η Μαδρίτη απαίτησε την άρση τους. Η Ρώμη αρνήθηκε. Και η Ισπανία απάντησε επιβάλλοντας δικούς της ελέγχους στις αφίξεις από την Ιταλία.
Δύο κράτη της ίδιας Ένωσης και της ίδιας Schengen, αντί να αντιμετωπίσουν από κοινού μία εξωτερική μεταναστευτική πίεση, κατέληξαν να ελέγχουν το ένα το άλλο. Εκεί, όμως, αναπόφευκτα, τα πράγματα μπλέκουν.
Η Schengen δεν ήταν απλώς μία συμφωνία ελεύθερης κυκλοφορίας. Ήταν μία συμφωνία εμπιστοσύνης. Εμπιστεύομαι ότι θα φυλάξεις το εξωτερικό σου σύνορο, επειδή είναι και δικό μου. Ότι θα εφαρμόσεις όσα συμφωνήσαμε για τη μετανάστευση και το άσυλο. Ότι οι υπηρεσίες μας θα συνεργαστούν. Γι' αυτό και δεν χρειάζεται να σε ελέγχω.
Αν υπήρχε αυτή η εμπιστοσύνη, πιθανότατα δεν θα χρειαζόταν αυτό το δάσος εξαιρέσεων.
Η ειρωνεία της υπόθεσης είναι δε ότι από τις 12 Ιουνίου εφαρμόζεται πλήρως το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου, με κοινές διαδικασίες και μηχανισμό αλληλεγγύης. Και λιγότερο από δύο μήνες αργότερα, Ιταλία και Ισπανία σηκώνουν μπάρες η μία απέναντι στην άλλη.
Αυτή είναι η ευρωπαϊκή ασυνεννοησία στην πράξη.
Δεν λείπουν από την Ευρώπη οι Συνθήκες, οι κανονισμοί ή οι μηχανισμοί. Της λείπει η ικανότητα να συμφωνεί σε μία κοινή πολιτική και, κυρίως, να εμπιστεύεται ότι όλοι θα την εφαρμόσουν.
Και γι' αυτό η υπόθεση ξεπερνά τη Schengen. Διότι αυτή η Ευρώπη συζητά ταυτόχρονα για κοινή εξωτερική πολιτική, κοινή άμυνα και ευρωπαϊκό στρατό.
Αλήθεια, ποιον ευρωπαϊκό στρατό; Πώς θα εμπιστευθούν τα κράτη το ένα στο άλλο την υπεράσπιση της Ευρώπης όταν δεν εμπιστεύονται το ένα στο άλλο ούτε τη φύλαξη των συνόρων της;
Η Schengen, λοιπόν, δεν είναι το πρόβλημα. Είναι ο καθρέφτης του.
Μιας Ευρώπης που μιλά για αλληλεγγύη αλλά ζητά εξαιρέσεις. Που διακηρύσσει εμπιστοσύνη αλλά στήνει ξανά φυλάκια. Η όμορφη Schengen δεν χρειάζεται να καταργηθεί. Αρκεί κάθε κράτος να συνεχίσει να προσθέτει τη δική του «προσωρινή» εξαίρεση.
Μέχρι να μην μείνει τίποτε από τον κανόνα.