Φίλτατοι, καλή σας ημέρα!
Η διπλωματία δεν ασκείται με ανοιχτά μικρόφωνα. Ούτε είναι υποχρεωμένη μία κυβέρνηση να ενημερώνει την κοινή γνώμη για κάθε τηλεφώνημα, βολιδοσκόπηση ή διαπραγμάτευση πίσω από κλειστές πόρτες. Όταν, όμως, η διαπραγμάτευση αγγίζει την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων, το αποτέλεσμά της δεν μπορεί να παραμένει στο σκοτάδι.
Και γύρω από το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου υπάρχει πλέον βαθύ σκοτάδι.
Ο Χακάν Φιντάν ήταν χθες εξαιρετικά σαφής. Η Τουρκία, είπε στα «ΝΕΑ», δεν αντιτίθεται στις έρευνες για το GSI. Ζητεί όμως από το πλοίο γραπτή ειδοποίηση, με περιγραφή των εργασιών και τις συντεταγμένες. Και εξήγησε το γιατί: ώστε να μη μεταβληθεί το status quo και να μη δημιουργηθεί προηγούμενο.
Πρόσθεσε κάτι ακόμη σημαντικότερο. Ότι το ζήτημα έχει συζητηθεί με τον Κυριάκο Μητσοτάκη και τον Εμανουέλ Μακρόν, ενώ το έθεσε και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στον Έλληνα πρωθυπουργό στη Νέα Υόρκη.
Άρα συζήτηση υπήρξε. Τι ακριβώς συζητήθηκε, δεν γνωρίζουμε.
Λίγες ώρες αργότερα, ο Γιώργος Γεραπετρίτης δήλωσε κατηγορηματικά ότι δεν υπάρχει συνεννόηση με την Τουρκία για την πόντιση. Ξεκαθάρισε ότι άδεια έχει ζητηθεί μόνον από την Ελλάδα και μόνον η Ελλάδα θα την παράσχει. Πρόσθεσε όμως ότι, μετά την ελληνική αδειοδότηση, ενημέρωση για τις έρευνες και την πόντιση «θα μπορούσε» να υπάρξει, αρκεί να μη συνιστά αδειοδοτική διαδικασία από άλλη πλευρά.
Εδώ, όμως, είναι που «μπλέκει» το πράγμα.
Διότι η Nexans, ο γαλλικός ανάδοχος του καλωδιακού συστήματος, έχει διαψεύσει κατηγορηματικά ότι είχε ή σχεδιάζει οποιαδήποτε επαφή με τις τουρκικές αρχές. Δηλώνει ότι συντονίζεται αποκλειστικά με τον φορέα του έργου και τις ελληνικές και κυπριακές αρχές.
Παράλληλα, η είσοδος της γαλλικής Meridiam έχει προσδώσει μεγαλύτερο γαλλικό βάρος στο GSI, ενώ γαλλικής σημαίας είναι και το ερευνητικό Abeille Marengo που προορίζεται για τις εργασίες.
Οπότε το ερώτημα είναι απλό: εάν η Τουρκία ζητεί γραπτή ενημέρωση, η Αθήνα αφήνει ανοικτό το ενδεχόμενο να υπάρξει και η Nexans δηλώνει ότι δεν θα επικοινωνήσει με τις τουρκικές αρχές, ποιος θα ενημερώσει την Άγκυρα;
Η Αθήνα, το Παρίσι ή κάποιος άλλος; Και, ακόμη σημαντικότερο, τι θα αναφέρει αυτή η ενημέρωση; Διότι εδώ δεν παίζουμε με τις λέξεις. Η Αθήνα μπορεί να τη χαρακτηρίζει «ενημέρωση» και η Άγκυρα «συντονισμό». Το κρίσιμο είναι ποια διαδικασία θα έχει προηγηθεί όταν το ερευνητικό βρεθεί ανατολικά της Κάσου και της Καρπάθου και ποια νομική σημασία θα μπορεί κάθε πλευρά να της αποδώσει την επόμενη ημέρα.
Ο ίδιος ο Φιντάν μάς εξήγησε γιατί έχει σημασία. Δεν θέλει, είπε, να δημιουργηθεί προηγούμενο.
Ούτε εμείς, υποθέτουμε.
Εάν το ερευνητικό πραγματοποιήσει τις εργασίες του χωρίς να ζητήσει τουρκική άδεια, η Ελλάδα θα έχει ασκήσει στην πράξη τη δικαιοδοσία που υποστηρίζει ότι διαθέτει.
Εάν, όμως, προηγηθεί διαδικασία την οποία η Άγκυρα θα μπορεί αύριο να επικαλείται ως απόδειξη ότι απαιτείται συντονισμός μαζί της, τότε το καλώδιο μπορεί να περάσει αλλά θα έχει αφήσει στον βυθό κάτι πολύ σημαντικότερο. Ένα προηγούμενο.
Γι' αυτό και η κοινή γνώμη δικαιούται να γνωρίζει. Όχι το περιεχόμενο κάθε μυστικής διπλωματικής επαφής, αλλά τους όρους υπό τους οποίους θα ασκηθούν τα δικαιώματα που η ίδια η κυβέρνηση δηλώνει ότι διαθέτει η χώρα.
Το ερώτημα αποκτά μεγαλύτερη διάσταση όταν, την ίδια ημέρα, ο Χ. Φιντάν επαναφέρει τα 12 ναυτικά μίλια και ο Γ. Γεραπετρίτης δηλώνει ότι «η Ελλάδα θα επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα», όταν και όπως η ίδια επιλέξει.
Υφαλοκρηπίδα και χωρικά ύδατα είναι, προφανώς, διαφορετικά νομικά ζητήματα. Έχουν όμως έναν κοινό πολιτικό παρονομαστή: την άσκηση δικαιωμάτων που η Αθήνα δηλώνει ότι απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο. Τι εμποδίζει, λοιπόν, την επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νοτίως και δυτικά της Κρήτης; Νομικό κώλυμα, σύμφωνα με όσα δηλώνει η ίδια η κυβέρνηση, δεν υπάρχει. Υπάρχει επιλογή «τρόπου και χρόνου». Σεβαστό. Αλλά ακριβώς γι' αυτό απαιτείται καθαρή ενημέρωση.
Η κυβέρνηση έχει κάθε δικαίωμα να διεξάγει παρασκηνιακή διπλωματία για να αποτρέψει μια κρίση και υποχρέωση να προστατεύει την ειρήνη. Δεν μπορεί, ασφαλώς, να διαπραγματεύεται δημοσίως. Ο ελληνικός λαός, όμως, από ποιον θα ενημερωθεί για τους όρους υπό τους οποίους ασκούνται —ή αναβάλλεται η άσκηση— των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας του;
Το παρασκήνιο είναι μέρος της διπλωματίας. Τα κυριαρχικά δικαιώματα, όμως, δεν μπορούν να είναι μέρος του παρασκηνίου.