Φίλτατοι, καλή σας ημέρα!
Μία ημέρα. Τόσο χρειάστηκε για να φανεί η απόσταση που μπορεί να χωρίζει μια ομιλία από μια απόφαση.
Στις 29 Οκτωβρίου, ο Κυριάκος Μητσοτάκης προήδρευσε στη Νέα Υόρκη της συζήτησης υψηλού επιπέδου του Συμβουλίου Ασφαλείας για τη θαλάσσια ασφάλεια. Η Ελλάδα, άλλωστε, ασκούσε την προεδρία του ΣΑ. Και ο πρωθυπουργός δεν μάσησε τα λόγια του.
Χαρακτήρισε το τουρκολιβυκό μνημόνιο κατάφωρη παραβίαση των θεμελιωδών αρχών του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, παράνομο και αυθαίρετο. Έδειξε μάλιστα τον χάρτη και εξήγησε το προφανές: Τουρκία και Λιβύη χάραξαν μεταξύ τους θαλάσσια σύνορα σαν να μην υπάρχουν η Κρήτη, η Ρόδος, η Κάρπαθος και η Κάσος.
Μόνον που την επομένη ήρθε η ώρα του λογαριασμού.
Το Συμβούλιο Ασφαλείας κλήθηκε να ανανεώσει την εντολή της Αποστολής του ΟΗΕ στη Λιβύη, της UNSMIL. Η Ελλάδα είχε ζητήσει να περιληφθεί στο κείμενο αναφορά στην υποχρέωση των λιβυκών πλευρών να συμμορφώνονται με το Διεθνές Δίκαιο, συμπεριλαμβανομένου του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας.
Όχι, δηλαδή, καταδίκη του τουρκολιβυκού. Ούτε αναγνώριση των ελληνικών θέσεων. Μια απλή και μάλλον στοιχειώδης αναφορά στην ανάγκη τήρησης του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας. Ούτε αυτή έμεινε.
Στην ελληνική πρόταση, την οποία στήριξαν τα υπόλοιπα ευρωπαϊκά μέλη του Συμβουλίου, αντέδρασαν η Κίνα και τα τρία αφρικανικά μέλη του, τα λεγόμενα A3: Σομαλία, Λιβερία και Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό.
Η διατύπωση άρχισε να «νερώνει». Η αναφορά στο Δίκαιο της Θάλασσας αφαιρέθηκε και αντικαταστάθηκε από ηπιότερη αναφορά στη «θαλάσσια ασφάλεια». Οι τρεις αφρικανικές χώρες επέμειναν. Η διατύπωση αποδυναμώθηκε ξανά. Η Ελλάδα αντέδρασε. Έσπασε τη λεγόμενη silence procedure στην τέταρτη αναθεώρηση του σχεδίου. Ο Βρετανός υπεύθυνος για τη σύνταξη του κειμένου (penholder), όμως, δεν το άλλαξε εκ νέου.
Η απόφαση εγκρίθηκε με 13 ψήφους υπέρ. Ελλάδα και Ρωσία απείχαν.
Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι εάν η Ελλάδα είχε θέση. Είχε. Ούτε εάν προσπάθησε. Προσπάθησε. Κυριότερα, είναι ότι δεν μπόρεσε να μετατρέψει τη θέση της σε κείμενο του Συμβουλίου Ασφαλείας, καθώς απέναντί της βρέθηκαν, μεταξύ άλλων, τρία κράτη με τα οποία η Τουρκία διατηρεί στενές και, κατά περίπτωση, στρατιωτικές σχέσεις. Η ίδια Τουρκία που, μαζί με τη Λιβύη, χαράσσει θαλάσσια σύνορα σαν τα ελληνικά νησιά να είναι περίπου… άφαντα.
Δεν γνωρίζουμε εάν η Άγκυρα ζήτησε από τη Σομαλία, τη Λιβερία ή το Κονγκό να αντιταχθούν στην ελληνική πρόταση. Μέχρι στιγμής, τουλάχιστον, δεν υπάρχει τέτοιο τεκμήριο.
Γνωρίζουμε, όμως, ότι στη Σομαλία, τουρκικές εταιρείες διαχειρίζονται κρίσιμες υποδομές, όπως το λιμάνι και το διεθνές αεροδρόμιο του Μογκαντίσου, ενώ η συνεργασία έχει επεκταθεί στην ενέργεια και στην άμυνα. Στη ΛΔ Κονγκό, τουρκικές επιχειρήσεις έχουν αναλάβει μεγάλα κατασκευαστικά έργα και Άγκυρα και Κινσάσα επιδιώκουν σημαντική αύξηση των μεταξύ τους συναλλαγών. Στη Λιβερία, όπου η τουρκική οικονομική παρουσία είναι μικρότερη, η συνεργασία διευρύνεται σε επενδύσεις, υποδομές και εμπόριο.
Δεν πρόκειται για σχέσεις που δημιουργήθηκαν την παραμονή της ψηφοφορίας. Η Τουρκία επενδύει εδώ και χρόνια πολιτικό, οικονομικό και, σε ορισμένες περιπτώσεις, στρατιωτικό κεφάλαιο στην Αφρική. Χτίζει σχέσεις, ανοίγει αγορές, αναλαμβάνει έργα, δημιουργεί δεσμούς και κοινά συμφέροντα.
Αυτό δεν αποδεικνύει ότι ζήτησε -ούτε ότι εισέπραξε- κάποιο συγκεκριμένο αντάλλαγμα στις 30 Οκτωβρίου. Αναδεικνύει, όμως, ένα ερώτημα που αφορά πρωτίστως εμάς: Τι αποδίδει τελικά η εξωτερική πολιτική μιας χώρας όταν έρχεται η ώρα να μετρηθούν οι συμμαχίες της;
Διότι η διπλωματική ισχύς δεν εξαντλείται στις προεδρίες διεθνών οργανισμών ούτε στις ομιλίες από τα βήματά τους. Χτίζεται πολύ νωρίτερα, με συμμαχίες, συμφέροντα και σχέσεις που αντέχουν στον χρόνο. Και αποκαλύπτεται όταν έρχεται η στιγμή της απόφασης.
Τότε ανοίγει το «ταμείο» της διπλωματίας. Και τότε φαίνεται όχι μόνο ποιον έχεις απέναντί σου.
Φαίνεται, κυρίως, ποιον έχεις δίπλα σου.