Φίλτατοι, καλή σας ημέρα!
Θυμάστε τα καλλιστεία; Όταν κάποτε ρωτούσαν τις υποψήφιες ποια ήταν η μεγαλύτερη ευχή τους, η απάντηση ήταν περίπου στερεότυπη: «Επί γης ειρήνη». Ουδείς, προφανώς, μπορούσε να διαφωνήσει.
Κάπως έτσι και με την «παγκόσμια θαλάσσια εκεχειρία», την οποία πρότεινε την περασμένη εβδομάδα από το βήμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ ο Κυριάκος Μητσοτάκης και επανέφερε χθες, στη συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου.
Ο πρωθυπουργός μίλησε για την ανάγκη «να επανέλθει η συζήτηση σε μία παγκόσμια θαλάσσια εκεχειρία», η οποία θα απελευθερώσει κρίσιμες εμπορικές οδούς και θα συμβάλει στη συγκράτηση του κόστους ζωής.
Μακάρι. Κάπου εδώ, όμως, οφείλει να τελειώσει το «ευχολόγιο» και να αρχίσει η πολιτική.
Διότι το ερώτημα δεν είναι εάν θέλουμε τα εμπορικά πλοία να ταξιδεύουν χωρίς τον φόβο ναρκών, πυραύλων, drones και άλλων επιθέσεων. Το ερώτημα είναι πώς θα πειστούν εκείνοι που τα πλήττουν να σταματήσουν.
Οι Χούθι, για παράδειγμα, δεν περιμένουν κάποια νέα διεθνή έκκληση. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ έχει ήδη απαιτήσει από το 2024 να σταματήσουν αμέσως τις επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα. Τον περασμένο μήνα επανέλαβε την καταδίκη των συνεχιζόμενων επιθέσεων και απειλών τους κατά της εμπορικής ναυτιλίας. Όπως αποδείχθηκε, όμως, δεν ήταν αρκετό.
Στα Στενά του Ορμούζ, τα πράγματα είναι ακόμη πιο δραματικά. Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός είχε καταγράψει μέχρι τις 30 Οκτωβρίου 122 επιβεβαιωμένα περιστατικά στον Περσικό Κόλπο, στα Στενά του Ορμούζ και στον Κόλπο του Ομάν. Πλοία υπέστησαν ζημιές ή βυθίστηκαν και ναυτικοί έχασαν τη ζωή τους ή τραυματίστηκαν.
Πώς ακριβώς θα εξασφαλιστεί εκεί η εκεχειρία; Με μία απόφαση του ΟΗΕ; Με συμφωνία με την Τεχεράνη; Με κυρώσεις; Με ανταλλάγματα; Ή με στρατιωτική αποτροπή;
Και υπάρχει η Μαύρη Θάλασσα. Ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας μάς δείχνει πόσο δυσδιάκριτη μπορεί να γίνει η γραμμή μεταξύ εμπορικής ναυτιλίας και πολεμικής προσπάθειας. Ο IMO καταδίκασε τον Ιούλιο νέα σειρά επιθέσεων εναντίον πολιτικών εμπορικών πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα και την Αζοφική, καλώντας όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές να μην θέτουν σε κίνδυνο την εμπορική ναυτιλία.
Μάλιστα, τον Σεπτέμβριο ο ίδιος ο γενικός γραμματέας του IMO επισήμανε ότι στη Μαύρη Θάλασσα και την Αζοφική δεν είναι μόνο μία χώρα που επιτίθεται σε εμπορικά πλοία.
Και πάλι, όμως, η έκκληση δεν αρκεί για να σταματήσει τις επιθέσεις.
Άρα, τι γίνεται όταν ένας εμπόλεμος θεωρεί ότι ένα κατά τα άλλα εμπορικό πλοίο εξυπηρετεί την πολεμική προσπάθεια του αντιπάλου του; Ποιος θα τον πείσει να μην το χτυπήσει; Και ποιος θα αποφασίσει εάν έχει δίκιο;
Η πρόταση Μητσοτάκη, λοιπόν, δεν είναι ούτε αστεία ούτε αμελητέα. Το αντίθετο. Αφορά ένα πραγματικό και τεράστιο πρόβλημα. Πάνω από το 80% του παγκόσμιου εμπορίου αγαθών, σε όγκο, μεταφέρεται διά θαλάσσης, όπως υπενθύμισε ο ίδιος στον ΟΗΕ. Όταν οι θαλάσσιοι δρόμοι κλείνουν ή γίνονται επικίνδυνοι, αυξάνονται ναύλα και ασφάλιστρα, διαταράσσονται οι εφοδιαστικές αλυσίδες και ο λογαριασμός φθάνει τελικά στον καταναλωτή. Και το όνομα αυτού του λογαριασμού είναι γνωστό: ακρίβεια.
Ακριβώς γι' αυτό, όμως, η πρόταση χρειάζεται κάτι περισσότερο από μία διακήρυξη αρχών.
Χρειάζεται να γνωρίζουμε ποιοι θα συμμετέχουν, σε τι ακριβώς θα δεσμευτούν, ποιος θα επιτηρεί την τήρηση της εκεχειρίας και -κυρίως- τι θα συμβαίνει όταν κάποιος την παραβιάζει.
Το ενδιαφέρον είναι ότι ο ίδιος ο πρωθυπουργός φαίνεται να αναγνωρίζει το πρόβλημα. Στην ίδια ομιλία υποστήριξε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να παραμένει θεατής όταν απειλείται η ασφάλεια των εμπορικών οδών και ότι πρέπει να διαθέτει ισχυρά μέσα και να είναι έτοιμη να αναλάβει δράση όταν απειλείται η ελευθερία της ναυσιπλοΐας. Εύλογο.
Διότι η ειρήνη στη θάλασσα, όπως και στη στεριά, δεν εξασφαλίζεται επειδή όλοι συμφωνούμε ότι είναι επιθυμητή. Χρειάζεται διπλωματία, συμφέροντα που να συμπίπτουν, συμφωνίες, εγγυήσεις και, τελικά, αποτροπή.
Διαφορετικά, κινδυνεύει να μείνει εκεί από όπου ξεκίνησε. Στο πεδίο των ευχών.