Φίλτατοι, καλή σας ημέρα!
Συνολικά 7 δισ. ευρώ. Τόσα προβλέφθηκαν από τις εκταμιεύσεις του τρίτου μνημονίου για την εκκαθάριση των ληξιπρόθεσμων οφειλών του ελληνικού Δημοσίου.
Δεν ήταν μάλιστα μια απλή κυβερνητική εξαγγελία. Η αποπληρωμή των χρεών προς ιδιώτες αποτελούσε προϋπόθεση για την εκταμίευση δόσεων από τους δανειστές. Το 2016, το 2017 και το 2018, η πρόοδος στην εκκαθάριση των οφειλών συνδεόταν με συγκεκριμένες εκταμιεύσεις του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας.
Πέρασαν τα χρόνια. Τα μνημόνια τελείωσαν. Η οικονομία ανέκτησε την επενδυτική βαθμίδα και η κυβέρνηση προβάλλει, δικαίως, την πρόοδο που έχει επιτευχθεί στα δημόσια οικονομικά.
Μείναμε, όμως, με τα φέσια.
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία που δημοσίευσε το Euro2day.gr, οι ληξιπρόθεσμες οφειλές του Δημοσίου και οι εκκρεμείς επιστροφές φόρων ανήλθαν τον Σεπτέμβριο στα 3,88 δισ. ευρώ, αυξημένες κατά 57 εκατ. ευρώ μέσα σε έναν μήνα.
Από αυτό το ποσό, 1,367 δισ. ευρώ αφορούν οφειλές των δημόσιων νοσοκομείων και 979 εκατ. ευρώ εκκρεμείς επιστροφές φόρων. Δεν πρόκειται για ομοιογενείς υποχρεώσεις ούτε είναι όλες ληξιπρόθεσμες. Πρόκειται, όμως, για ένα σημαντικό απόθεμα εκκρεμοτήτων που εξακολουθεί να βαραίνει τις συναλλαγές του κράτους με την οικονομία.
Και το πρόβλημα δεν εξαντλείται στους αριθμούς. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση 2025 του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου Πληρωμών, οι ελληνικές δημόσιες αρχές χρειάζονταν το 2024 κατά μέσο όρο 73 ημέρες για να εξοφλήσουν τους προμηθευτές τους. Η δεύτερη χειρότερη επίδοση στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ακόμη χειρότερα, μία στις τρεις ελληνικές επιχειρήσεις ανέφερε προβλήματα εξαιτίας καθυστερήσεων πληρωμών από δημόσιους φορείς. Το υψηλότερο αντίστοιχο ποσοστό στην Ε.Ε.
Τι σημαίνουν αυτά στην πράξη; Ότι μια επιχείρηση που περιμένει να πληρωθεί από το Δημόσιο εξακολουθεί να καταβάλλει μισθούς, ασφαλιστικές εισφορές, φόρους και υποχρεώσεις προς προμηθευτές. Εάν δεν διαθέτει επαρκή ρευστότητα, αναζητεί δανεισμό. Εάν δεν μπορεί να δανειστεί, περιορίζει τη δραστηριότητά της.
Το Δημόσιο καθυστερεί να πληρώσει και η οικονομία καλείται να χρηματοδοτήσει την καθυστέρησή του.
Δεν είναι τυχαίο ότι στην ίδια ευρωπαϊκή έρευνα το 41% των ελληνικών επιχειρήσεων δήλωσε πως οι καθυστερήσεις πληρωμών επηρέασαν αρνητικά τις επενδύσεις ή τα σχέδια προσλήψεών τους. Το συγκεκριμένο ποσοστό αφορά τις καθυστερήσεις πληρωμών συνολικά, όχι αποκλειστικά του Δημοσίου.
Υπάρχει, όμως, και κάτι ακόμη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει κινήσει δύο διαδικασίες επί παραβάσει κατά της Ελλάδας για πρακτικές πληρωμών των δημόσιων νοσοκομείων. Η μία αφορά υπερβολικές καθυστερήσεις. Η δεύτερη πρακτικές με τις οποίες προμηθευτές καλούνταν να παραιτηθούν από δικαιώματα σε τόκους και αποζημιώσεις προκειμένου να εξοφληθούν άμεσα.
Δηλαδή, δεν αρκούσε ότι το κράτος καθυστερούσε να πληρώσει. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η άμεση εξόφληση συνδεόταν και με την παραίτηση του πιστωτή από νόμιμες αξιώσεις του.
Ας αντιστρέψουμε τώρα τους ρόλους. Τι συμβαίνει όταν ένας πολίτης ή μια επιχείρηση καθυστερεί να εξοφλήσει τις υποχρεώσεις του προς το Δημόσιο; Τόκοι, προσαυξήσεις και υπό προϋποθέσεις, αναγκαστικά μέτρα είσπραξης. Και ορθώς το κράτος απαιτεί συνέπεια. Μόνον που η συνέπεια δεν μπορεί να αποτελεί μονόδρομο.
Βεβαίως, και για τις καθυστερήσεις του Δημοσίου στις εμπορικές συναλλαγές προβλέπονται τόκοι υπερημερίας. Το ζητούμενο, όμως, είναι να εξοφλούνται οι υποχρεώσεις στην ώρα τους. Όχι να υποχρεώνεται ο προμηθευτής να διεκδικεί όσα δικαιούται.
Η κυβέρνηση προαναγγέλλει νέους μηχανισμούς παρακολούθησης των οφειλών, μεταξύ των οποίων και την πλατφόρμα «Συνέπεια». Καλοδεχούμενη. Αλλά ας μην κοροϊδευόμαστε.
Ένα πρόβλημα που δεν λύθηκε με μνημόνια, προαπαιτούμενα και δισεκατομμύρια ειδικών εκταμιεύσεων δεν αντιμετωπίζεται απλώς με μία ακόμη ηλεκτρονική πλατφόρμα.
Απαιτείται να εντοπιστούν και να αντιμετωπιστούν οι αιτίες που δημιουργούν διαρκώς νέες εκκρεμότητες. Να υπάρχει λογοδοσία για τις καθυστερήσεις. Και να πάψει η εξόφληση των υποχρεώσεων του Δημοσίου να αντιμετωπίζεται ως επίτευγμα αντί για αυτονόητη υποχρέωση.
Η επενδυτική βαθμίδα πιστοποιεί την πιστοληπτική ικανότητα της χώρας. Δεν πιστοποιεί τη συνέπεια του Δημοσίου απέναντι σε όσους του παρέχουν αγαθά και υπηρεσίες.
Περάσαμε τρία μνημόνια για να μάθουμε, μεταξύ άλλων, ότι το κράτος πρέπει να πληρώνει τις υποχρεώσεις του. Πόσα ακόμη χρόνια θα χρειαστούμε για να το εφαρμόσουμε;