Η Δύση δεν βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη μόνο με δύο πολέμους. Υπάρχει κι ένας τρίτος που μαίνεται στο εσωτερικό της. Ένας ιδιότυπος «εμφύλιος», που διαπερνά κυβερνήσεις, πολιτικές παρατάξεις και κοινωνίες, υπονομεύοντας την αποτελεσματική αντιμετώπιση των κρίσεων.
Το επιφανειακά παράδοξο είναι ότι οι υποστηρικτές της συνέχισης του πολέμου στην Ουκρανία συχνά ζητούν να τερματιστεί εκείνος στο Ιράν. Κι όσοι θεωρούν απαραίτητη τη στρατιωτική πίεση στην Τεχεράνη πιέζουν για συμβιβασμό με τη Μόσχα!
Πέρα όμως από τις ιδεολογικές διαφορές, πίσω από αυτό το παράδοξο κρύβεται και η διαπίστωση ότι η Δύση δυσκολεύεται να υποστηρίξει και τους δύο πολέμους ταυτόχρονα, μη έχοντας τα απαραίτητα πυρομαχικά, αλλά και τις οικονομικές αντοχές έναντι των επιπτώσεών τους.
Οι αμερικανικές δημοσκοπήσεις αποτυπώνουν την όψη αυτής της αντίφασης. Το 65% των Ρεπουμπλικανών εγκρίνει την αρχική επίθεση στο Ιράν, έναντι μόλις 10% των Δημοκρατικών. Αντίστροφα, υπέρ της στρατιωτικής βοήθειας στην Ουκρανία τάσσεται το 69% των Δημοκρατικών, αλλά μόλις το 28% των Ρεπουμπλικανών.
Το σημαντικότερο είναι ότι και στις δύο περιπτώσεις οι επικριτές της συνέχισης των εχθροπραξιών έχουν ισχυρά επιχειρήματα. Οι στρατιωτικοί στόχοι μοιάζουν ολοένα δυσκολότεροι, ενδεχομένως και ανέφικτοι, ενώ το κόστος διογκώνεται.
Δύο πόλεμοι σε αδιέξοδο
Στο Ιράν διακυβεύονται η αμερικανική πρωτοκαθεδρία στη Μέση Ανατολή, η ευρύτερη θέση των ΗΠΑ ως κυρίαρχης υπερδύναμης, η στρατηγική σχέση με το Ισραήλ και η επιρροή του φιλοϊσραηλινού λόμπι στην Ουάσιγκτον, που στηρίζει τη σκληρή γραμμή.
Παρά τις τεράστιες καταστροφές όμως, το καθεστώς της Τεχεράνης παραμένει όρθιο. Η προσπάθεια υποταγής μιας χώρας 90 εκατομμυρίων κατοίκων με σημαντικούς πόρους και μέσα, απειλεί να εξελιχθεί σε μακροχρόνιο πόλεμο φθοράς, με απρόβλεπτες συνέπειες για ολόκληρη την περιοχή.
Το κόστος έχει ήδη επηρεάσει την αμερικανική πολιτική σκηνή. Μετά την ήττα στις ενδιάμεσες εκλογές, ο Τραμπ παραδέχθηκε ότι ο πόλεμος και η ακρίβεια στα καύσιμα κόστισαν στους Ρεπουμπλικανούς. Έτσι ο Βανς πιέζει για συμφωνία, ενώ ο Νετανιάχου για νέα πλήγματα.
Στην Ουκρανία, πέρα από την εδαφική ακεραιότητα της χώρας, διακυβεύεται η μελλοντική θέση του ΝΑΤΟ στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας. Γι' αυτό και η προοπτική συνθηκολόγησης συναντά τεράστιες αντιδράσεις.
Μόνο που η προοπτική ουκρανικής στρατιωτικής νίκης έχει σχεδόν εκμηδενιστεί. Η Ρωσία δυσκολεύεται να προελάσει, διατηρεί όμως την ικανότητα καταστροφικών πληγμάτων σε κρίσιμες, ιδίως ενεργειακές υποδομές. Οι πρόσφατες επιθέσεις σε συστήματα ηλεκτροδότησης από πυρηνικούς σταθμούς προμηνύουν εφιαλτικό χειμώνα, που μπορεί να έχει απρόβλεπτες συνέπειες.
Στην πολεμική κόπωση προστίθενται και νέα σκάνδαλα διαφθοράς. Το Ανώτατο Δικαστήριο κατά της Διαφθοράς διέταξε πρόσφατα τη διερεύνηση καταγγελιών για εξαγορά ψήφων που αφορούν τον στενό συνεργάτη του Ζελένσκι, Νταβίντ Αραχάμια.
Επιπλέον, ανώτερα στελέχη της μυστικής υπηρεσίας SBU και άλλων υπηρεσιών κατηγορούνται για προστασία εγκληματικού κυκλώματος.
Στα παραπάνω πρέπει να προστεθούν και οι πρωτοφανείς συγκρούσεις πολιτών με δυνάμεις ασφαλείας κοντά στο Κίεβο, στις 2 Νοεμβρίου, ύστερα από καταγγελίες για κακομεταχείριση επιστρατευμένων.
Η εικόνα που αναδύεται δεν είναι καθόλου ευχάριστη για την Ουκρανία. Στην Ευρώπη, ωστόσο, ισχυρές πολιτικές δυνάμεις αντιμετωπίζουν κάθε συζήτηση συμβιβασμού με απαξία, ενώ ειδικά οι Βαλτικές χώρες φοβούνται ότι μια συμφωνία θα αφήσει τη Ρωσία ισχυρότερη και τις ίδιες εκτεθειμένες.
Ο Εσθονός πρωθυπουργός Κρίστεν Μίχαλ τάχθηκε επίσημα εναντίον κάθε ευρωπαϊκού διαλόγου με τον Πούτιν, ενώ η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ Κάγια Κάλας απέρριψε την ανάγκη για μια νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας.
Στο ερώτημα όμως τι θα συμβεί αν η Ουκρανία καταρρεύσει κάτω από το βάρος των καταστρεπτικών συνθηκών που αντιμετωπίζει, ουδείς από τους αρνητές της διαπραγμάτευσης έχει πειστική απάντηση.
Ο «εμφύλιος» στις κοινωνίες
Το ρήγμα διαπερνά και τις ίδιες τις κοινωνίες, φέρνοντας συχνά την πολιτική ελίτ απέναντι σε μεγάλο μέρος της εκλογικής της βάσης.
Στην Ιταλία, για παράδειγμα, ο υπουργός Άμυνας Γκουίντο Κροσέτο παραδέχθηκε ότι η πλειονότητα της κοινής γνώμης αντιτίθεται στη στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία, δηλώνοντας όμως ότι η κυβέρνηση δεν μπορεί να υποχωρεί όταν θεωρεί λανθασμένη τη λαϊκή άποψη. Στο μεταξύ, ο κυβερνητικός εταίρος, Ματέο Σαλβίνι, ζητεί να σταματήσει η βοήθεια προς το Κίεβο.
Στη Γερμανία, το 42% θεωρεί υπερβολικές τις παραδόσεις όπλων στην Ουκρανία, ποσοστό που φτάνει στο 54% στην ανατολική χώρα. Τα ποσοστά αυτά είναι τα υψηλότερα από την έναρξη του πολέμου. Αυτές ακριβώς οι αποκλίσεις είναι που τροφοδοτούν τις αντισυστημικές δυνάμεις, σε συνδυασμό με τις οικονομικές συνέπειες, που μέσω της ακρίβειας χτυπούν την πόρτα πολιτών, αλλά και επιχειρήσεων.
Εν ολίγοις, ο δυτικός «εμφύλιος» έχει πραγματικό κόστος.
Δυσχεραίνει τη διαμόρφωση κοινής στρατηγικής, καθυστερεί κρίσιμες αποφάσεις και αποδυναμώνει πολιτικά τις κυβερνήσεις, προσθέτοντας την πολιτική αστάθεια στο ήδη βαρύ οικονομικό τίμημα της ενεργειακής κρίσης, των εξοπλισμών και της πολεμικής φθοράς.
Ακόμη χειρότερα, όσο πληθαίνουν οι εμπρηστικές δηλώσεις και οι υβριδικές επιχειρήσεις στην Ευρώπη, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης με τη Ρωσία, που παραμένει μία από τις δύο μεγαλύτερες πυρηνικές δυνάμεις.
Το αποτέλεσμα όλων αυτών μπορεί να είναι μια Δύση διπλά χαμένη, οικονομικά, στρατιωτικά και γεωπολιτικά, από τους πολέμους που την εξουθενώνουν, ενώ ο βασικός στρατηγικός ανταγωνιστής της, η Κίνα, διευρύνει τα περιθώρια ισχύος και επιρροής του.
Διότι οι μεγάλες δυνάμεις δεν χάνουν την πρωτοκαθεδρία τους μόνο όταν ηττώνται στο πεδίο της μάχης. Τη χάνουν και όταν εξαντλούνται σε πολέμους που αδυνατούν να κερδίσουν, αφήνοντας μεγάλο κερδισμένο εκείνον που δεν χρειάστηκε να πολεμήσει.